Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Rumors abound over Xi’s next purge target ahead of NPC,” Nikkei Asia, 26/02/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Một vụ bê bối nghiêm trọng hơn vụ án của Trương Hựu Hiệp có thể sắp bùng nổ.
Trong bối cảnh Trung Quốc đang chật vật vượt qua đợt suy thoái kinh tế kéo dài nhiều năm, Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (tức Quốc hội) dự kiến sẽ khai mạc kỳ họp thường niên tại Bắc Kinh vào ngày 05/03, với một bản kế hoạch 5 năm mới đứng đầu chương trình nghị sự.
Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 đề ra các chính sách phát triển kinh tế và xã hội đến năm 2030. Nó sẽ được chính thức thông qua sau các cuộc thảo luận tại kỳ họp quốc hội thường niên.
Trong lúc kỳ họp Quốc hội đang đến gần, sự chú ý cũng đổ dồn vào một “cơn bão” thanh trừng đang hoành hành dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch nước kiêm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình.
Khi cơn bão chưa cho thấy dấu hiệu hạ nhiệt, những đồn đoán chính trị đang lan tràn về việc ai sẽ là nhân vật có tầm ảnh hưởng – và vô cùng kém may mắn – bị Tập thanh trừng đầu tiên trong năm con Ngựa (Bính Ngọ).
Năm Ngọ thường được xem là một năm tốt lành, vì con vật này tượng trưng cho sự tiến bộ nhanh chóng và thành công. Nó nối tiếp Năm Tỵ, khoảng thời gian mà hai Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương đã bị thanh trừng. Trương Hựu Hiệp và Hà Vệ Đông đều từng là ủy viên của Bộ Chính trị quyền lực thuộc Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Trương là sĩ quan quân đội cấp cao nhất trong Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, trong khi Hà là nhân vật số 2. Quân ủy Trung ương là cơ quan quân sự tối cao giám sát Quân Giải phóng Nhân dân, và Tập đảm nhiệm vị trí Chủ tịch Quân ủy.
Tháng 3 năm ngoái, cả Trương và Hà đều tham dự lễ khai mạc kỳ họp thường niên của Quốc hội tại Đại lễ đường Nhân dân. Khi đó, họ mặc quân phục và ngồi cạnh nhau.
Trong khi vụ thanh trừng hai vị tướng này đã thu hút sự chú ý của toàn cầu do vị thế cấp cao của họ, thì số phận của Mã Hưng Thụy, một nhân vật “tai to mặt lớn” khác, lại ít được chú ý hơn nhiều.
Thật tình cờ, chữ “Mã” trong tiếng Trung cũng có nghĩa là “ngựa.” Vị quan chức 66 tuổi này được một số người xem là nhân vật từ lâu đã được Tập và phu nhân Bành Lệ Viện ưu ái. Mã đã thăng tiến nhanh chóng trong khoảng một thập kỷ qua và cũng là một ủy viên Bộ Chính trị.
Sự vắng mặt kéo dài của Mã trước tầm mắt công chúng đã thổi bùng những đồn đoán rằng ông có thể đang bị điều tra tham nhũng. Mã đã bỏ lỡ nhiều cuộc họp quan trọng kể từ cuối tháng 11, khi ông vắng mặt tại một phiên họp nghiên cứu của Bộ Chính trị. Người ta cũng nói rằng ông đã không gửi vòng hoa mang tên mình tới lễ tang của một bậc lão thành trong Đảng.
Nếu Mã đang nghỉ ốm, thì vị trí của ông vẫn không thay đổi. Nhưng nếu đúng là như vậy, lẽ ra ông phải gửi vòng hoa tang theo đúng thông lệ đối với các ủy viên Bộ Chính trị.
Hơn nữa, Mã cũng không xuất hiện tại một sự kiện quan trọng được tổ chức trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán tháng này. Sự kiện đó quy tụ các ủy viên Bộ Chính trị khác, bao gồm cả 7 Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị, cơ quan ra quyết định cao nhất của Đảng.
Tập đã phát động chiến dịch chống tham nhũng mang đậm dấu ấn cá nhân ngay sau khi trở thành Tổng Bí thư vào tháng 11/2012.
Nếu việc không xuất hiện trước công chúng có liên quan đến tham nhũng, thì một nguồn tin am hiểu các vấn đề của Đảng nhận định “vấn đề của Mã có thể còn nghiêm trọng hơn vụ án của Trương Hựu Hiệp” và thậm chí có thể phát triển thành một vụ bê bối quy mô lớn.
Sự nghiệp của Mã vô cùng rực rỡ, được xây dựng khắp các giới học thuật, doanh nghiệp, và chính trị. Đầu tiên, ông lấy bằng tiến sĩ và trở thành kỹ sư hàng không vũ trụ, sau đó trở thành giáo sư tại Học viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân danh tiếng, nơi đã đào tạo ra nhiều kỹ sư xuất chúng, và sau cùng được bổ nhiệm làm hiệu phó của học viện này.
Tiếp đến, Mã bắt đầu sự nghiệp kinh doanh trong một ngành công nghiệp liên quan đến quân đội, giữ chức Tổng Giám đốc Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc thuộc sở hữu nhà nước.
Như sự nghiệp kinh doanh của ông cho thấy, Mã là một thành viên tiêu biểu của phe công nghiệp quân sự, một trong những nhóm hỗn hợp trong Đảng tạo nên phe của Tập Cận Bình.
Mã chuyển từ giới kinh doanh sang làm chính trị, được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin vào năm 2013.
Năm 2015, ông được chọn làm Bí thư Thành ủy Thâm Quyến thuộc tỉnh Quảng Đông, chức vụ cao nhất của thành phố này. Gia tộc họ Tập cũng có cội rễ ở thành phố này. Tập Trọng Huân, người cha quá cố của Tập Cận Bình và từng là Phó Thủ tướng, đã có thời gian làm Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đông, tham gia vào quá trình phát triển ban đầu của Thâm Quyến với tư cách là một đặc khu kinh tế.
Năm 2017, Mã trở thành Tỉnh trưởng Quảng Đông, nhân vật số 2 của tỉnh. Trên cương vị này, ông giám sát các hoạt động của chính quyền cấp tỉnh và đưa ra các chỉ đạo cho những công ty tư nhân trong khu vực.
Bốn năm sau, Mã trở thành Bí thư Đảng ủy Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương. Trong khi giữ chức vụ cao nhất tại khu vực Tây Bắc này, Mã đã được thăng chức làm ủy viên Bộ Chính trị vào tháng 10 năm 2022.
Nhưng 7 tháng trước, một Bí thư Tân Cương mới đã bất ngờ được bổ nhiệm, còn Mã thì quay trở lại Bắc Kinh. Vào thời điểm đó, hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã đưa tin Mã sẽ “được giao một nhiệm vụ khác.”
Dù cho đến nay vẫn chưa có thông báo nào được đưa ra, nhưng mọi chuyện có thể thay đổi trong cuộc họp kéo dài hai ngày của Ban Thường vụ Quốc hội kết thúc vào hôm nay. Ban này có thể quyết định khai trừ một số quan chức khỏi cơ quan lập pháp quốc gia trước thềm kỳ họp Quốc hội sắp tới.
Nếu một vấn đề nghiêm trọng đang bủa vây Mã và không thể bị phớt lờ, thì vấn đề đó rất có thể đã nảy sinh trong thời gian ông làm việc trong giới kinh doanh, ở Quảng Đông hoặc Tân Cương. Hoặc đó có thể là điều đã theo chân ông trong suốt sự nghiệp của mình.
Khi Mã còn là Tỉnh trưởng Quảng Đông, các tập đoàn phát triển bất động sản tư nhân lớn – China Evergrande Group, Country Garden Holdings, China Vanke – có trụ sở tại tỉnh này đều đang ở một bước ngoặt quan trọng. Họ đều rơi vào khó khăn tài chính và bắt đầu chênh vênh bên bờ vực phá sản giữa bối cảnh suy thoái bất động sản kéo dài.
Năm 2021, sự sụp đổ của bong bóng bất động sản Trung Quốc bắt đầu trở nên rõ ràng khi Evergrande vỡ nợ lần đầu tiên. Tiếp theo đó là vụ vỡ nợ của Country Garden vào năm 2023.
Evergrande đã bị hủy niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Hong Kong vào năm 2025 và hiện đang trong quá trình bị thanh lý.
Vanke vẫn đang trong tình cảnh tài chính tồi tệ. Hồi cuối năm 2025, công ty này đã phải xin phép các trái chủ để lùi thời hạn trả nợ, và các cơ quan xếp hạng tín nhiệm toàn cầu đã tiếp tục hạ bậc tín nhiệm của công ty.
Tập đoàn Tàu điện ngầm Thâm Quyến (Shenzhen Metro) – thuộc sở hữu nhà nước, cổ đông lớn nhất của Vanke – đã giúp nhà phát triển này duy trì hoạt động bằng cách cung cấp các khoản vay lãi suất thấp. Tuy nhiên, gói cứu trợ đó lại tác động tiêu cực đến chính kết quả tài chính của Shenzhen Metro.
Quảng Đông là một tỉnh quen thuộc đối với Lý Hi, Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị xếp thứ bảy trong hệ thống phân cấp của Đảng. Ông cũng là quan chức đứng đầu Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương, cơ quan chống tham nhũng hàng đầu của Đảng. Trước khi đảm nhận vị trí hiện tại, ông từng giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đông. Tháng 11/2019, Lý từng đi thị sát Thâm Quyến, tháp tùng ông là Mã, khi đó đang là quan chức đứng đầu thành phố.
Lĩnh vực bất động sản chiếm từ 20% đến 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc. Đó là lý do tại sao nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang chật vật tìm lối thoát khỏi cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ những rắc rối tài chính của Evergrande và các nhà phát triển tư nhân lớn khác có trụ sở tại Quảng Đông.
Với cuộc khủng hoảng bất động sản vẫn chưa được giải quyết, kỳ họp Quốc hội sẽ bắt đầu trong lúc cơ cấu lãnh đạo của Trung Quốc đang có phần chao đảo vì cơn bão thanh trừng.
Ngay sau đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 20 của Đảng vào tháng 10/2022, Bộ Chính trị bao gồm 24 quan chức cấp cao nhất. Tuy nhiên, con số đó hiện tại chỉ còn 22 do Trương Hựu Hiệp và Hà Vệ Đông đã bị thanh trừng. Số lượng sẽ giảm xuống còn 21 nếu Mã chịu chung số phận với Trương và Hà.
Các cuộc thanh trừng là kết quả của một cuộc đấu tranh quyền lực khốc liệt, dẫn đến một tình trạng bất thường hiếm thấy trong lịch sử của Đảng. Và Tập hiện vẫn chưa đưa ra quyết định lấp đầy các ghế trống trong Bộ Chính trị. Có lẽ ông không thể đưa ra một quyết định như vậy.
Vì thế, cuộc đấu tranh quyền lực khốc liệt vẫn kéo dài sang tận năm Bính Ngọ, trong khi cuộc khủng hoảng bất động sản phủ bóng đen dai dẳng lên nền kinh tế. Đây không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, và chính Quốc hội có thể sẽ cho thấy rõ điều này. Hãy cùng quan sát xem vấn đề bất động sản có được thảo luận một cách thành thật và mang tính xây dựng trong suốt kỳ họp hay không.
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường trú ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông đã nhận Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.
