Featured

Thị thực khởi nghiệp và cuộc cạnh tranh nhân tài mà Việt Nam chưa có

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

Xem thêm: Các chương khác trong bản thảo “Vượt ra ngoài gia công” 

Tóm tắt

      • Tech Visa của Pháp, Thị thực Nhân tài Toàn cầu (Global Talent Visa) của Anh và Tech.Pass của Singapore đều xem chính sách nhập cư là một công cụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chứ không chỉ là công cụ điều tiết thị trường lao động. Các chương trình này chủ động cạnh tranh để thu hút các nhà sáng lập nước ngoài, các nhà điều hành công nghệ cấp cao và nhà đầu tư, thay vì xử lý họ theo cùng cơ chế áp dụng cho lao động có kỹ năng thông thường.
      • Tuy cùng hướng tới một mục tiêu, ba mô hình được thiết kế theo những cách rất khác nhau. Pháp gắn thị thực với một hệ sinh thái khởi nghiệp hữu hình do nhà nước xây dựng; Anh trao quyền đánh giá chuyên môn cho một cơ quan xác nhận độc lập hoạt động theo cơ chế bình duyệt đồng cấp; còn Singapore từ bỏ hoàn toàn việc đánh giá mang tính chủ quan để áp dụng các ngưỡng tài chính cứng. Mỗi mô hình đều có những điểm yếu riêng, từ ma sát hành chính, cuộc khủng hoảng gần như làm tê liệt cơ quan xác nhận của Anh năm 2023, đến quy mô tiếp nhận rất nhỏ và chỉ dành cho nhóm tinh hoa của Singapore. Continue reading “Thị thực khởi nghiệp và cuộc cạnh tranh nhân tài mà Việt Nam chưa có”
Featured

Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

PHẦN I — TÀI TRỢ CHO NỀN KINH TẾ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Chương 1. Đặt cược vào thất bại: Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và chính trị học của vốn rủi ro

Yozma của Israel và Temasek-EDBI của Singapore cho thấy vốn nhà nước có thể kéo theo tư nhân nếu tách khỏi né tránh rủi ro hành chính. Việt Nam thiếu vốn giai đoạn hạt giống và Series A; nút thắt nằm ở quản trị, không phải nguồn vốn.

Chương 2. Nợ cho những kẻ mơ mộng: Tín dụng chính sách và giới hạn của việc cho start-up vay vốn

Tín dụng chính sách Hàn Quốc, đối lập tài trợ và vốn cổ phần Israel, cho thấy start-up ít phù hợp với công cụ nợ. Chương này xem xét Quỹ Hỗ trợ Đầu tư theo Nghị định 182, gợi ý rằng Việt Nam chọn cho vay, trợ cấp vì an toàn chính trị hơn rủi ro vốn cổ phần. Continue reading “Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’”

Thế giới hôm nay: 16/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đạt mức cao nhất kể từ năm 2007, có thời điểm chạm mức 5,04%, một phần vì các nhà đầu tư kỳ vọng sẽ có đợt tăng lãi suất vào hôm nay. Giá dầu thô Brent, tiêu chuẩn dầu toàn cầu, cũng vượt mốc 108 USD/thùng vì Ả Rập Saudi cắt giảm các chuyến hàng sau một vụ tấn công bằng máy bay không người lái vào đường ống dẫn dầu Đông-Tây quan trọng. Dù vậy, giá dầu đã giảm nhẹ khi dữ liệu tích cực về lượng dầu tồn kho được công bố.

Cho đến nay, cuộc chiến ở Iran đã tiêu tốn của Mỹ 38 tỷ USD, theo ước tính từ Văn phòng Ngân sách Quốc hội. Cơ quan giám sát độc lập này ước tính cuộc xung đột sẽ ngốn của Mỹ khoảng 2-3 tỷ USD/tháng nếu tiếp diễn, đồng thời dự báo chi phí năng lượng cao sẽ làm lạm phát tăng thêm 0,5% trong quý I năm 2027. Văn phòng này cũng cho biết Lầu Năm Góc đã không phản hồi các yêu cầu cung cấp thông tin. Continue reading “Thế giới hôm nay: 16/09/2026”

Tại sao Mỹ không thể bóp nghẹt nền kinh tế Iran

Nguồn: Esfandyar Batmanghelidj, “Why America Can’t Strangle Iran”, Foreign Affairs, 08/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Đối với Iran và Mỹ, ngày 24/8 giống như một cuốn băng cứ tua đi tua lại. “Chúng tôi đang phát động một cuộc tấn công kinh tế dồn dập nhằm vào các mối liên kết tài chính của Iran trên toàn cầu,” Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố. “Mục tiêu của chúng tôi là cắt đứt mọi huyết mạch kinh tế đang duy trì chế độ độc tài này.” Đó cũng chính là lời hứa ông từng đưa ra hồi tháng 4, khi tuyên bố Mỹ đang “siết chặt gọng kìm tài chính đối với chế độ Iran” trong khuôn khổ chiến dịch mà Nhà Trắng gọi là Chiến dịch Cuồng nộ Kinh tế (Operation Economic Fury). Cách tiếp cận này gợi nhớ tới chiến dịch “áp lực tối đa” trong nhiệm kỳ đầu của Donald Trump, khi Ngoại trưởng Mike Pompeo tuyên bố vào tháng 5/2018 rằng Iran sẽ phải đối mặt với “những lệnh trừng phạt mạnh mẽ nhất trong lịch sử”. Xa hơn nữa, nó cũng vang vọng cam kết của Tổng thống Barack Obama năm 2012 rằng chính phủ Iran sẽ phải hứng chịu những biện pháp trừng phạt “thậm chí còn gây tê liệt hơn”. Continue reading “Tại sao Mỹ không thể bóp nghẹt nền kinh tế Iran”

50 tỷ m³ khí đốt Nga quá cảnh qua Mông Cổ: Trung Quốc có sợ bị “khóa van”?

Nguồn: Trương Thần Ý, 张宸懿：“贝加尔力量”途经蒙古，中国为何不怕蒙古“截停”？, Guancha, 08/09/2026

Biên dịch: Lê Thị Thanh Loan

Ngày 2/9, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Phương Đông, Bộ trưởng Năng lượng Nga Tsivilev cho biết Tổng thống Vladimir Putin đã đổi tên tuyến đường ống khí đốt lớn thứ hai giữa Nga và Trung Quốc, trước đây được quy hoạch với tên gọi “Sức mạnh Siberia 2” (Power of Siberia 2), thành “Sức mạnh Baikal” (Power of Baikal). Theo phương án hiện nay do phía Nga công bố, tuyến đường ống sẽ đưa khí đốt từ khu vực Yamal và Tây Siberia về phía Đông, sau đó băng qua Mông Cổ để vào Trung Quốc, với công suất thiết kế 50 tỷ m³ mỗi năm, cao hơn mức khoảng 38 tỷ m³ của tuyến khí đốt phía Đông Nga – Trung hiện nay.

Một huyết mạch năng lượng có khả năng vận chuyển hàng chục tỷ mét khối khí tự nhiên mỗi năm trong nhiều thập kỷ nhưng lại phải đi qua Mông Cổ đương nhiên đặt ra một câu hỏi: nếu quan hệ Trung Quốc – Mông Cổ trong tương lai xảy ra biến động, hoặc nếu Nga sử dụng ảnh hưởng của mình đối với nguồn cung năng lượng cho Mông Cổ để gây sức ép, liệu Ulaanbaatar có thể tận dụng vị trí quá cảnh để tạo ra một “nút thắt cổ chai” đối với Trung Quốc bằng cách hạn chế dòng khí? Continue reading “50 tỷ m³ khí đốt Nga quá cảnh qua Mông Cổ: Trung Quốc có sợ bị “khóa van”?”

Thế giới hôm nay: 15/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Tối cao Pháp viện Mỹ bác bỏ nỗ lực của Donald Trump nhằm hạn chế việc bỏ phiếu qua thư trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Trump tuyên bố, dù không có bằng chứng, rằng việc bỏ phiếu qua thư rất dễ dẫn đến gian lận. Vào tháng 3, ông đã ra lệnh cho ngành bưu chính cắt giảm việc giao nhận phiếu bầu. Tuy nhiên, một thẩm phán liên bang đã chặn chỉ thị này, tin rằng nó có thể tước đi quyền bỏ phiếu của cử tri. Trong một phán quyết không có chữ ký, các thẩm phán của Tối cao Pháp viện đã giữ nguyên lệnh chặn đó.

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt mức 5%, mức cao nhất kể từ năm 2023. Giá dầu tăng, nợ chính phủ cao, và cạnh tranh nguồn vốn từ khu vực tư nhân đều góp phần đẩy chi phí đi vay lên cao. Bộ Tài chính đang mua lại nhiều trái phiếu hơn, nhưng điều đó không giúp ích nhiều trong việc kìm hãm đà tăng của lợi suất. Làn sóng bán tháo cũng đe dọa đà tăng giá của thị trường chứng khoán. Continue reading “Thế giới hôm nay: 15/09/2026”

15/09/1940: Bước ngoặt trong Trận chiến Nước Anh

Nguồn: Tide turns in the Battle of Britain, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1940, Trận chiến Nước Anh (Battle of Britain) đã lên đến đỉnh điểm khi Không quân Hoàng gia (RAF) bắn hạ 56 máy bay Đức xâm lược trong hai trận chiến kéo dài chưa đầy một giờ đồng hồ. Tổn thất nặng nề từ cuộc đột kích này khiến bộ chỉ huy tối cao của Đức tin rằng Không quân Đức (Luftwaffe) không thể giành được ưu thế trên không trước nước Anh, và ngay ngày hôm sau, các cuộc tấn công ban ngày bị thay thế bằng những đợt xuất kích ban đêm – một sự thừa nhận thất bại.

Bốn ngày sau, vào ngày 19/09, lãnh đạo phát xít Adolf Hitler đã hoãn vô thời hạn “Chiến dịch Sư tử biển” (Sea Lion) – cuộc đổ bộ xâm lược nước Anh. Dù các cuộc không kích dữ dội của Đức nhắm vào London và các thành phố khác của Anh vẫn tiếp diễn cho đến mùa xuân năm 1941, nhưng trên thực tế, Trận chiến Nước Anh đã kết thúc thắng lợi. Continue reading “15/09/1940: Bước ngoặt trong Trận chiến Nước Anh”

Những dấu hiệu cho thấy một quốc gia đang tiến vào vũng lầy

Nguồn: Stephen M. Walt, “Top Signs You’re Heading for a Quagmire”, Foreign Policy, 10/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Trong một thế giới mà cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, một trong những phép thử quan trọng nhất đối với năng lực hoạch định chính sách đối ngoại là khả năng tránh những cuộc xung đột tốn kém hoặc những cam kết làm tiêu hao nguồn lực, phân tán sự chú ý và cuối cùng khiến một quốc gia suy yếu thay vì mạnh lên. Nói cách khác, đó là khả năng tránh sa vào những vũng lầy chiến lược. Các cường quốc thường hả hê khi chứng kiến đối thủ mắc kẹt trong những lớp “cát lún” chiến lược như vậy, thậm chí còn tìm cách đẩy họ vào đó, trong khi những nhà lãnh đạo khôn ngoan luôn cố tránh xa những rắc rối kiểu này. Continue reading “Những dấu hiệu cho thấy một quốc gia đang tiến vào vũng lầy”

Thượng Hải có thể đang ươm mầm người kế nhiệm Tập Cận Bình

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Shanghai may be cradling Xi Jinping’s successor,” Nikkei Asia, 10/09/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Chu Trung Minh, 54 tuổi, người nhiều khả năng sẽ trở thành Thị trưởng Thượng Hải, được cho là đang vượt lên trước những đối thủ lớn tuổi hơn.

Một luồng gió chính trị mới đang thổi qua Trung Quốc.

Thế hệ chính trị gia sinh trong những năm 1970 đang thăng tiến nhanh chóng trong bối cảnh nhà lãnh đạo tối cao Tập Cận Bình kéo dài thời gian cầm quyền, qua đó có nguy cơ đẩy thế hệ sinh trong những năm 1960 sang bên lề.

Chu Trung Minh, 54 tuổi, hiện là gương mặt nổi bật nhất trong số các chính trị gia tương đối trẻ này. Ngày 4/9 vừa qua, ông được bổ nhiệm làm Quyền Thị trưởng Thượng Hải, một trong bốn thành phố trực thuộc trung ương của Trung Quốc cùng với Bắc Kinh, Thiên Tân và Trùng Khánh. Continue reading “Thượng Hải có thể đang ươm mầm người kế nhiệm Tập Cận Bình”

Thế giới hôm nay: 14/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Trung Quốc cáo buộc các ông trùm công nghệ Mỹ đang “gieo rắc nỗi sợ” qua những lời kêu gọi hạn chế khả năng phát triển trí tuệ nhân tạo của nước này. Hôm thứ Bảy, Dario Amodei – giám đốc điều hành của Anthropic – đã kêu gọi làm chậm lại quá trình phát triển các mô hình AI tiên phong và nhận định rằng việc Trung Quốc giành lấy vị thế dẫn đầu từ tay Mỹ trong công nghệ này sẽ “gây ra một mối nguy nghiêm trọng.” Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết những bình luận như vậy sẽ hạn chế các cơ hội trong việc quản trị AI toàn cầu.

Một máy bay không người lái của Nga tấn công một tuyến đường sắt ở Ukraine ngay sau khi các quan chức cấp cao phương Tây đi qua khu vực này. Cựu Thủ tướng Anh Boris Johnson và Cựu Giám đốc CIA David Petraeus vừa mới vượt biên giới sang Ba Lan dọc theo tuyến đường này. Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha mô tả cuộc tấn công này là “đòn khủng bố của Putin đang gõ cửa… EU và NATO.” Continue reading “Thế giới hôm nay: 14/09/2026”

Sự trỗi dậy thầm lặng của quyền lực mềm Trung Quốc trong giới trẻ Việt Nam

Nguồn: Hoàng Thị Hà & Phạm Thị Phương Thảo, “The Quiet Rise of China’s Soft Power Among Vietnam’s Youth”, Fulcrum, 07/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Giới trẻ Việt Nam ngày càng bị thu hút bởi văn hóa và các cơ hội kinh tế gắn với Trung Quốc, ngay cả khi những nhạy cảm lâu đời vẫn tồn tại.

Việt Nam thường được viện dẫn như một minh chứng cho những giới hạn của quyền lực mềm Trung Quốc ở Đông Nam Á: một thiên niên kỷ chống lại sự thống trị của Trung Quốc, một cuộc chiến tranh biên giới vẫn còn in đậm trong ký ức, những tranh chấp hàng hải chưa được giải quyết và các cuộc khảo sát giới tinh hoa liên tục cho thấy mức độ hoài nghi sâu sắc đối với Bắc Kinh. Tuy nhiên, phía sau những căng thẳng chiến lược ấy, một sự chuyển dịch âm thầm hơn đang diễn ra: giới trẻ Việt Nam ngày càng cởi mở hơn với văn hóa, ngôn ngữ, lối sống và các cơ hội kinh tế gắn với Trung Quốc. Từ những dòng người xếp hàng mua đồ chơi Labubu đến cuộc đua tìm kiếm các vị trí việc làm đòi hỏi tiếng Trung, từ nội dung Trung Quốc tràn ngập mạng xã hội đến số lượng kỷ lục sinh viên Việt Nam lựa chọn du học tại các trường đại học Trung Quốc, Trung Quốc đang ngày càng hiện diện sâu hơn trong đời sống thường nhật của giới trẻ Việt Nam. Continue reading “Sự trỗi dậy thầm lặng của quyền lực mềm Trung Quốc trong giới trẻ Việt Nam”

13/09/1990: “Law & Order” ra mắt

Nguồn: “Law & Order” debuts, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1990, loạt phim truyền hình dài tập “Law & Order” (Luật pháp và Trật tự) đã chính thức lên sóng trên kênh NBC. Bộ phim sau này trở thành một trong những loạt phim giờ vàng chiếu lâu nhất trong lịch sử truyền hình và cho ra đời nhiều phần ngoại truyện ăn khách.

Theo mô-típ đã trở nên nổi tiếng hiện nay của “Law & Order,” nửa đầu của mỗi tập phim kéo dài một giờ đồng hồ (lấy bối cảnh tại thành phố New York) tập trung vào quá trình cảnh sát điều tra một vụ án – thường được lấy cảm hứng từ các bản tin ngoài đời thực – trong khi nửa sau của chương trình xoay quanh việc truy tố những kẻ bị buộc tội trong vụ án đó. Mỗi tập phim mở đầu bằng lời của người dẫn truyện: “Trong hệ thống tư pháp hình sự, người dân được đại diện bởi hai nhóm riêng biệt nhưng có tầm quan trọng ngang nhau: cảnh sát, những người điều tra tội phạm, và các công tố viên quận, những người truy tố kẻ phạm pháp. Đây là câu chuyện của họ.” Continue reading “13/09/1990: “Law & Order” ra mắt”

Bản chất thực sự của cuộc chiến chống khủng bố là gì?

Nguồn: Joseph Stieb, “What Was the War on Terror?”, Foreign Policy, 04/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Cuộc chiến chống khủng bố giờ đây đã chính thức khép lại. Nó kéo dài từ ngày 11/9/2001 đến khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan vào tháng 8/2021. Khi thế giới tiến tới cột mốc 25 năm sự kiện 11/9, việc xác định rõ giới hạn của cuộc xung đột này là điều hữu ích, cả về mặt lịch sử lẫn hoạch định chính sách.

Cuộc chiến chống khủng bố có ba đặc điểm cốt lõi, giúp định hình nó như một giai đoạn lịch sử riêng biệt. Thứ nhất, giới hoạch định chính sách Mỹ coi khủng bố như một hình thức chiến tranh và là một mối đe dọa chiến lược cấp cao. Thứ hai, chiến lược chống khủng bố không chỉ nhằm bảo vệ lãnh thổ Mỹ mà còn hướng tới việc cải tạo hệ thống quốc tế để xử lý tận gốc những nguyên nhân được cho là sản sinh ra chủ nghĩa khủng bố. Thứ ba, cuộc chiến chống khủng bố về bản chất là phản ứng của Mỹ trước sự trỗi dậy của phong trào thánh chiến toàn cầu. Continue reading “Bản chất thực sự của cuộc chiến chống khủng bố là gì?”

12/09/2014: Vận động viên Paralympics Oscar Pistorius bị kết tội ngộ sát

Nguồn: Paralympian Oscar Pistorius convicted of culpable homicide, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2014, ngôi sao điền kinh người Nam Phi Oscar Pistorius đã bị kết tội ngộ sát (culpable homicide) – một tội danh tương đương với vô ý làm chết người (manslaughter) – vì đã sát hại bạn gái của mình, người mẫu và ngôi sao truyền hình thực tế Reeva Steenkamp.

Bản án này là hồi kết cho một phiên tòa xét xử tội giết người kéo dài bảy tháng, thu hút sự chú ý khổng lồ của dư luận quốc tế do sự nổi tiếng của cặp đôi. Continue reading “12/09/2014: Vận động viên Paralympics Oscar Pistorius bị kết tội ngộ sát”

Kế hoạch chi tiêu mạnh tay của bà Takaichi Sanae gây lo ngại cho thị trường

Nguồn: “Takaichi Sanae’s big-spending plans are unnerving markets”, The Economist, 09/09/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Bà Takaichi đang đưa nhà nước trở lại vị trí trung tâm của nền kinh tế Nhật Bản.

Năm 1999, một nữ nghị sĩ mới bước sang nhiệm kỳ thứ hai và chưa được nhiều người biết đến đã đóng góp một bài viết đầy tham vọng cho một ấn phẩm bàn về tương lai của Nhật Bản. Takaichi Sanae hình dung rằng đến tháng 10/2010, bà sẽ đắc cử thủ tướng và thực hiện một chương trình truyền hình định kỳ vào sáng Chủ nhật để trực tiếp giao tiếp với công chúng. Dự đoán của bà Takaichi chỉ sai về thời điểm và phương tiện truyền tải: bà trở thành thủ tướng vào tháng 10/2025, và thay vì lên truyền hình, bà truyền tải thông điệp qua nền tảng X. Tuyển tập bài viết năm đó quy tụ các cựu học viên của Viện Quản trị và Chính phủ Matsushita, nơi bà Takaichi từng học hỏi từ nhà sáng lập Panasonic về cách nhìn chính trị như một nghệ thuật “quản trị quốc gia”. Continue reading “Kế hoạch chi tiêu mạnh tay của bà Takaichi Sanae gây lo ngại cho thị trường”

Liệu Israel có thể chấm dứt cuộc chiến không hồi kết?

Nguồn:  Amos Harel, “Can Israel End Its Forever Wars?”, Foreign Affairs, 02/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Khi chuẩn bị đối mặt với cử tri Israel vào tháng tới, sau ba năm chiến tranh gần như không ngừng nghỉ, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã vạch ra một chiến lược hoàn toàn mới. Bất chấp những tổn thất khổng lồ về người và của, chưa kể sự suy giảm mạnh trong mức độ ủng hộ dành cho Israel tại Mỹ và nhiều nơi khác, ông giờ đây công khai ủng hộ việc duy trì một trạng thái chiến tranh gần như thường trực. Rút ra bài học từ cuộc thảm sát do Hamas gây ra ngày 7/10/2023, Netanyahu lập luận rằng Israel phải chủ động sử dụng vũ lực phủ đầu trước mọi mối đe dọa an ninh tiềm tàng, bất kể hậu quả. Điều đó đặt ra câu hỏi: cách tiếp cận cứng rắn này sẽ thay đổi đến mức nào nếu Gadi Eisenkot, cựu tổng tham mưu trưởng quân đội hiện đang dẫn trước Netanyahu trong các cuộc thăm dò, đánh bại ông trong cuộc bầu cử sắp tới? Continue reading “Liệu Israel có thể chấm dứt cuộc chiến không hồi kết?”

Thế giới hôm nay: 11/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Houthi chiếm giữ Mocha, một cảng chiến lược ở miền tây Yemen, trong lúc giao tranh với các lực lượng do Ả Rập Saudi hậu thuẫn ngày càng leo thang. Việc chiếm được cảng này mang lại cho lực lượng phiến quân do Iran hậu thuẫn đòn bẩy lớn hơn đối với Eo biển Bab el-Mandeb, nối liền Biển Đỏ với Vịnh Aden. Tuyến đường biển này đã trở nên đặc biệt quan trọng đối với xuất khẩu dầu mỏ kể từ khi cuộc chiến tại Iran làm gián đoạn hoạt động vận tải biển qua Eo biển Hormuz.

Tình trạng bán tháo nợ chính phủ Mỹ tiếp tục diễn ra mạnh mẽ, với lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm chạm mức 4,96%, tiệm cận mức cao nhất kể từ năm 2007. Các nhà đầu tư đang lo lắng về việc giá dầu tăng cao – dầu thô Brent đã chạm mức 109 USD/thùng trước khi giảm trở lại – cũng như chương trình mua lại nợ của Bộ Tài chính yếu hơn mong đợi. Quan ngại cũng lan sang các thị trường trái phiếu khác khi lợi suất chuẩn tăng vọt ở Australia và Nhật Bản. Continue reading “Thế giới hôm nay: 11/09/2026”

Đài Loan có thể giành chiến thắng như thế nào?

Nguồn: Holmes Liao và Dennis Blair, “How Taiwan Can Win the Strait,” Foreign Affairs, 04/09/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Một lực lượng hải quân linh hoạt hơn có thể giúp Đài Loan ngăn chặn Trung Quốc.

Nằm cách Trung Quốc một eo biển rộng khoảng 160 km, Đài Loan dựa vào hải quân như tuyến phòng thủ đầu tiên trước nguy cơ bị xâm lược. Lực lượng này phải có khả năng ngăn chặn các tàu đổ bộ lớn của quân đội Trung Quốc vượt Eo biển Đài Loan. Từ lâu, Đài Loan vẫn lấy những tàu chiến lớn như tàu khu trục và tàu hộ vệ làm nòng cốt cho hạm đội. Chúng vừa là biểu tượng phô trương sức mạnh quốc gia, vừa là công cụ thể hiện quyết tâm trước sức ép từ đại lục. Kế hoạch đóng tàu hiện nay của Đài Loan cũng tiếp tục đi theo hướng này, với mục tiêu thay thế hạm đội tàu mặt nước già cỗi bằng những chiến hạm mới, lớn hơn và đắt tiền hơn. Continue reading “Đài Loan có thể giành chiến thắng như thế nào?”

Bước ngoặt chiến lược của Nhật Bản

Nguồn: Eliot A. Cohen, “Japan’s Strategic Turn”, The Atlantic, 06/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Khi tôi lần đầu đến Nhật Bản cách đây hơn 30 năm, Chiến tranh Lạnh vừa kết thúc, Trung Quốc vẫn chưa trỗi dậy, và Nhật Bản — dù không còn giữ vị thế “Nhật Bản là số một” như tiêu đề cuốn sách bán chạy năm 1979 của Ezra Vogel — vẫn là một cường quốc đáng gờm. GDP của Nhật Bản khi đó không thua kém Mỹ quá xa, lớn hơn tổng GDP của phần lớn các nước châu Á còn lại cộng lại, và gấp khoảng bảy lần Trung Quốc.

Trong chuyến thăm gần đây, tôi nhận thấy Nhật Bản đã trở thành một đất nước rất khác. Ngay từ năm 1995, những dấu hiệu đáng lo ngại đã xuất hiện: giá bất động sản sụp đổ và nền kinh tế bước vào nhiều năm trì trệ, rồi kéo dài thành nhiều thập kỷ. Tỷ suất sinh giảm xuống dưới mức thay thế, còn khoảng 1,4 con trên mỗi phụ nữ, và kể từ đó tiếp tục giảm xuống chỉ còn hơn 1,1. Nhưng những thay đổi sâu sắc nhất lại nằm ở môi trường địa chính trị xung quanh Nhật Bản. Continue reading “Bước ngoặt chiến lược của Nhật Bản”

10/09/1897: Vụ bắt giữ vì tội lái xe khi say rượu đầu tiên

Nguồn: First drunk driving arrest, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1897, một tài xế taxi 25 tuổi ở London tên là George Smith đã trở thành người đầu tiên trong lịch sử bị bắt vì tội lái xe khi say rượu sau khi tông chiếc xe của mình vào một tòa nhà. Smith sau đó đã nhận tội và bị phạt 20 shilling.

Smith đã để lại một dấu ấn hi hữu trong lịch sử ngành xe hơi khi vào lúc 12:45 sáng hôm đó, chiếc taxi chạy bằng điện của ông lao ra khỏi đường và tông thẳng vào một tòa nhà trên phố New Bond ở Mayfair, làm vỡ một đường ống nước và phần khung trên của một cửa sổ, theo một bản tin trên tờ Morning Post của London. Bài báo lưu ý rằng một cảnh sát đã phát hiện xe của Smith lạng lách bất thường trên những con phố lúc rạng sáng. Dấu hiệu này hoàn toàn trùng khớp với lời thú nhận sau đó của tài xế rằng ông đã uống “hai hoặc ba ly bia” trước khi ngồi sau vô lăng. Continue reading “10/09/1897: Vụ bắt giữ vì tội lái xe khi say rượu đầu tiên”

Thế giới hôm nay: 10/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump tuyên bố mỗi người lớn ở Mỹ sẽ được trả 5.000 USD nếu Đảng Cộng hòa “giành chiến thắng” trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới. Khi phát biểu trong ngày đầu tiên của hội nghị mini của Đảng Cộng hòa, vị tổng thống đưa ra rất ít thông tin chi tiết về kế hoạch của mình, nhưng lại bảo cử tri hãy tưởng tượng rằng tên ông xuất hiện trên lá phiếu. Có hai vấn đề ở đây: lời đề nghị này nhiều khả năng là bất hợp pháp, và mức độ ủng hộ Trump đang tụt dốc không phanh – công cụ theo dõi của Economist cho thấy tỷ lệ ủng hộ ròng của ông đang ở mức âm 26 (-26).

Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố bắt đầu mua lại tới 6 tỷ USD trái phiếu chính phủ dài hạn kể từ hôm nay trong nỗ lực kiểm soát chi phí đi vay. Tuy nhiên, các nhà đầu tư – những người đang mong đợi một chương trình mua lại lớn hơn – đã phải thất vọng: lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm nhanh chóng tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2023. Bộ Tài chính từng cam kết “tăng ít nhất gấp đôi” lượng mua lại lên 4 tỷ USD khi công bố chương trình này vào tháng trước. Continue reading “Thế giới hôm nay: 10/09/2026”