Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Mark Carney, Thủ tướng Canada, cho biết ông đã có một “cuộc trò chuyện tích cực” với Donald Trump sau khi Tổng thống Mỹ đe dọa ngăn chặn việc khánh thành Cầu Quốc tế Gordie Howe nối liền Ontario và Michigan. Trump cáo buộc Canada đang cố gắng “trục lợi” từ Mỹ. Còn Carney chỉ ra rằng Canada đã chi trả cho việc xây dựng cây cầu, vốn sử dụng thép của Mỹ. Ngoài ra, Mỹ cũng có quyền đồng sở hữu công trình này.
Một tay súng đã sát hại ít nhất chín người tại một trường học và một khu nhà ở liên quan tại tỉnh British Columbia của Canada, trước khi tự sát bằng chính vũ khí đó. Các nhà chức trách cho biết có 25 người khác bị thương trong vụ tấn công tại Tumbler Ridge. Động cơ gây án vẫn chưa được xác nhận.
Chủ tịch bộ phận chip của Samsung Electronics, Jaihyuk Song, cho biết công ty đã lấy lại được phong độ nhờ công nghệ HBM4. Công ty giá trị nhất Hàn Quốc dự kiến sẽ bắt đầu sản xuất thế hệ chip nhớ băng thông cao mới trong tháng này. Thời gian qua, họ đã phải chật vật cạnh tranh với SK Hynix, một đối thủ trong nước.
Trong một phiên điều trần trước Quốc hội, Howard Lutnick thừa nhận ông đã đến thăm đảo của Jeffrey Epstein cùng gia đình vào năm 2012. Các tài liệu do Bộ Tư pháp công bố tiết lộ rằng Bộ trưởng Thương mại Mỹ có quan hệ mật thiết với kẻ tội phạm tình dục đã chết này hơn so với những gì được biết trước đây. Cùng lúc đó, một cuộc phỏng vấn của FBI vừa được hé lộ cho thấy Trump từng nói với một cảnh sát trưởng vào năm 2006 rằng “ai cũng” biết về những tội ác của Epstein.
Doanh số bán lẻ tại Mỹ chững lại một cách bất ngờ trong tháng 12 so với tháng trước đó. Chi tiêu cho quần áo, nội thất, và xe hơi đã giảm sau đợt mua sắm dồn dập đầu mùa lễ hội. Những con số đáng thất vọng này, vốn chưa được điều chỉnh theo lạm phát, có thể phản ánh sự lo lắng của người tiêu dùng về chi phí leo thang và tác động từ thuế quan của Trump. Thời tiết mùa đông khắc nghiệt cũng có thể làm giảm sức mua trong tháng 1.
Paramount, gã khổng lồ ngành điện ảnh và truyền hình, đã đưa ra một lời đề nghị hấp dẫn hơn dành cho Warner Bros Discovery. Họ đang cố gắng ngăn chặn nỗ lực thâu tóm cạnh tranh từ phía Netflix, vốn định giá Warner ở mức 83 tỷ USD. Paramount đồng ý chi trả khoản phí 2,8 tỷ USD mà Warner sẽ phải đền bù cho Netflix để hủy bỏ thương vụ, cộng thêm 1,5 tỷ USD phí liên quan đến việc tái cấp vốn nợ của Warner.
Tòa án Tối cao Philippines phán quyết rằng các cặp đôi đồng giới có quyền đồng sở hữu tài sản. Quyết định này trao cho các cặp đôi đồng giới các quyền về tài sản theo Bộ luật Gia đình của đất nước – vốn thường chỉ dành cho các cặp vợ chồng đã kết hôn. Hôn nhân đồng giới vẫn bị cấm tại quốc gia mang đậm tư tưởng bảo thủ. Philippines cũng là quốc gia duy nhất trên thế giới, bên cạnh Vatican, xem ly hôn là bất hợp pháp.
Con số trong ngày: 90%, là tỷ lệ việc làm phi chính thức tại Ấn Độ.
TIÊU ĐIỂM
Trung Quốc chần chừ cắt giảm lãi suất
Tháng tới, chính phủ Trung Quốc sẽ công bố mục tiêu lạm phát cho năm nay (có thể là 2%). Gần như chắc chắn họ sẽ không đạt được mức này, giống như năm ngoái. Các số liệu công bố hôm nay cho thấy giá tiêu dùng chỉ tăng 0,2% trong tháng 1 so với cùng kỳ năm trước, bất chấp việc giá trang sức vàng tăng tới 77%. Tỷ lệ lạm phát của cả năm 2025 là 0%.
Lạm phát yếu là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang hoạt động kém hiệu quả. Tại sao ngân hàng trung ương Trung Quốc không cắt giảm lãi suất để phản ứng lại? Tháng trước, họ đã giảm chi phí cho vay đối với các mục đích cụ thể như y tế, nông nghiệp, và chuyển đổi năng lượng. Nhưng họ lo ngại rằng việc nới lỏng chính sách tiền tệ trên diện rộng sẽ càng bóp nghẹt lợi nhuận của các ngân hàng Trung Quốc, vốn chỉ còn rất ít “biên độ” chênh lệch giữa chi phí huy động vốn và lãi suất cho vay. Để giữ cho các ngân hàng được an toàn, họ sẵn sàng để nền kinh tế trong trạng thái “nguội”.
Giải mã học thuyết Donroe
Hôm nay, các chỉ huy quân sự Tây Bán cầu sẽ tập trung tại một khách sạn ở Washington, D.C. để nghe về cách giải thích mới của Mỹ đối với Học thuyết Monroe. Những người tham dự bao gồm các sĩ quan từ gần như tất cả các quốc gia ở Mỹ Latinh và vùng Caribe. Các quốc gia có lãnh thổ trong khu vực – như Anh, Đan Mạch, Pháp, và Hà Lan – cũng sẽ có đại diện. Cái tên bị loại trừ là Venezuela, quốc gia có lãnh đạo vừa bị lực lượng Mỹ bắt giữ tháng trước, và Cuba, chế độ mà Mỹ đang rất muốn lật đổ tiếp theo.
Các tư lệnh tác chiến của Mỹ thường xuyên tổ chức các cuộc họp lớn với các sĩ quan cấp cao tại các khu vực họ hoạt động. Điều bất thường là Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, hiện là Tướng Dan Caine, lại triệu tập các chỉ huy quân sự nước ngoài tới Washington.
Hãy chờ đợi những lời lẽ êm tai về “quan hệ đối tác mạnh mẽ” và những lời kêu gọi chống lại các băng đảng ma túy. Nhưng thông điệp vẫn rất cứng rắn: Mỹ sẽ thống trị khu vực này, chèn ép kẻ thù, và đẩy lùi những thế lực như Trung Quốc và Nga.
Lễ kỷ niệm sáo rỗng tại Iran
Ngày Cách mạng thường được đánh dấu bằng các cuộc diễu hành nhà nước và những lời lẽ đao to búa lớn về ý thức hệ trên khắp Iran. Và hôm nay, Đại giáo chủ Ali Khamenei, lãnh tụ tối cao, sẽ lại ca ngợi “vinh quang” của nước Cộng hòa Hồi giáo được dựng lên vào năm 1979. Nhưng năm nay cảm giác rất khác. Một tháng sau khi chế độ đàn áp đẫm máu các cuộc biểu tình, Iran vẫn đang để tang. Chỉ hơn một tháng trước, vào ngày 08/01, Khamenei đã điều động lính bắn tỉa giết hại hàng nghìn người trên cả nước. Cuộc đổ máu đó in đậm trong ký ức công chúng hơn là cuộc cách mạng 47 năm về trước.
Hàng chục nghìn người đã bị bỏ tù, bao gồm cả các cựu quan chức ủng hộ cải cách. Theo những người chống đối chế độ, tỷ lệ các vụ hành quyết đang gia tăng. Tiền tệ đang sụp đổ, làm trầm trọng thêm nỗi thống khổ kinh tế của người dân Iran. Sự hiện diện ngoài khơi của hạm đội do Donald Trump phái đến làm dấy lên nỗi lo chiến tranh, ngay cả khi các nhà đàm phán Iran đang ở Oman với hy vọng thúc đẩy một giải pháp thương lượng với Mỹ. Khamenei giờ đây chỉ phát biểu qua video quay sẵn, do lo sợ bị ám sát. Và trong lúc ông tập trung vào cuộc cách mạng trong quá khứ, hầu hết người dân Iran đang hướng về cuộc chuyển giao sắp tới.
Chuyến đi đầy căng thẳng của Bibi tới Washington
Những gì xảy ra tiếp theo ở Iran sẽ phụ thuộc phần lớn vào Mỹ. Thủ tướng Israel, Binyamin Netanyahu, sẽ gặp Tổng thống Donald Trump trong hôm nay để thảo luận về ý định của chính quyền Mỹ đối với nước này. Netanyahu lo ngại về hai kết quả có thể xảy ra: một thỏa thuận hạt nhân hạn chế và một hành động quân sự hạn chế. Kịch bản đầu tiên có thể kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran nhưng không làm giảm kho tên lửa đạn đạo hoặc hạn chế các lực lượng dân quân khu vực mà nước này kiểm soát. Kịch bản thứ hai có thể gây ra hỗn loạn trong khu vực, và các cuộc tấn công tên lửa vào Israel, mà không lật đổ được chế độ thần quyền của Iran.
Việc lật đổ chế độ thần quyền có lẽ là điều Netanyahu mong muốn. Nhưng Trump lại muốn tránh một cuộc xung đột kéo dài vốn cần thiết để đạt được điều đó. Điều này có thể giải thích cho sự thay đổi chiến thuật gần đây của Tổng thống Mỹ. Tháng trước, ông kêu gọi người dân Iran tiếp tục biểu tình, ngay cả khi chế độ giết hại họ, bởi vì “sự giúp đỡ đang trên đường tới.” Ông đã gửi tàu sân bay USS Abraham Lincoln đến để nhấn mạnh lời hứa đó. Nhưng vào thứ Sáu tuần trước, ông lại ca ngợi “các cuộc đàm phán rất tốt đẹp” với Iran tại Oman. Điều đó đã gióng lên hồi chuông cảnh báo tại Jerusalem.
Việc làm tại Mỹ: tuy chậm nhưng bền bỉ
May mắn thay, sự chậm trễ dữ liệu lần thứ hai của Mỹ không kéo dài lâu. Việc chính phủ đóng cửa một phần trong thời gian ngắn đã làm trì hoãn một số báo cáo thống kê lao động, bao gồm cả số liệu việc làm phi nông nghiệp được theo dõi sát sao của tháng 1. (Cuối năm ngoái, những số liệu này đã bị trì hoãn hơn một tháng khi chính phủ đóng cửa trong 43 ngày). Các số liệu mới dự kiến sẽ được công bố vào hôm nay, chậm năm ngày. Các nhà dự báo kỳ vọng con số sẽ vững chắc, nhưng không quá bùng nổ: 70.000 việc làm mới, tốt hơn một chút so với mức 50.000 của tháng 12.
Thị trường lao động Mỹ có vẻ hơi chao đảo trong nửa cuối năm 2025, nhưng dường như đã ổn định trở lại. Tỷ lệ thất nghiệp ở mức 4,4%, không cao hơn nhiều so với mùa hè năm ngoái, và số đơn xin trợ cấp thất nghiệp đã giảm xuống gần mức thấp nhất kể từ sau đại dịch. Điều này làm cho chiến dịch đòi Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cắt giảm lãi suất của Donald Trump trở nên khó biện minh hơn. Lãi suất thấp hơn có thể là liều thuốc hợp lý cho một thị trường lao động đang ốm yếu, nhưng không phải cho một nền kinh tế đang ở trạng thái khỏe mạnh.
