Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Donald Trump cho biết ông đã thống nhất được “khuôn khổ của một thỏa thuận tương lai” về Greenland sau cuộc gặp “rất hiệu quả” với Mark Rutte, Tổng thư ký NATO. Tổng thống Mỹ đã hủy bỏ kế hoạch áp thuế bổ sung lên các nước châu Âu từ ngày 01/02. Trump cũng rút lại lời đe dọa chiếm hòn đảo Bắc Cực bằng vũ lực. Tuy nhiên, ông nói với các nhà lãnh đạo tại Davos rằng chỉ có Mỹ mới có thể bảo vệ vùng lãnh thổ này.
Trump tuyên bố sẽ sớm chỉ định một chủ tịch mới cho Cục Dự trữ Liên bang (Fed) để thay thế Jerome Powell. Trước đó, Tối cao Pháp viện Mỹ đã ngần ngại đứng về phía Tổng thống trong nỗ lực sa thải Lisa Cook, thống đốc Fed bị Trump cáo buộc gian lận thế chấp (bà phủ nhận hành vi sai trái). Một thẩm phán theo phe bảo thủ cho rằng việc sa thải bà mà không qua xem xét “sẽ làm suy yếu, nếu không muốn nói là phá vỡ” sự độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ.
Liên minh kéo dài nhiều thập kỷ giữa Đảng Quốc gia và Đảng Tự do theo đường lối bảo thủ của Australia, hiện đang ở phe đối lập, đã tan vỡ sau bất đồng về các luật mới liên quan đến tội phạm thù hận (hate-crime). Đảng Tự do ủng hộ các dự luật này, vốn được soạn thảo để phản ứng lại vụ thảm sát tại bãi biển Bondi vào tháng 12. Trong khi đó, Đảng Quốc gia mô tả đạo luật là một “mớ hỗn độn” và “vượt quá giới hạn,” đồng thời rút khỏi liên minh hai ngày sau khi Quốc hội thông qua các luật này.
Blue Origin, công ty vũ trụ của Jeff Bezos, tuyên bố sẽ ra mắt dịch vụ internet vệ tinh. Terawave dự kiến bao gồm 5.408 vệ tinh chuyên phục vụ các doanh nghiệp, trung tâm dữ liệu, và chính phủ. Công ty cho biết sẽ phóng những vệ tinh đầu tiên vào cuối năm 2027, cung cấp “kết nối đến những địa điểm không thể tiếp cận bằng các phương thức truyền thống.” Thị trường này hiện đang bị thống trị bởi Starlink của Elon Musk, với hơn 9.000 vệ tinh.
Nền kinh tế Argentina suy giảm trong tháng 11, sau đợt bán tháo trên thị trường do cuộc bầu cử giữa kỳ sít sao vào tháng 10 gây ra. Chỉ số hoạt động kinh tế của nước này, một thước đo thay thế cho GDP, đã chậm lại 0,3% so với cùng kỳ năm trước. Chỉ số chính thức bị kéo xuống bởi sự sụt giảm mạnh trong ngành thủy sản, cũng như sự đi xuống trong lĩnh vực sản xuất và bán lẻ.
Lực lượng Israel đã sát hại ít nhất 11 người Palestine trên khắp Gaza, theo lời các quan chức y tế địa phương. Một cuộc tấn công vào một chiếc xe ở trung tâm Gaza khiến ba nhà báo thiệt mạng; Israel nói rằng quân đội nhắm vào những người đang điều khiển máy bay không người lái liên kết với Hamas. Một đám cháy gần đó và một vụ nổ súng ở Khan Younis, một thành phố phía nam, cũng giết chết hai cậu bé. Bạo lực đã làm căng thẳng thêm lệnh ngừng bắn kéo dài ba tháng vốn đã bị ảnh hưởng bởi nhiều vi phạm.
Nhật Bản khởi động lại một trong bảy lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân lớn nhất thế giới, bất chấp sự phản đối của người dân địa phương. Giống như tất cả các lò phản ứng khác của nước này, Kashiwazaki-Kariwa đã ngừng hoạt động sau thảm họa hạt nhân Fukushima năm 2011. Nhật Bản đã gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng chỉ bằng năng lượng tái tạo.
Con số trong ngày: 440 tỷ USD, là mức chi tiêu bán lẻ toàn cầu cho các sản phẩm làm đẹp trong năm 2024.
TIÊU ĐIỂM
TikTok “cắt đứt” liên hệ với Trung Quốc
Sáu năm trước, Donald Trump từng cố gắng cấm TikTok. Và hôm nay, một liên minh do Mỹ dẫn đầu dự kiến sẽ mua lại ứng dụng này. Các chính phủ phương Tây từ lâu đã lo ngại rằng Trung Quốc có thể sử dụng ứng dụng video này để đánh cắp dữ liệu cá nhân của người dùng hoặc thao túng luồng tin tức của họ. Năm ngoái, Tối cao Pháp viện Mỹ đã giữ nguyên luật buộc chủ sở hữu của TikTok là ByteDance phải bán ứng dụng cho các nhà đầu tư không phải người Trung Quốc hoặc đóng cửa nó. Mười hai tháng sau, một thỏa thuận như vậy cuối cùng đã được ký kết.
Phiên bản TikTok mới chỉ dành cho Mỹ sẽ thuộc sở hữu của các nhà đầu tư bao gồm Oracle, một công ty công nghệ sẽ huấn luyện lại thuật toán của TikTok dựa trên dữ liệu của Mỹ. ByteDance vẫn giữ 19,9% cổ phần và một ghế trong hội đồng quản trị. Họ sẽ cho chi nhánh tại Mỹ thuê thuật toán và tiếp tục quản lý quảng cáo, thương mại điện tử, và “khả năng tương tác sản phẩm toàn cầu.” Điều này dường như chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của luật là TikTok phải cắt đứt mọi “quan hệ vận hành” với ByteDance. Nhưng với 170 triệu người dùng Mỹ, TikTok có vẻ đã trở nên quá lớn để có thể bị cấm hoàn toàn.
Tình hình kinh doanh của Intel đang khởi sắc
Gã khổng lồ sản xuất chip của Mỹ sẽ báo cáo kết quả kinh doanh thường niên năm 2025 trong hôm nay. Niềm tin của nhà đầu tư đang tăng lên sau nửa thập kỷ ảm đạm. Từ năm 2020 đến 2025, giá trị thị trường của hãng đã giảm gần một nửa khi bỏ lỡ làn sóng nhu cầu chip AI, mà giờ đây đang được sản xuất bởi các công ty như Nvidia, và tiếp tục thất bại trong nỗ lực bắt kịp quy trình sản xuất chip tiên tiến.
Nhưng vào tháng 8, những lo ngại về sự thống trị của nước ngoài trong lĩnh vực bán dẫn đã khiến chính phủ Mỹ quyết định nắm giữ 10% cổ phần của Intel. Điều đó, kết hợp với việc cắt giảm chi phí mạnh mẽ và nỗ lực phối hợp để bắt kịp các kỹ thuật tiên tiến, đã giúp công ty phục hồi. Trong năm qua, giá cổ phiếu của Intel tăng hơn 125%, so với mức tăng 17% của NASDAQ, một chỉ số thiên về công nghệ.
Intel cũng đang bắt đầu hưởng lợi gián tiếp từ AI, bởi vì các máy chủ trong trung tâm dữ liệu đòi hỏi các bộ xử lý trung tâm (CPU) mà hãng này từ lâu đã chuyên sản xuất. Sang tháng 9, Nvidia cũng đồng ý hợp tác với Intel để phát triển các chip CPU mới, đi kèm với khoản đầu tư 5 tỷ USD.
Bangladesh chuẩn bị cho bầu cử
Hôm nay, các đảng phái chính trị ở Bangladesh sẽ bắt đầu vận động tranh cử trước thềm cuộc tổng tuyển cử vào ngày 12/02. Đây sẽ là cuộc bỏ phiếu toàn quốc lần thứ 13 kể từ khi Bangladesh giành độc lập từ Pakistan vào năm 1971 – và được cho là cuộc bầu cử quan trọng nhất. Đây là cuộc bỏ phiếu toàn quốc đầu tiên kể từ khi làn sóng biểu tình rầm rộ vào năm 2024 lật đổ Thủ tướng Sheikh Hasina. Sự kiện này đã chấm dứt 15 năm cai trị ngày càng độc đoán của Đảng Liên đoàn Awami của bà Hasina, đảng hiện đang bị đình chỉ hoạt động.
Người dân Bangladesh cũng sẽ bỏ phiếu trong một cuộc trưng cầu dân ý về cải cách dân chủ. Nếu được thông qua, gói cải cách này sẽ tăng cường sự độc lập của tư pháp, gia tăng số lượng phụ nữ trong Quốc hội, và đặt ra giới hạn nhiệm kỳ cho thủ tướng. Nhưng sự chuyển đổi cũng sẽ phụ thuộc vào chính các đảng phái. Đảng Quốc gia Bangladesh (BNP) – ứng viên sáng giá cho chiến thắng trong cuộc bầu cử – bị nhiều người Bangladesh cho là tham nhũng chẳng kém gì Liên đoàn Awami. Và các cuộc thăm dò cho thấy BNP đang ở trong một cuộc đua sít sao với liên minh dẫn đầu bởi Jamaat-e-Islami, một nhóm Hồi giáo bị cáo buộc dung túng cho những kẻ cực đoan.
Bóng đen kéo dài của lạm phát ở Thổ Nhĩ Kỳ
Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ đã liên tục hạ lãi suất kể từ tháng 12/2024, cắt giảm hơn 10 điểm phần trăm khi lạm phát hạ nhiệt. Tăng trưởng giá tiêu dùng hàng năm đã giảm xuống dưới 31% vào tháng 12, mở đường cho động thái tiếp theo. Các nhà phân tích kỳ vọng ngân hàng trung ương sẽ cắt giảm lãi suất chính thêm 1,5 điểm phần trăm – xuống còn 36,5% – khi các nhà hoạch định chính sách họp vào hôm nay, lần đầu tiên trong năm nay.
Đối với người dân Thổ Nhĩ Kỳ bình thường, tình hình vẫn chẳng mấy sáng sủa. Chi phí vay mượn vẫn cao, chi tiêu chính phủ bị thắt chặt, và lạm phát hàng năm – dù thấp hơn – vẫn ở mức hai con số trong hơn sáu năm qua. Quyết định tăng lương tối thiểu 27% gần đây, vốn không theo kịp đà tăng giá, đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình từ một số công đoàn. Tâm trạng công chúng đang rất chán nản. Và trong một cuộc khảo sát gần đây, chưa đến một phần tư người Thổ Nhĩ Kỳ cho biết họ kỳ vọng nền kinh tế sẽ cải thiện vào năm 2026.
