Nguồn: Derek Grossman, “What Southeast Asia Should Expect from Trump in 2026”, Fulcrum, 02/01/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Năm đầu tiên trong nhiệm kỳ của Tổng thống Trump đã để lại những nốt thăng và trầm tại Đông Nam Á. Từ bức tranh thực tế đó, khu vực này có thể kỳ vọng gì ở Trump trong năm 2026?
Trước hết, việc ông Trump bất ngờ tham dự Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN tại Malaysia vào tháng 10 là một bất ngờ đáng chú ý và đáng hoan nghênh. Ông đã trực tiếp làm trung gian cho lệnh ngừng bắn giữa Campuchia và Thái Lan, thậm chí còn chủ trì lễ ký kết thỏa thuận hòa bình tại Kuala Lumpur. Chính quyền Trump nhiệm kỳ hai đã củng cố đáng kể quan hệ an ninh – quốc phòng với các đối tác trọng yếu như Indonesia, Philippines và Việt Nam. Mỹ thậm chí còn cải thiện quan hệ với Campuchia, dù nước này vốn có hồ sơ nhân quyền không mấy tích cực. Trên phương diện kinh tế, Washington đã đạt được các thỏa thuận về khoáng sản thiết yếu với Campuchia, Malaysia, Thái Lan và bắt đầu đàm phán cắt giảm thuế quan hai chiều với nhóm ba nước này cùng Việt Nam.
Tuy nhiên, những thành công này bị lu mờ đáng kể bởi bóng đen từ các mức thuế quan đáp trả cực kỳ bị phản đối mà ông Trump áp đặt lên khắp khu vực. Rộng hơn, tính cách khó đoán và lối tư duy giao dịch đặc trưng của Trump đã gây ra sự bối rối, thất vọng và làm gia tăng sự ngờ vực về ý đồ của Mỹ. Những lo ngại này càng được củng cố bởi Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) mới công bố, trong đó chỉ nhắc đến Đông Nam Á một cách hời hợt và coi khu vực này chủ yếu là công cụ để thúc đẩy các mục tiêu kinh tế của Mỹ.
Nếu năm 2026 lặp lại kịch bản của năm 2025, chính quyền này có nguy cơ dậm chân tại chỗ, hoặc tệ hơn là đẩy nhanh sự xói mòn ảnh hưởng của Mỹ, tạo thêm cơ hội cho Trung Quốc.
Ông Trump có thể sẽ tham dự hội nghị thượng đỉnh ASEAN do Philippines đăng cai vào năm 2026, nhưng điều này còn lâu mới chắc chắn. Một biến số quan trọng là động lực cá nhân. Trước hội nghị năm nay, có tin đồn ông Trump đe dọa sẽ bỏ qua sự kiện trừ khi được phép chủ trì lễ ký kết hòa bình Campuchia – Thái Lan, một động thái nhằm củng cố triển vọng nhận giải Nobel Hòa bình. Quan hệ Mỹ – Trung cũng đóng vai trò then chốt. Với việc theo đuổi chính sách xoa dịu với Tập Cận Bình và kế hoạch thăm Bắc Kinh vào tháng 4, ông Trump có thể tránh các bước đi có thể phá vỡ đà tích cực hiện tại, chẳng hạn như ủng hộ cách tiếp cận cứng rắn hơn của Manila đối với Trung Quốc ở Biển Đông.
Ngoài ASEAN, các khuôn khổ đa phương có sự tham gia của Mỹ vẫn tồn tại trong năm 2025. Nhóm Bộ Tứ được ủng hộ rõ rệt trong NSS mới như một phương tiện để ngăn chặn sự thống trị khu vực của một cường quốc duy nhất. Tuy nhiên, việc ông Trump bỏ lỡ hội nghị thượng đỉnh do Ấn Độ đăng cai đã làm dấy lên nghi ngờ về đường hướng của nhóm này. Ông cũng tái khẳng định sự ủng hộ đối với thỏa thuận ba bên AUKUS (Úc-Anh-Mỹ) trong chuyến thăm của Thủ tướng Úc Anthony Albanese vào tháng 10, nhấn mạnh sự tiếp tục ủng hộ vai trò quân sự mở rộng của Úc tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, bao gồm cả Đông Nam Á.
Ở cấp độ song phương, ông Trump cho đến nay vẫn duy trì các mối quan hệ phần lớn là thân thiện. Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr., một trong hai đồng minh hiệp ước của Mỹ, đã thăm Nhà Trắng vào tháng 7 năm 2025. Cuộc gặp được coi là thành công, mặc dù ông Trump đã tăng thuế đối với hàng xuất khẩu của Philippines từ 17% lên 19%. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth sau đó đã công bố thành lập “Lực lượng Đặc nhiệm Philippines” để tăng cường hợp tác an ninh hàng hải nhằm răn đe Trung Quốc. Tuy nhiên, vẫn còn câu hỏi về việc bảo vệ Philippines theo Hiệp ước Phòng thủ Chung xếp thứ mấy trong ưu tiên của Trump. Việc ông theo đuổi cải thiện quan hệ với ông Tập Cận Bình cho thấy nỗ lực có tính toán nhằm tránh xung đột, bao gồm cả việc can thiệp vào các tranh chấp tại khu vực mà bản NSS mới ngầm định nghĩa là thuộc phạm vi ảnh hưởng của Trung Quốc.
Mối quan hệ của Trump với Việt Nam có phần thăng trầm hơn. Chuyến thăm Hà Nội của ông Hegseth vào tháng 11 đã mang lại thỏa thuận mới về các vấn đề di sản chiến tranh nhạy cảm, bao gồm tẩy độc chất độc da cam, rà phá bom mìn và tìm kiếm người mất tích. Tuy nhiên, Việt Nam tiếp tục đối mặt với mức thuế cao, mức thuế chung 20%, nguy cơ bị áp thuế chống trung chuyển lên tới 40%, và một số mặt hàng chủ lực còn phải đối mặt với mức thuế tới 50%. Điều này thúc đẩy Hà Nội thực hiện chính sách phòng bị nước đôi bằng cách thắt chặt quan hệ với Trung Quốc và đa dạng hóa đối tác sang cả khu vực Trung Đông. Kết quả là, nỗ lực gắn kết của Washington với Việt Nam có thể phải chịu thêm những bước lùi và sự xói mòn lòng tin song phương đã dày công gây dựng.
Với Jakarta, ông Trump đã sử dụng ngôn ngữ của Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto về hợp tác kinh tế và an ninh chặt chẽ hơn, đặc biệt là về khoáng sản thiết yếu và hiện đại hóa quốc phòng. Tuy nhiên, trên thực tế, quan hệ có vẻ căng thẳng khi một thỏa thuận thương mại được cho là đang tan vỡ giữa những cáo buộc của Mỹ về việc Jakarta rút lui khỏi các cam kết. Trong khi đó, Trump đã gây bất ngờ với Malaysia. Bất chấp sự ủng hộ của Thủ tướng Anwar Ibrahim dành cho Hamas, Trump vẫn ưu tiên việc tiếp cận khoáng sản và ngoại giao mang tính giao dịch, bao gồm cả việc chủ trì ký kết hiệp định hòa bình Campuchia – Thái Lan. Nhưng thuế quan của Mỹ đối với Malaysia vẫn ở mức cao 19%, dù Trump đã ra tín hiệu có thể cắt giảm có chọn lọc.
Có lẽ điểm sáng nhất trong chính sách Đông Nam Á của Trump là Campuchia. Chính quyền này đã khôi phục các cuộc tập trận Angkor Sentinel, thực hiện chuyến thăm của Hải quân Mỹ tới căn cứ Ream, ký kết thỏa thuận khoáng sản và giảm một số loại thuế. Trump cũng làm trung gian thành công thỏa thuận hòa bình Campuchia – Thái Lan, dù các cuộc đụng độ mới và đe dọa thuế quan đối với Bangkok đang có nguy cơ phá hủy kết quả này. Một điểm đáng lo ngại khác là quan hệ của Trump với Bangkok gần như chỉ dựa trên việc đe dọa áp thuế nếu vi phạm thỏa thuận hòa bình với Campuchia — một cách hành xử cưỡng ép với một đồng minh lâu năm.
Một khía cạnh khác là sự quan tâm của ông Trump đối với các khoáng sản đất hiếm của Myanmar, nước cung cấp đất hiếm lớn thứ ba thế giới, mặc dù cuộc nội chiến vẫn đang tiếp diễn. Các lựa chọn đang được xem xét bao gồm ủng hộ Quân đội Độc lập Kachin và tiếp cận chính quyền quân sự của Min Aung Hlaing để đổi lấy quyền khai thác khoáng sản bằng việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt, dù tiến trình vẫn còn nhiều hạn chế.
Ngoài ra, ông Trump đã nâng tầm Singapore bằng cách đưa nước này vào “Pax Silica”. Sáng kiến chiến lược này nhằm thiết lập các chuỗi cung ứng an toàn và bền bỉ, đồng thời khai thác lợi thế từ nguồn khoáng sản thiết yếu để tạo đà phát triển cho lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Không chỉ dừng lại ở đó, quan hệ của Mỹ với Singapore, cũng như Brunei, Lào và Timor-Leste vẫn khá mờ nhạt, để ngỏ câu hỏi về kế hoạch của Trump dành cho họ trong năm 2026. Có khả năng những quốc gia này chưa được xem là ưu tiên trong chiến lược đối trọng với Trung Quốc của Washington, hoặc đơn giản là ông Trump vẫn chưa để mắt tới họ. Cục diện này có thể xoay chuyển nhanh chóng, chẳng hạn như nếu Lào bày tỏ thái độ sẵn sàng bắt tay với Mỹ trong một thỏa thuận về khoáng sản thiết yếu.
Nhìn chung, chính sách Đông Nam Á của ông Trump cho thấy những thành công đáng ghi nhận, nhưng sự lo ngại dai dẳng về tính bền vững của các thỏa thuận thuế quan và bản tính khó đoán của ông, và liệu rằng các nước ASEAN có thể thực sự tin tưởng vào các cam kết của ông hay không. Những bất định này chắc chắn sẽ định hình động lực khu vực trong suốt năm tới.
Derek Grossman là Nghiên cứu viên thỉnh giảng cấp cao tại Viện nghiên cứu ISEAS – Yusof Ishak Institute, đồng thời là Giáo sư thực hành chuyên ngành Chính trị học và Quan hệ quốc tế tại Đại học Nam California (USC).
