Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Donald Trump thúc giục những người biểu tình ở Iran “TIẾP QUẢN” các cơ quan nhà nước, hứa rằng “SỰ TRỢ GIÚP ĐANG ĐẾN” trong lúc làn sóng biểu tình tiếp tục dâng cao trên toàn quốc. Tổ chức Ân xá Quốc tế cảnh báo về “các phiên tòa chóng vánh và các vụ hành quyết tùy tiện” đối với hàng ngàn người Iran bị bắt trong cuộc bạo loạn. Starlink được cho là đã cung cấp dịch vụ internet vệ tinh miễn phí trên khắp Iran. Việc chính phủ cắt internet đã che giấu quy mô của các cuộc biểu tình cũng như sự trả đũa của chính quyền.
Chính quyền Trump nới lỏng việc bán chip AI cho Trung Quốc, cho phép Nvidia xuất khẩu H200, dòng chip mạnh thứ hai của hãng này. Các đơn xin phép bán H200 và các loại chip tương đương giờ đây sẽ được xem xét theo từng trường hợp cụ thể, thay vì bắt đầu với quy tắc mặc định là từ chối. Trump dường như nghĩ rằng tốt nhất là giữ cho Trung Quốc phụ thuộc vào công nghệ của Nvidia, hơn là ép buộc họ tự phát triển các dòng chip tiên tiến của riêng mình.
Thủ tướng Greenland cho biết lãnh thổ này sẽ bỏ phiếu để vẫn là một phần của Đan Mạch thay vì gia nhập Mỹ nếu người dân phải lựa chọn. Ngoại trưởng của hòn đảo dự kiến sẽ gặp J.D. Vance, Phó Tổng thống Mỹ, và Marco Rubio, Ngoại trưởng Mỹ, tại Washington, D.C. vào hôm nay. Trước đó, các thượng nghị sĩ Mỹ đã đề xuất một dự luật cấm đất nước họ chiếm đóng hoặc sáp nhập các lãnh thổ của NATO, bao gồm cả Greenland.
Tỷ lệ lạm phát hàng năm của Mỹ không đổi ở mức 2,7% trong tháng 12, làm giảm bớt lo ngại rằng thuế quan sẽ đẩy giá cả tăng cao trở lại. Lạm phát lõi cũng không đổi ở mức 2,6%. Các số liệu này củng cố kỳ vọng rằng Cục Dự trữ Liên bang (Fed) sẽ giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tới. Lợi suất trái phiếu kho bạc đã giảm sau tin tức này.
Công tố viên đặc biệt của Hàn Quốc, người được bổ nhiệm cho các vụ án nhạy cảm về chính trị, vừa đề nghị án tử hình đối với Yoon Suk Yeol, cựu tổng thống của nước này. Ông bị buộc tội lãnh đạo một cuộc nổi dậy bằng cách tuyên bố thiết quân luật trong một thời gian ngắn vào tháng 12/2024. Các công tố viên cho biết động thái này là một phần của kế hoạch nhằm bám víu quyền lực. Yoon phủ nhận hành vi sai trái, lập luận rằng việc đó nằm trong thẩm quyền tổng thống của mình.
Lần đầu tiên trong bảy năm, Boeing nhận được nhiều đơn đặt hàng hơn Airbus. Nhà sản xuất máy bay Mỹ cho biết họ đã chốt được 1.075 đơn đặt hàng vào năm ngoái và bàn giao 600 máy bay thương mại – con số cao nhất kể từ năm 2018. Sổ đặt hàng của Boeing đang phục hồi sau các đợt hủy đơn liên quan đến những vụ tai nạn chết người của dòng máy bay 737 MAX. Vào thứ Hai, đối thủ châu Âu của họ báo cáo nhận được 1.000 đơn đặt hàng. Tuy nhiên, Boeing vẫn đang tụt hậu so với Airbus về sản lượng sản xuất.
Tối cao Pháp viện Mỹ ra tín hiệu sẽ giữ nguyên các luật của tiểu bang nhằm cấm các vận động viên chuyển giới có giới tính sinh học là nam thi đấu trong các đội thể thao nữ. Các thẩm phán đã lắng nghe lập luận liên quan đến hai vụ việc từ những phụ nữ chuyển giới, những người lập luận rằng các lệnh cấm này là bất hợp pháp vì vi phạm Tu chính án thứ 14 và luật chống phân biệt đối xử. Phán quyết của tòa án, dự kiến được đưa ra vào tháng 6, sẽ định hình các tranh chấp về nghĩa vụ quân sự và quyền tiếp cận nhà vệ sinh dành riêng cho từng giới.
Con số trong ngày: 4.500, là số lượng báo cáo về hoạt động nghi ngờ là tà giáo được ghi nhận tại Pháp năm 2024, cao hơn gấp đôi mức ghi nhận năm 2015.
TIÊU ĐIỂM
Đàm phán khủng hoảng về Greenland tại Nhà Trắng
Thật khó để tưởng tượng một sự thỏa hiệp giữa mong muốn mua hoặc chiếm giữ Greenland từ Đan Mạch của Donald Trump và sự kiên quyết của Mette Frederiksen, Thủ tướng Đan Mạch, rằng Tổng thống Mỹ không thể có được vùng đất này. Nhưng vào hôm nay, các ngoại trưởng của Đan Mạch và Greenland sẽ tới Washington, D.C. để cố gắng tìm ra giải pháp. Lars Lokke Rasmussen của Đan Mạch và Vivian Motzfeldt của Greenland sẽ gặp J.D. Vance, Phó Tổng thống Mỹ, và Marco Rubio, Ngoại trưởng Mỹ, tại Nhà Trắng.
Trong một lần xuất hiện chung vào hôm qua, Frederiksen và Thủ tướng Greenland đã nhắc lại rằng hòn đảo này không phải để bán. Về phần mình, Vance đã lặp lại các tuyên bố của Trump rằng Đan Mạch đang đầu tư không đủ vào lãnh thổ Bắc Cực này và Greenland đang phải đối mặt với các mối đe dọa từ Nga và Trung Quốc. Tuy nhiên, Đan Mạch và các đồng minh châu Âu đã đề nghị tăng cường an ninh cho hòn đảo, đồng thời cho phép Mỹ triển khai bất kỳ lực lượng nào họ muốn. Có lẽ Rubio có thể giúp thúc đẩy một thỏa thuận.
Cơ quan lập pháp “bù nhìn” của Hong Kong nhóm họp
Nhiều gương mặt mới đã xuất hiện khi Hội đồng Lập pháp Hong Kong (LegCo) được triệu tập trong hôm nay. Cơ quan phụ trách ban hành và sửa đổi luật của đặc khu này vừa có một chủ tịch mới – Starry Lee (Lí Tuệ Quỳnh), một nhà làm luật giàu kinh nghiệm, thân Bắc Kinh – và cũng đón nhận một lứa chính trị gia trẻ tuổi khao khát tạo dấu ấn. (Khoảng một phần ba số thành viên hội đồng trước đó, chủ yếu là các nhân vật quan trọng kỳ cựu, đã rút lui trong cuộc bầu cử vào tháng 12).
Đứng đầu chương trình nghị sự lập pháp là nỗ lực khắc phục hậu quả vụ hỏa hoạn xảy ra tại một khu nhà ở công cộng hồi tháng 11, khiến 161 người thiệt mạng. Chính quyền đã nhanh chóng thực hiện các vụ bắt giữ, nhưng sự phẫn nộ của công chúng vẫn còn âm ỉ. Một vấn đề khác là tỷ lệ cử tri đi bầu thấp trong cuộc bỏ phiếu tháng 12 – mức thấp thứ hai trong lịch sử – như để ngầm phản đối cách xử lý thảm họa của chính phủ. Nhiều người dân Hong Kong vẫn hoài nghi rằng LegCo chẳng qua chỉ là một cơ quan đóng dấu thủ tục. Kể từ năm 2021, việc tham gia hội đồng đã bị giới hạn chỉ dành cho những người “yêu nước” có liên kết với Đảng Cộng sản Trung Quốc. Các nhà lập pháp có thể là người mới, nhưng những vấn đề họ đối mặt vẫn là vấn đề cũ.
Cuộc tàn sát tại Iran
Số người chết tiếp tục tăng mạnh. Sáng hôm qua, một nhóm nhân quyền Iran nói rằng hơn 600 người đã thiệt mạng trong làn sóng biểu tình đang quét qua đất nước. Vài giờ sau, Reuters trích lời một quan chức Iran giấu tên, đưa ra con số là 2.000. Internet vẫn bị vô hiệu hóa ở Iran, nhưng những câu chuyện rò rỉ ra ngoài cho thấy số người chết thực tế còn cao hơn nữa.
Donald Trump thúc giục người dân Iran tiếp tục biểu tình: “Tôi đã hủy tất cả các cuộc gặp với Quan chức Iran cho đến khi việc giết hại người biểu tình vô nghĩa DỪNG LẠI,” ông viết vào hôm qua. “SỰ TRỢ GIÚP ĐANG ĐẾN”. Đây dường như là sự từ chối thẳng thừng đối với lời đề nghị từ Abbas Araghchi, Ngoại trưởng Iran, người tuần trước đã đề xuất đàm phán với Mỹ. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ “sự trợ giúp” của Trump có nghĩa làm gì. Ông đã gặp các cố vấn vào hôm qua để thảo luận về các lựa chọn của mình, cả quân sự và phi quân sự, nhưng dường như vẫn chưa đưa ra quyết định.
Grok đối mặt với sự trấn áp toàn cầu
“Nếu X không thể kiểm soát Grok, chúng tôi sẽ làm,” Ngài Keir Starmer tuyên bố trước các nghị sĩ của mình vào thứ Hai. Thủ tướng Anh đe dọa sẽ áp dụng các quy định chặt chẽ hơn đối với X (nền tảng mạng xã hội của Elon Musk) vì cho phép người dùng chia sẻ những hình ảnh tình dục hóa không có sự đồng thuận do Grok (chatbot AI của Musk) tạo ra. Trong những tuần gần đây, con bot này đã tạo và lan truyền các bức ảnh bikini giả mạo (deepfake) cũng như những hình ảnh tình dục hóa trẻ em.
Các nội dung kiểu này đã thúc đẩy hành động trên khắp thế giới. Vào thứ Hai, Malaysia và Indonesia trở thành những quốc gia đầu tiên tạm thời cấm Grok. Trong khi đó, Ủy ban Châu Âu vừa ra lệnh cho X lưu giữ tất cả các tài liệu liên quan đến Grok, để khối này có thể đánh giá liệu chatbot này có tuân thủ các quy tắc của EU hay không. Nhưng người đàn ông giàu nhất thế giới cho đến nay vẫn dửng dưng trước việc hợp tác. “Tại sao chính phủ Anh lại phát xít vậy?,” ông đặt câu hỏi vào cuối tuần qua. Bài đăng trên X đã nhận được hơn 15 triệu lượt xem.
