Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Isolated Xi Jinping directly presses for soldiers’ loyalty,” Nikkei Asia, 19/02/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Nhà lãnh đạo tối cao không còn có thể tin tưởng các tướng lĩnh giữa làn sóng thanh trừng trong quân đội.
Trong một động thái bất thường phản ánh sự mất lòng tin sâu sắc đối với các tướng lĩnh, nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình mới đây đã ca ngợi các binh sĩ cấp cơ sở trên khắp cả nước nhằm kêu gọi lòng trung thành.
Tập thực hiện bước đi này vào ngày 10/02 vừa qua, trong một dịp kiểm tra Quân Giải phóng Nhân dân và gửi lời chúc Tết Nguyên đán tới toàn thể quân nhân qua kết nối video từ Bắc Kinh.
Nhà lãnh đạo tối cao đã vẫy tay và trò chuyện với các binh sĩ thuộc chín đơn vị từ các quân chủng khác nhau, bao gồm Lục quân, Hải quân, Không quân, và Quân chủng Tên lửa, cũng như Lực lượng Cảnh sát Vũ trang.
Chủ tịch nước kiêm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc đồng thời kiêm nhiệm vị trí Chủ tịch Quân ủy Trung ương, cơ quan quân sự quyền lực nhất giám sát Quân Giải phóng Nhân dân. Lực lượng Cảnh sát Vũ trang cũng nằm dưới quyền chỉ huy của Quân ủy.
Buổi lễ quân sự này – nơi các sĩ quan cấp cao hầu như không xuất hiện – được tổ chức ngay trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài chín ngày của năm nay.
Tập khẳng định các quân nhân thuộc Quân Giải phóng Nhân dân, “đặc biệt là những người ở cấp cơ sở,” đã kiên định tuân theo chỉ thị của Đảng Cộng sản Trung Quốc và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, đồng thời nói thêm rằng họ hoàn toàn xứng đáng để được tin tưởng và dựa vào.
Qua những lời này, Tập muốn khơi dậy niềm tin. Có thể nói chắc chắn rằng, khi nhắc đến mệnh lệnh từ Đảng, nhà lãnh đạo tối cao đang ngầm ám chỉ mệnh lệnh của chính mình.
Thông điệp không khó nhận ra ở đây là Tập đang nuôi dưỡng sự hoài nghi sâu sắc đối với các sĩ quan quân đội cấp cao, một sự cảnh giác đã được thể hiện rõ qua nhiều cuộc thanh trừng của ông nhắm vào giới tướng lĩnh.
Sự hoài nghi này vẫn tồn tại bất chấp việc Tập đã là Tổng tư lệnh Trung Quốc suốt một thập kỷ qua. Ông vẫn nghi ngờ gần như toàn bộ các tướng lĩnh và đô đốc Quân Giải phóng Nhân dân, bao gồm cả các tư lệnh và chính ủy của các ban thuộc Quân ủy Trung ương cùng 5 chiến khu của Quân Giải phóng Nhân dân.
Người Trung Quốc đang trong kỳ nghỉ Tết, nhưng tâm trạng của Tập có lẽ chẳng vui vẻ gì. Nhiều khả năng ông cảm thấy mình đang bị cô lập sau khi thanh trừng quá nhiều vị trí cấp cao trong quân đội Trung Quốc, kể cả những sĩ quan từng rất thân cận với ông. Như thể ông đang đơn độc, nhẩm đi nhẩm lại câu thần chú: “Mình không thể tin bất cứ ai.”
Lời kêu gọi lòng trung thành bất thường từ những binh sĩ bình thường của Tập gợi nhớ lại những gì Mao Trạch Đông, nhà sáng lập “một Trung Quốc mới,” tức Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, đã làm trong cuộc Cách mạng Văn hóa thảm khốc từ năm 1966 đến 1976.
Khi ấy, Mao đã phát động một chiến dịch chính trị để giành lại quyền uy tuyệt đối mà ông đã đánh mất trong một cuộc đấu đá quyền lực. Ông trực tiếp kêu gọi lòng trung thành từ “Hồng vệ binh” – những sinh viên ủng hộ quá khích của ông – và cả những người dân thường, đồng thời phớt lờ các quan chức cấp cao và giới trí thức.
Chỉ mới tháng trước, một thông báo gây chấn động đã lan truyền khắp thế giới: Trương Hựu Hiệp, sĩ quan cấp cao nhất của Quân Giải phóng Nhân dân, đã chính thức bị thanh trừng.
Trương – Ủy viên Bộ Chính trị quyền lực của Đảng và là Phó Chủ tịch thứ nhất của Quân ủy Trung ương – từ lâu đã được xem là một trong những đồng minh quân sự đáng tin cậy nhất của Tập.
Nhưng vào ngày 24/01, Bộ Quốc phòng Trung Quốc lại đưa ra một tuyên bố ngắn gọn thông báo rằng Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập, một ủy viên khác của Quân ủy Trung ương, đã bị đưa vào diện điều tra vì “bị tình nghi vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng.”
Là một trong số ít các chỉ huy hàng đầu của Trung Quốc có kinh nghiệm thực chiến, Trương rất được kính trọng trong quân đội. Danh tiếng này giúp ông xây dựng tầm ảnh hưởng sâu rộng, và việc ông đột ngột bị thanh trừng đã khiến các sĩ quan cấp cao của Quân Giải phóng Nhân dân bàng hoàng.
Thậm chí người ta còn sợ rằng các tướng lĩnh thân cận với Trương cũng có thể bị liên lụy và thanh trừng. Sự bất định về tương lai bao trùm Quân Giải phóng Nhân dân cũng ảnh hưởng đến tâm lý của các binh sĩ cấp cơ sở.
Tờ Giải phóng quân báo, cơ quan ngôn luận của Quân ủy Trung ương, vào ngày 31/01 đã cho đăng một bài bình luận trên trang nhất chỉ trích gay gắt Trương và Lưu. Tờ báo viết rằng hai người này “sẽ mãi mãi bị đóng đinh vào cột trụ ô nhục của lịch sử.”
Đối với các binh sĩ cấp dưới, tin tức đột ngột rằng Trương và những nhân vật có tầm ảnh hưởng khác nằm trên đỉnh kim tự tháp của Quân Giải phóng Nhân dân là những kẻ tội phạm, có lẽ là một điều khó có thể chấp nhận.
Chính vì sự hoang mang trong hàng ngũ, Tập đã thực hiện bước đi bất thường là trực tiếp kêu gọi lòng trung thành từ tầng đáy của kim tự tháp.
Tập đưa ra lời kêu gọi qua kết nối video từ Tòa nhà Bát Nhất ở trung tâm Bắc Kinh, một công trình bề thế được cho là đầu não của Quân ủy Trung ương. Cảnh quay sự kiện do Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) phát sóng trong chương trình thời sự buổi tối chỉ cho thấy ba người, bao gồm cả Tập, ngồi giữa một hội trường rộng lớn trải thảm đỏ. Với quá ít người tham dự, hội trường trông vô cùng trống trải.
Trước mặt Tập là một màn hình khổng lồ, hiển thị hình ảnh của các đơn vị quân đội từ khắp nơi trên cả nước trên những ô nhỏ.
Trước đây, Tập thường rời Bắc Kinh trước thềm Tết Nguyên đán để thực hiện các chuyến kiểm tra quân sự. Những nhiệm vụ của vị tổng tư lệnh này đã gần như trở thành thông lệ.
Hồi tháng 01/2025, ông đến thăm các binh sĩ thuộc Chiến khu Bắc Bộ, có trụ sở tại Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh. Được tháp tùng bởi Trương, Tập cũng đã trò chuyện với các đơn vị thuộc các chiến khu khác thông qua kết nối video.
Nhưng lần này, Tập không rời khỏi thủ đô. Thay vào đó, ông kiểm tra trực tuyến chín đơn vị của Quân Giải phóng Nhân dân ngay từ Tòa nhà Bát Nhất, với mục đích chính là để chứng minh cho toàn quân thấy rằng ông, chứ không phải Trương, mới là người ngồi ở đầu não của Quân ủy Trung ương.
Còn một lý do khác giải thích tại sao Tập không thực hiện bất kỳ chuyến kiểm tra trực tiếp nào trong năm mới này. Xét đến việc quá nhiều chỉ huy và sĩ quan cấp cao bị thanh trừng, các chiến khu đang rơi vào tình trạng xáo trộn đến mức nảy sinh lo ngại liệu các chuyến đi như vậy có thể diễn ra suôn sẻ hay không.
Tập Cận Bình và Trương Thăng Dân là những ủy viên Quân ủy Trung ương duy nhất có mặt tại hội nghị truyền hình ngày 10/02. Trương Thăng Dân, Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật của Quân ủy Trung ương, đã được thăng chức làm Phó Chủ tịch Quân ủy vào tháng 10.
Ngay sau Đại hội toàn quốc lần thứ 20 của Đảng vào tháng 10/2022, Quân ủy Trung ương có 7 ủy viên. Nhưng con số này đã giảm xuống chỉ còn 2 người – Tập Cận Bình và Trương Thăng Dân – vào tháng trước, khi Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập bị thanh trừng.
Lý Thượng Phúc, cựu Bộ trưởng Quốc phòng kiêm Ủy viên Quân ủy Trung ương, đã bị thanh trừng vào năm 2023. Hà Vệ Đông, cựu Phó Chủ tịch Quân ủy, và Miêu Hoa, cựu Ủy viên Quân ủy kiêm Chủ nhiệm Bộ Công tác Chính trị của Quân ủy, cũng lần lượt bị thanh trừng sau đó.
Trương Thăng Dân, sĩ quan quân đội duy nhất còn lại của Quân ủy Trung ương, là người phụ trách vấn đề kỷ luật và không thể xem là am hiểu về các chiến dịch quân sự. Trên thực tế, hiện tại không có ủy viên Quân ủy Trung ương nào chuyên về chỉ huy các lực lượng vũ trang.
Trong tuyên bố ngắn gọn ngày 24/01, Bộ Quốc phòng Trung Quốc cho biết quyết định điều tra Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập được đưa ra bởi Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản, nhưng không cho biết thêm chi tiết.
Đã hơn 20 ngày trôi qua kể từ khi vụ việc của Trương Hựu Hiệp được công khai, và ngoại trừ bài bình luận của Giải phóng quân báo vào ngày 31/01, không hề có bất kỳ tuyên bố nào từ các cơ quan lớn của đảng, chính phủ, hay quân đội bày tỏ sự ủng hộ vững chắc đối với quyết định của Ban Chấp hành Trung ương.
Các cơ quan này hoàn toàn giữ im lặng. Từ trước đến nay, họ vốn thường phản ứng rất nhanh nhạy trước các quyết định của Ban Chấp hành Trung ương về việc đàn áp hoặc thanh trừng các nhân vật chính trị hoặc quân sự có ảnh hưởng lớn.
Trường hợp của Bạc Hy Lai – cựu Bí thư Thành ủy Trùng Khánh và cựu Ủy viên Bộ Chính trị đã bị ngã ngựa – là một ví dụ điển hình. Cả Bạc Hy Lai và Trương Hựu Hiệp đều là “hồng nhị đại” (thế hệ đỏ thứ hai), tức con cái của các nhà lãnh đạo đảng thời kỳ cách mạng.
Vào ngày 10/04/2012, một thông báo được đưa ra rằng Bạc đã bị đưa vào diện điều tra vì bị tình nghi vi phạm kỷ luật nghiêm trọng. Các ban ngành liên quan ngay sau đó đã liên tiếp lên tiếng ủng hộ cuộc điều tra này.
Vào thời điểm đó, Hồ Cẩm Đào vẫn đang là Chủ tịch nước và Tổng Bí thư Đảng. Cuối cùng, Bạc đã bị kết án tù chung thân.
Bài bình luận của Giải phóng quân báo vào cuối tháng trước không có gì đáng ngạc nhiên; bởi ấn phẩm này là cơ quan ngôn luận của Quân ủy Trung ương. Vì thế, nó phản ánh đầy đủ và trực tiếp các ý định của Tập.
Nhưng tại sao các tổ chức lớn của đảng, chính phủ, và quân đội lại tiếp tục giữ im lặng?
Chính trong bối cảnh đầy bí ẩn này, Tập đã tránh các chuyến kiểm tra trực tiếp đến các đơn vị của Quân Giải phóng Nhân dân, và thay vào đó, ông cố thủ tại Tòa nhà Bát Nhất – nơi ông phớt lờ các tướng lĩnh và trực tiếp kêu gọi lòng trung thành từ các binh sĩ cấp cơ sở.
Khi chào đón năm Bính Ngọ, Tập đang làm điều đó trong một sự cô lập tương đối.
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường trú ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông đã nhận Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.
