Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Donald Trump yêu cầu Trung Quốc lùi thời gian cuộc gặp với Tập Cận Bình “khoảng một tháng hoặc lâu hơn.” Tổng thống Mỹ cho biết ông muốn hoãn lại vì cuộc chiến ở Iran đòi hỏi ông phải ở lại Washington. “Không có mánh khóe nào” trong yêu cầu này, ông nói. Trước đó, Trump từng ám chỉ rằng thượng đỉnh Mỹ-Trung, vốn được lên kế hoạch bắt đầu vào ngày 31/03, sẽ bị hoãn lại trừ phi Trung Quốc giúp Mỹ mở cửa Eo biển Hormuz trở lại.
Tổng thống Mỹ cũng lên án các đồng minh đã từ chối yêu cầu hỗ trợ mở lại eo biển của ông. Đức, Ý, và Tây Ban Nha đã loại trừ khả năng tham gia vào các sứ mệnh quân sự, trong khi Australia, Pháp, và Nhật Bản không có ý định gửi tàu chiến. Về phần mình, Thủ tướng Anh cho biết ông đang theo đuổi một “kế hoạch khả thi” nhưng sẽ không “bị kéo vào một cuộc chiến rộng lớn hơn.” Trong một diễn biến khác, một máy bay không người lái đã tấn công đại sứ quán Mỹ tại Baghdad, thủ đô Iraq.
Ngân hàng trung ương Australia tăng lãi suất trong tháng thứ hai liên tiếp, lên mức 4,1%. Cơ quan này cho biết động thái đó là “để đối phó với những tác động lạm phát được dự báo từ cuộc xung đột ở Trung Đông.” Ngân hàng Trung ương Anh, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, Ngân hàng Trung ương Châu Âu, và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản dự kiến sẽ giữ nguyên lãi suất trong tuần này.
Afghanistan đổ lỗi cho Pakistan về một cuộc không kích nhắm vào một bệnh viện, mà họ cho biết đã khiến 400 người thiệt mạng “cho đến nay.” Pakistan gọi những cáo buộc cho rằng họ đứng sau vụ tấn công là “vô căn cứ,” đồng thời nói thêm rằng mình chỉ nhắm mục tiêu “chính xác” vào các cơ sở quân sự và khủng bố. Hai quốc gia đã xảy ra giao tranh suốt nhiều tháng qua, với việc Pakistan cáo buộc giới cầm quyền Taliban ở Afghanistan chứa chấp những kẻ khủng bố.
Trump nói rằng ông tin mình sẽ có “vinh dự” thâu tóm Cuba, và rằng “tôi có thể làm bất cứ điều gì tôi muốn với nó.” Lời tuyên bố đầy tự mãn của Tổng thống Mỹ được đưa ra trong bối cảnh lưới điện của hòn đảo sụp đổ trước nỗ lực của Mỹ nhằm cắt đứt nguồn nhập khẩu nhiên liệu. Khoảng 10 triệu người dân Cuba đang sống trong cảnh mất điện. Hòn đảo đã phải hứng chịu một số đợt mất điện trong những tháng gần đây; tuần trước, các cuộc biểu tình bạo lực đã nổ ra để phản đối tình trạng này.
Ít nhất 23 người thiệt mạng và 108 người khacs bị thương trong hai vụ việc tình nghi là đánh bom liều chết ở Maiduguri, thủ phủ bang Borno ở phía đông bắc Nigeria. Trong 17 năm qua, bang này là tâm điểm của một cuộc nổi dậy tiến hành bởi Boko Haram, một tổ chức Hồi giáo đang cố gắng thiết lập một vương quốc Hồi giáo (caliphate) – khiến 2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa và hàng ngàn người thiệt mạng. Các chiến binh thánh chiến cũng đã vươn sang cả khu vực tây bắc Nigeria.
Các nhà khoa học có thể vừa phát hiện ra một loại hành tinh mới. Không giống như các thế giới đá hay đại dương khác, hành tinh L 98-59 d chứa “một đại dương magma” và một bầu khí quyển đầy lưu huỳnh. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng kính viễn vọng và mô phỏng máy tính để lập bản đồ sự hình thành của hành tinh nóng chảy này, nằm cách Trái Đất khoảng 35 năm ánh sáng. Họ cho biết các điều kiện ở đó khó có khả năng duy trì sự sống.
Con số trong ngày: 45%, là tỷ lệ rác thải sinh hoạt ở Anh được tái chế, tăng từ mức 5% vào năm 1996.
TIÊU ĐIỂM
Liệu Israel đã sẵn sàng cho một cuộc chiến kéo dài?
Cuối tuần qua, trang tin Semafor đưa tin rằng kho dự trữ tên lửa đánh chặn đạn đạo của Israel có thể đang “cạn kiệt ở mức nghiêm trọng.” Tuyên bố này lập tức vấp phải sự phản bác quyết liệt từ các quan chức Israel, những người khẳng định rằng đất nước đã chuẩn bị sẵn sàng cho “chiến đấu kéo dài.”
Tuy nhiên, nguồn cung của họ chắc chắn đang bị thử thách: Iran, nước được cho là có khoảng 2.500 tên lửa đạn đạo khi bắt đầu cuộc chiến, đã phóng đi hàng trăm quả. Phân tích của chúng tôi cho thấy rằng: các quốc gia Vùng Vịnh – những nước cho biết họ đã hạ gục khoảng 800 tên lửa và 2.500 máy bay không người lái của Iran – đang tiêu hao nhanh chóng kho tên lửa đánh chặn của mình. Và Iran vẫn khẳng định sẽ có thêm nhiều cuộc tấn công nữa: hôm qua, họ lặp lại lời đe dọa rằng sẽ sớm bắt đầu nhắm mục tiêu vào các công ty Mỹ ở Vùng Vịnh. Số lượng chính xác tên lửa đánh chặn và tên lửa còn lại của mỗi bên vẫn là một bí mật được bảo vệ nghiêm ngặt. Độ dài của cuộc chiến có thể được quyết định phần nào bởi việc kho vũ khí của bên nào trụ được lâu nhất.
Kế hoạch thúc đẩy tăng trưởng của Bộ trưởng Tài chính Anh
Rachel Reeves sẽ trình bày tầm nhìn của mình về nền kinh tế Anh trong một bài phát biểu vào hôm nay. Các cơ quan dự báo chính thức kỳ vọng nền kinh tế chỉ tăng trưởng 1,1% vào năm 2026. Trong bối cảnh Công Đảng đang chật vật trong các cuộc thăm dò, Bộ trưởng Tài chính sẽ cố gắng trấn an những người hoài nghi rằng bà có một kế hoạch đáng tin cậy.
Bài phát biểu của bà dự kiến sẽ bao gồm ba chủ đề. Thứ nhất, Công Đảng cho biết họ muốn có quan hệ chặt chẽ hơn với Châu Âu, nhưng đã loại trừ mọi thay đổi có thể tạo ra khác biệt đáng kể, bao gồm cả việc gia nhập lại liên minh thuế quan. Thứ hai, Reeves sẽ trình bày chi tiết về cách nước Anh có thể trở thành quốc gia dẫn đầu về trí tuệ nhân tạo; nước này có một nền tảng thuyết phục về tính an toàn, nhưng lại đang chật vật tìm chỗ đứng trên một sân chơi do Mỹ và Trung Quốc thống trị. Và cuối cùng, bà muốn phân bổ lại sự tăng trưởng giữa các khu vực. Nhưng giá dầu và khí đốt đầy biến động, do cuộc chiến ở Trung Đông, sẽ có tác động định hình tương lai chính trị của Công Đảng nhiều hơn bất cứ điều gì mà nữ Bộ trưởng Tài chính có thể tập hợp lại trong bài phát biểu của mình.
Nước cờ tuyệt vọng của Havana
Những người Cuba lưu vong tại Mỹ sẽ sớm được phép đầu tư vào khu vực tư nhân, sở hữu bất động sản, và tự mở doanh nghiệp trên quê hương của họ lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ. Phó Thủ tướng Cuba, Oscar Pérez-Oliva Fraga, dự kiến sẽ công bố một “quan hệ thương mại linh hoạt” mới với các công ty Mỹ và cộng đồng người Mỹ gốc Cuba trong những ngày tới. Quyết định này là một bước ngoặt mang tính tuyệt vọng. Venezuela từng là nguồn cung dầu mỏ trợ giá chủ yếu cho Cuba, nhưng mọi chuyện đã thay đổi chỉ sau một đêm khi Mỹ bắt cóc nhà lãnh đạo Venezuela, Nicolás Maduro, rồi sau đó phong tỏa các chuyến tàu chở dầu đến hòn đảo, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng năng lượng của họ.
Hôm thứ Sáu, Cuba thừa nhận rằng họ đã bắt đầu đàm phán với chính quyền Trump, bên vốn đã cảnh báo rằng chính phủ của hòn đảo “sẽ sớm sụp đổ” trừ phi họ đạt được một thỏa thuận. Hiện tại, lệnh cấm vận kéo dài sáu thập kỷ của Mỹ cấm mọi hoạt động đầu tư vào Cuba. Cộng đồng người Cuba ở Mỹ – những người từ lâu đã ủng hộ các lệnh trừng phạt của Mỹ với hy vọng chúng có thể đẩy nhanh sự thay đổi chế độ – giờ đây có thể cảm thấy lòng trung thành của họ bị chia rẽ.
Tấm gương của tiếng Ireland dành cho các ngôn ngữ thiểu số ở khắp mọi nơi
Hôm nay là Lễ Thánh Patrick, và Ireland có nhiều điều đáng để ăn mừng. Ngôn ngữ cổ xưa của họ đang trải qua một sự hồi sinh đáng kinh ngạc. Một thế kỷ trước, chỉ có 18% dân số Ireland biết nói tiếng Ireland, và UNESCO từng tuyên bố ngôn ngữ này “chắc chắn bị đe dọa.” Ngày nay, khoảng 40% dân số Ireland (khoảng 1,9 triệu người) nói tiếng Ireland – tăng 71% so với năm 1991.
Sự thay đổi này phản ánh một điều rất khó đong đếm: tiếng Ireland đã trở nên “ngầu” hơn. Các diễn viên người Ireland như Cillian Murphy và Paul Mescal đã nói tiếng Ireland trên các sân khấu thế giới, trong khi Kneecap, một nhóm nhạc hip-hop hát bằng tiếng Ireland, đã giành được sự công nhận toàn cầu. Những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội sử dụng tiếng Ireland giúp biến ngôn ngữ này thành một phần quen thuộc của cuộc sống thường ngày.
Các chính sách của nhà nước cũng góp phần vào thành công này. Chính phủ đã đặt ra chỉ tiêu tuyển dụng 20% những người nói tiếng Ireland trong khu vực công vào năm 2030; tiếng Ireland còn trở thành ngôn ngữ làm việc chính thức trong Liên minh Châu Âu kể từ năm 2022. Việc là một quốc gia nói tiếng Anh trong khối đã giúp Ireland phát triển thịnh vượng. Nhưng tiếng Ireland mới là thứ tạo nên bản sắc của Ireland, ngay cả khi có rất ít người sử dụng nó hàng ngày.
