Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Japan PM’s historic landslide reverberates in China,” Nikkei Asia, 12/02/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Sai lầm trong chính sách đối ngoại của Bắc Kinh đã kích hoạt sự trỗi dậy của ‘Takaichi 2.0’
Canh bạc chính trị của vị Thủ tướng Nhật Bản được lòng dân Sanae Takaichi đã được đền đáp xứng đáng khi Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của bà giành chiến thắng áp đảo mang tính lịch sử trong cuộc bầu cử sớm mà Takaichi kêu gọi tiến hành chỉ ba tháng sau khi nhậm chức.
Chiến thắng vang dội này cũng đang gây chấn động khắp Trung Quốc. Rõ ràng là việc Takaichi củng cố quyền lực là tin không vui đối với Chủ tịch Tập Cận Bình. Trước đó, chính quyền của ông đã tung ra hàng loạt công kích cá nhân nhắm vào Takaichi, do tức giận trước một bình luận mà bà đưa ra liên quan đến Đài Loan vào đầu tháng 11.
Sự thật phũ phàng đối với Trung Quốc là sai lầm trong chính sách đối ngoại của chính quyền Tập đã kích hoạt một sự thay đổi mạnh mẽ trong xã hội Nhật Bản, dẫn đến chiến thắng bầu cử áp đảo của LDP và sự xuất hiện của một nhà lãnh đạo mạnh mẽ hơn. Hãy gọi chính quyền mới này là “Takaichi 2.0.”
Trong cuộc tổng tuyển cử hôm Chủ nhật, LDP đã giành được số ghế cao nhất tại Hạ viện (cơ quan quyền lực hơn trong Quốc hội lưỡng viện của Nhật Bản) kể từ khi đảng này được thành lập qua sự sáp nhập của hai đảng bảo thủ vào năm 1955.
Kết quả là, Takaichi, người cũng đã làm nên lịch sử với tư cách là nữ thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản vào ngày 21/10/2025, đã củng cố nền tảng quyền lực, từ đó cho phép bà theo đuổi chương trình nghị sự chính sách của mình một cách quyết liệt hơn.
Chính quyền Tập đã gây áp lực thái quá lên chính quyền Takaichi kể từ sau phát ngôn về Đài Loan, và sự công kích này đã tác động đáng kể đến dư luận Nhật Bản trước thềm cuộc tổng tuyển cử hôm Chủ nhật.
Cảm giác khủng hoảng mạnh mẽ trong lòng nhiều cử tri Nhật Bản đã thúc đẩy họ cùng nhau ủng hộ Takaichi, người tự thể hiện mình là một nhà lãnh đạo mạnh mẽ, không vòng vo câu chữ. Kết quả bầu cử cho thấy rằng một bộ phận cử tri, chí ít là trong tiềm thức, đã hành động theo bản năng để tự bảo vệ giữa những đợt công kích từ Bắc Kinh.
Sự ủng hộ dành cho Takaichi vẫn vững vàng ngay cả ở những khu vực đáng lẽ phải chịu ảnh hưởng kinh tế khi lượng khách du lịch Trung Quốc đến Nhật Bản chậm lại theo chỉ thị của chính quyền Tập.
Đây là lần đầu tiên ở Nhật Bản thời hậu chiến, áp lực từ bên ngoài lại mang đến cảm giác khủng hoảng mạnh mẽ và sự thay đổi chính trị to lớn đến vậy. Chiến dịch đe dọa của Trung Quốc về cơ bản đã kích hoạt chiến thắng lịch sử của LDP.
Tại Trung Quốc, cảm giác bối rối đang lan tràn, và việc thảo luận về sự thật phũ phàng xoay quanh cuộc bầu cử Nhật Bản đã trở thành điều cấm kỵ. Các blogger xuất thân từ khuôn khổ Đảng Cộng sản Trung Quốc đều né tránh đề cập đến vấn đề này.
Tuy nhiên, mạng internet bị kiểm duyệt gắt gao của Trung Quốc giờ đây lại tràn ngập các bài phân tích về kết quả bầu cử Nhật Bản. Những bài luận này được viết bởi các blogger Trung Quốc từng làm việc cho các phương tiện truyền thông chính thống của nước này.
Họ nói rằng Nhật Bản đã chọn sai đường – con đường của chủ nghĩa quân phiệt – và rằng cử tri đã bộc lộ sự tự mãn trên toàn quốc. Ở Trung Quốc, những ý kiến kiểu này sẽ làm hài lòng các quan chức đảng và chính phủ. Nhưng chúng lại sai lệch hoàn toàn so với thực tế.
Khi viết những bài này, các blogger phải cân nhắc xem chính phủ Trung Quốc có thể muốn gì và phóng chiếu những định kiến mà chính họ tưởng tượng ra. Họ cũng biết rằng nếu không tuân theo đường lối của chính phủ, thì bài viết của họ sẽ bị xóa.
Nhưng vài bài đăng chỉ trích ngắn vẫn xuất hiện rải rác trên mạng. Một người đăng bài đã mắng mỏ các nhà nghiên cứu Trung Quốc chuyên nghiên cứu Nhật Bản, bảo họ hãy bắt đầu viết những bài phân tích nghiêm túc đi.
Sự thiếu hụt các chuyên gia am hiểu về Nhật Bản tại Trung Quốc có thể xem là một phần nguyên nhân dẫn đến sai lầm ngoại giao đã củng cố quyền lực của Takaichi. Với rất ít người xung quanh có thể nắm bắt nhịp đập của xã hội Nhật Bản, chính quyền Tập rốt cuộc đã tính sai hướng đi chính trị của nước này.
Một bài phân tích về chính trị Nhật Bản lẽ ra phải đóng vai trò cơ sở để xây dựng chính sách đối với Nhật. Nhưng số lượng quan chức và nhà nghiên cứu chuyên về các vấn đề Nhật Bản ở Trung Quốc đã giảm đáng kể trong một phần tư thế kỷ qua.
Trung Quốc rõ ràng đã đánh giá thấp Nhật Bản. Một lý do là vì Nhật Bản đã trải qua nhiều thập kỷ trì trệ trong khi Trung Quốc tăng trưởng nhanh chóng. Các đường xu hướng tăng trưởng đã giao nhau một cách ngoạn mục vào năm 2010, khi Trung Quốc vượt qua đối thủ châu Á để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Quan hệ ngoại giao giữa hai nước láng giềng bắt đầu xấu đi nhanh chóng sau khi Takaichi đưa ra nhận xét về Đài Loan.
Bà nói trước Quốc hội Nhật Bản vào ngày 07/11 rằng một cuộc tấn công tiềm tàng của Trung Quốc vào Đài Loan sẽ tạo thành mối đe dọa sống còn đối với Nhật Bản, cho phép nước này thực hiện quyền tự vệ tập thể.
Kể từ đó, Trung Quốc đã nhiều lần yêu cầu Nhật Bản ngay lập tức rút lại nhận xét này, đồng thời cho thực hiện nhiều biện pháp đáp trả. Họ yêu cầu các hãng hàng không trong nước giảm số lượng chuyến bay đến Nhật Bản, trì hoãn việc nối lại nhập khẩu hải sản Nhật Bản, và công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ hơn đối với các mặt hàng “lưỡng dụng,” bao gồm đất hiếm thiết yếu cho việc sản xuất các sản phẩm công nghệ cao.
Nhưng loạt công kích cá nhân của Trung Quốc nhắm vào Takaichi hóa ra lại chỉ củng cố tỷ lệ ủng hộ vốn đã cao của chính quyền của bà. Được khích lệ bởi sự yêu mến cao độ, Takaichi đã thực hiện một canh bạc chính trị bằng cách kêu gọi bầu cử sớm.
Kết quả là, chỉ riêng LDP đã giành được 316 ghế – hơn hai phần ba trong số 465 ghế tại Hạ viện – đánh dấu một bước quan trọng hướng tới mục tiêu ấp ủ lâu nay là sửa đổi hiến pháp.
Takaichi dự định sửa đổi hiến pháp thời hậu chiến bằng cách ghi rõ Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (JSDF) vào luật tối cao. Những người chỉ trích JSDF từ lâu đã khăng khăng rằng lực lượng này là vi hiến do Điều 9 của hiến pháp phản đối chiến tranh.
Đối tác liên minh của LDP, Đảng Duy tân Nhật Bản (JIP), cũng rất hăng hái trong việc sửa đổi hiến pháp.
Phát biểu tại cuộc họp báo một ngày sau tổng tuyển cử, Takaichi, người đồng thời giữ chức Chủ tịch LDP, đã bày tỏ sự háo hức “chấp nhận thách thức” sửa đổi hiến pháp.
Cần có sự ủng hộ của ít nhất hai phần ba số nghị sĩ ở cả hai viện của Quốc hội Nhật Bản trước khi một đề xuất sửa đổi hiến pháp có thể được đưa ra trưng cầu dân ý. Liên minh LDP-JIP hiện vẫn thiếu đa số tại Thượng viện.
Trung Quốc đang lo ngại trước ý định sửa đổi hiến pháp hàng chục năm tuổi của các chính trị gia Nhật Bản.
Khi được hỏi về nỗ lực sửa đổi hiến pháp của Takaichi tại cuộc họp báo thường kỳ vào ngày 04/02, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm lưu ý rằng “vấn đề Nhật Bản cố gắng sửa đổi hiến pháp đã… thường xuyên nhận được sự quan tâm từ các nước láng giềng châu Á của Nhật Bản và phần còn lại của thế giới. Chúng tôi kêu gọi phía Nhật Bản suy ngẫm sâu sắc về lịch sử xâm lược của mình.”
Tại thời điểm này, vẫn chưa rõ liệu sai lầm trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc và kết quả bầu cử lịch sử của Nhật Bản có ảnh hưởng đến quan hệ giữa hai nước – và ảnh hưởng như thế nào.
Rất khó có khả năng chính quyền Tập, vốn coi trọng thể diện hơn bất cứ điều gì, sẽ đột ngột làm mềm lập trường cứng rắn đối với Nhật Bản.
Về phần mình, Takaichi có thể cố gắng noi gương thành công của cố Thủ tướng Shinzo Abe, cũng là người bảo trợ chính trị cho bà. Trong thời của mình, Abe đã đưa quan hệ căng thẳng của Nhật Bản với Trung Quốc vào lộ trình cải thiện dần dần.
Sau khi chính quyền Abe thứ hai được xác lập vào tháng 12/2012, ông đã mất gần hai năm để thực hiện cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên với Tập.
Tập đã trở thành Tổng bí thư đảng vào tháng 11/2012 và sau đó đảm nhận chức vụ chủ tịch nước Trung Quốc vào tháng 03/2013.
Tình cờ thay, hành động phô trương sức mạnh quân sự của chính quyền Tập chống lại Đài Loan cũng đã phản tác dụng, giúp Đảng Dân Tiến (DPP) lấy đà và duy trì quyền lực trong ba nhiệm kỳ liên tiếp.
Tổng thống Lại Thanh Đức đến từ DPP đã nhậm chức vào tháng 05/2024, kế nhiệm người tiền nhiệm cùng đảng là Thái Anh Văn, người đã phục vụ hai nhiệm kỳ bốn năm.
Tại Đài Loan, DPP giữ khoảng cách với Trung Quốc, trong khi đảng đối lập lớn nhất là Quốc Dân Đảng, lại ưu tiên đối thoại với Trung Quốc. Dù vậy, Quốc Dân Đảng chưa thắng cuộc bầu cử tổng thống nào kể từ năm 2012.
Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã nhiều lần tổ chức các cuộc tập trận quân sự gần Đài Loan. Vào tháng 08/2022, sau khi Chủ tịch Hạ viện Mỹ lúc bấy giờ là Nancy Pelosi đến thăm hòn đảo này, quân đội Trung Quốc thậm chí còn phóng tên lửa đạn đạo vào vùng biển quanh Đài Loan cũng như vào vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Nhật Bản.
Khi Takaichi trở lại vũ đài quốc tế, bà sẽ làm điều đó với một nền tảng quyền lực được củng cố mạnh mẽ ở trong nước. Sự kiện lớn nhất trong lịch trình ngoại giao của bà là chuyến thăm Mỹ.
Tổng thống Donald Trump đã nói rằng ông sẽ gặp Takaichi tại Nhà Trắng vào ngày 19/03.
Bài đăng trên mạng xã hội của Trump thể hiện sự ủng hộ hoàn toàn đối với Takaichi trước thềm cuộc bầu cử hôm Chủ nhật đã thu hút sự chú ý tại Trung Quốc, nơi Trump dự kiến sẽ đến thăm vào tháng 4 để hội đàm với Tập.
“Nhật Bản sẵn sàng cho các hình thức đối thoại khác nhau với Trung Quốc,” Takaichi nói tại cuộc họp báo hôm thứ Hai, và nói thêm rằng Nhật Bản “sẽ phản ứng bình tĩnh và phù hợp trên quan điểm lợi ích quốc gia.”
Chuyến thăm sắp tới của bà tới Mỹ cũng sẽ ảnh hưởng đáng kể đến cuộc giằng co trong tương lai giữa Nhật Bản và Trung Quốc. Bà sẽ cố gắng tạo ấn tượng với Trung Quốc và phần còn lại của thế giới rằng độ tin cậy giữa Nhật Bản và Mỹ vẫn vững như bàn thạch.
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường trú ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông đã nhận Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.
