Tác giả: Charles Paine
Nữ thần Tự do đứng uy nghi ngoài vịnh, tay giương cao ngọn đuốc soi sáng cho những tâm hồn khao khát đổi đời. Nhưng thứ mà bà không bao giờ cảnh báo trên tờ rơi quảng cáo, là khi bạn bước chân lên bán đảo Manhattan, bạn đã chính thức đăng nhập vào một hệ thống phong kiến phiên bản tư bản chủ nghĩa tàn khốc nhất thế giới.
Ở New York, người ta không phân định giai cấp bằng dòng máu hay tước vị, mà bằng những con số vô hồn trên tờ khai thuế W-2, số lượng bất động sản đứng tên, và mã zip code nơi bạn ngả lưng sau một ngày rã rời. Nếu bạn nghĩ New York là một “nồi lẩu thập cẩm” đa văn hóa và bình đẳng, thì xin lỗi, bạn chỉ là củ cà rốt đang bị ninh nhừ dưới đáy nồi.
Hãy cùng bóc trần 6 tầng lớp xã hội tại kinh đô ánh sáng này – từ những kẻ đang trầy trật dưới mặt đất đến những vị thần ngự trị trên các tầng mây.
1. Giới Cùng đinh: Kẻ bám trụ và những “Nô lệ đam mê”
Đừng để từ “cùng đinh” đánh lừa rằng đây chỉ là những người vô gia cư ngủ vạ vật ở ga tàu điện ngầm. Không! “Cùng đinh” kiểu New York là những người có thể mặc áo dạ tweed cổ điển, tay cầm cốc oat-milk matcha 8 đô la, và… nợ ngập đầu.
Họ là ai? Là thợ làm nail vắt kiệt thanh xuân trong mùi hóa chất, là nhân công làm thuê ráo mồ hôi là ráo tiền. Và bi kịch, trớ trêu nhất: đây là bãi đáp của những “nô lệ đam mê” mang hàm Cử nhân, Thạc sĩ. Đó là những nhân viên làm việc tại các tổ chức phi lợi nhuận (với mức lương cũng hoàn toàn… phi lợi nhuận), giáo viên phổ thông, hay các giảng viên thỉnh giảng tại các trường đại học.
Ban ngày, họ đứng trên bục giảng nói về bình đẳng xã hội; đêm về, họ chia sẻ căn hộ tồi tàn sâu trong ngóc ngách Queens hay Brooklyn với ba người bạn cùng phòng và vài gia đình chuột cống. Tài sản ròng ư? Nếu thanh toán hết thẻ tín dụng mà số dư ngân hàng không âm, hôm đó là một ngày Lễ Tạ Ơn. Ước mơ của tầng lớp này vô cùng bé nhỏ: “Mong sao đến đời con mình, nó gom góp được 1 triệu đô la tài sản ròng”. Vâng, 1 triệu đô, con số nghe có vẻ to tát ở thế kỷ 20, nhưng ở New York hiện tại, nó chỉ đủ mua một căn hộ studio mà nếu dang hai tay ra, bạn có thể chạm vào cả bếp lẫn bồn cầu.
2. Giới Cần lao: “Quý tộc” cổ cồn trắng mang kiếp ngựa thồ
Đây là tầng lớp tự hào nhất, hãnh diện nhất, và cũng… hoang tưởng nhất về vị trí của mình trong nấc thang xã hội. Tầng lớp Cần lao đã thoát nghèo thành công. Họ có kỹ năng, sở hữu hàng tá chứng chỉ và lấp đầy tủ bằng những tấm bằng sau đại học (Master, PhD, MD, JD). Họ là bác sĩ, luật sư, kỹ sư công nghệ, giáo sư đại học được biên chế, hay thậm chí là dân biểu địa phương.
Họ mặc áo khoác Patagonia lượn lờ ở Midtown, đeo thẻ nhân viên Google, Goldman Sachs hay bệnh viện Mount Sinai lủng lẳng trước ngực như một lá bùa hộ mệnh. Mức lương của họ dao động từ 150.000 đến 500.000 đô la/năm. Nghe rất “kêu”, đúng không?
Nhưng chữ “Cần” trong cần mẫn và “Lao” trong lao lực không tha một ai. Sự thật sâu cay là: dù khoác lên mình chiếc áo tinh hoa, họ vẫn chỉ là những kẻ bán sức lao động để đổi lấy tiền. Lương cao đi kèm với thuế thu nhập cắt cổ (liên bang, bang, và thành phố hợp lực cắn mất gần một nửa). Phần còn lại cống nạp cho nợ sinh viên (student loans), tiền gửi trẻ (3.000 – 5.000 đô/tháng/đứa), và khoản vay thế chấp (mortgage) cho căn chung cư bé tẹo nhưng “gần trường học tốt”.
Họ tưởng mình là giới thượng lưu, nhưng hễ ngừng làm việc chừng 3 tháng, chuỗi domino tài chính của họ sẽ sụp đổ. Những vị dân biểu ở tầng lớp này ban ngày đi rao giảng chính sách, nhưng đến kỳ bầu cử lại phải muối mặt xin xỏ tài trợ từ các tầng lớp phía trên. Suy cho cùng, Cần lao vẫn là Cần lao, chỉ khác là chiếc cày của họ được bọc bằng vàng giả.
3. Giới Phú thương Bá hộ: Những kẻ phất lên từ khói bụi ($10M+)
Chạm mốc 10 triệu đô la tài sản ròng, chúng ta bắt đầu bước vào lãnh địa của “Tư bản”. Phú thương bá hộ thường không sở hữu những tấm bằng lấp lánh như giới Cần lao. Họ có thể là những người nhập cư đến Mỹ 30 năm trước, cắn răng mở chuỗi tiệm giặt ủi, chuỗi nhà hàng phở, công ty xuất nhập khẩu, hoặc những kẻ may mắn khởi nghiệp công nghệ rồi bán công ty đúng thời điểm.
Họ là những “trọc phú” đúng nghĩa. Ở mức 10 triệu đô, họ đã dứt điểm được nỗi lo cơm áo gạo tiền. Họ bước vào Whole Foods không cần nhìn giá, lái những chiếc SUV hầm hố và sở hữu nhà nghỉ mát ở Florida. Tuy nhiên, ở New York, 10 triệu đô vẫn là một con số “nhỡ cỡ”. Họ có tài sản, nhưng chưa đủ giàu để mua sự tôn trọng của giới tinh hoa truyền thống. Khi họ cố nhét con cái vào các trường tư thục trăm năm tuổi ở Manhattan như Trinity hay Dalton, họ mới cay đắng nhận ra: tiền của mình chỉ là “tiền lẻ” trong mắt hội đồng tuyển sinh, và mãi bị gắn mác “những kẻ mới phất” thiếu khí chất.
4. Giới Địa chủ: Giấc mộng ngồi mát ăn bát vàng ($25M+)
Với tài sản ròng từ 25 triệu đô la trở lên, chào mừng bạn đến với giai cấp hưởng lợi vĩ đại nhất của lịch sử loài người: Địa chủ bất động sản New York.
Họ có thể là những gia tộc bám rễ ở đây từ nhiều đời, hoặc những “Boomers” may mắn mua trọn một tòa nhà ở Tribeca vào thập niên 80 với giá của một chiếc bánh mì kẹp thịt. Bây giờ, những tòa nhà đó trị giá hàng chục triệu đô. Giới Địa chủ không cần phải dậy lúc 6 giờ sáng để chen chúc trên chuyến tàu L ngột ngạt. Công việc nặng nhọc nhất trong ngày của họ là gọi điện quát tháo quản lý tòa nhà, hoặc lạnh lùng ký giấy tăng tiền thuê nhà 20% mỗi năm.
Họ đứng trên ban công, nhìn xuống tầng lớp Cần lao và Cùng đinh đang ngược xuôi dưới phố, mỉm cười mãn nguyện. Bởi họ biết rằng cứ mỗi phút trôi qua, dòng máu lao động của thành phố này đang được bơm trực tiếp vào tài khoản ngân hàng của họ dưới cái tên mỹ miều: “Thu nhập thụ động” (passive income).
5. Giới Giàu: Những bóng ma trên đỉnh tháp ($100M+)
Ở mức tài sản từ 100 triệu đô la, con người ta bắt đầu bay lên khỏi mặt đất. Đây là những ông trùm quỹ đầu cơ (hedge fund), CEO tập đoàn đa quốc gia, hay những người thừa kế (nepo babies) thuộc dòng dõi trâm anh thế phiệt.
Bạn rất hiếm khi nhìn thấy tầng lớp này ngoài đời thực. Họ không đi tàu điện ngầm, chẳng bao giờ xếp hàng mua cà phê. Họ di chuyển bằng trực thăng từ bãi đáp Manhattan thẳng ra sân bay Teterboro để lên phi cơ riêng. Họ sống trong những căn Penthouse chọc trời ở Dải Tỷ Phú (Billionaires’ Row), nơi hệ thống thông gió đã lọc sạch sự nghèo hèn của phần còn lại thế giới trước khi họ hít vào.
Với tầng lớp này, tiền không còn là công cụ sinh tồn, mà là một trò chơi xếp hình. Họ vung vài chục triệu đô mua những bức tranh nghệ thuật đương đại trông như một mớ hỗn độn sắc màu, không phải vì yêu nghệ thuật, mà đơn giản đó là một cách rửa tiền và trốn thuế hợp pháp.
6. Giới Siêu giàu: Những vị thần của Gotham ($250M+)
Và cuối cùng, ở đỉnh kim tự tháp, với tài sản ròng trên 250 triệu đô la (hoặc hàng tỷ), là tầng lớp Siêu giàu. Họ không sống ở New York; họ SỞ HỮU New York.
Ở cấp độ này, luật pháp và chính sách chỉ là những dòng chữ viết bằng bút chì, hoàn toàn có thể tẩy xóa bằng một tấm séc. Các bác sĩ xuất chúng nhất của tầng lớp Cần lao phải chờ ngoài phòng khách để khám bệnh tại gia cho họ. Các chính trị gia quyền lực phải cúi rạp người tại các bữa tiệc gây quỹ do họ tổ chức.
Họ là những người mà tên tuổi được khắc trên mặt tiền các bệnh viện lớn, trên các cánh cửa của bảo tàng MET hay Thư viện Công cộng. Họ tài trợ cho các trung tâm nghiên cứu để tầng lớp Cùng đinh và Cần lao có chỗ làm việc, từ đó khắc sâu thêm ảo tưởng rằng thành phố này đang vận hành nhờ sự chăm chỉ. Khi thành phố có biến (như một trận đại dịch), họ lập tức bay đến những hòn đảo riêng ở vùng Caribbean, bỏ mặc 5 tầng lớp bên dưới tự cắn xé nhau vì những cuộn giấy vệ sinh.
Tóm lại, New York là một cỗ máy xay thịt tuyệt đẹp. Nó rực rỡ, hoa lệ và luôn vận hành trơn tru nhờ vào một phép màu tâm lý học: Đó là giữ cho tầng lớp Cùng đinh luôn nuôi hy vọng, tầng lớp Cần lao luôn đắm chìm trong ảo tưởng thành đạt, tầng lớp Bá hộ và Địa chủ luôn thèm khát danh vọng, tất cả chỉ để phục vụ cho các ván cờ của những vị thần Siêu giàu.
Và sáng mai thức dậy, tất cả lại hối hả lao ra đường, tiếp tục mua những cốc cà phê đắt đỏ, càu nhàu về hệ thống tàu điện ngầm tồi tệ, và thành tâm tin rằng: “Chỉ cần mình cố gắng thêm một chút nữa thôi…”
