Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Donald Trump công bố lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần với Iran, với điều kiện Cộng hòa Hồi giáo phải đồng ý mở cửa Eo biển Hormuz“ngay lập tức.” Nói rằng Pakistan đang làm trung gian hòa giải giữa các quốc gia tham chiến, Tổng thống Mỹ cho biết ông đã nhận được đề xuất hòa bình mười điểm “khả thi” từ Iran để làm cơ sở đàm phán. Iran và Pakistan tuyên bố lệnh ngừng bắn được mở rộng sang cả Lebanon. Nhưng Israel bác bỏ điều này và vẫn tiếp tục ném bom Lebanon.
Hội đồng An ninh Quốc gia Iran tuyên bố “chiến thắng” và khẳng định Mỹ đã chấp nhận các yếu tố then chốt trong kế hoạch mười điểm của họ, bao gồm các đảm bảo an ninh, nới lỏng các lệnh trừng phạt, và quyền kiểm soát của Iran đối với Eo biển Hormuz. Ngoại trưởng Iran khẳng định việc lưu thông qua eo biển này sẽ được cho phép trong hai tuần dưới sự giám sát của lực lượng vũ trang nước này. Trong khi đó, Israel và một số quốc gia Vùng Vịnh tiết lộ họ vẫn đang đánh chặn các tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran.
Giá dầu lao dốc sau thông báo ngừng bắn, với dầu thô Brent giảm 13% xuống còn khoảng 95 đô la/thùng. Các thị trường chứng khoán châu Á cũng phản ứng tích cực, với chỉ số Nikkei của Nhật Bản tăng 5% và Hang Seng của Hong Kong tăng 2,8%. Giá trái phiếu kho bạc tăng, đẩy lãi suất xuống thấp hơn, khi nỗi lo lạm phát đã lắng xuống.
Đảng Cải cách Vương quốc Anh hứa rằng nếu họ lên nắm quyền, họ sẽ chặn các yêu cầu cấp thị thực từ các quốc gia đòi bồi thường cho chế độ nô lệ. Đảng cực hữu này – hiện đang dẫn đầu các cuộc thăm dò – cho biết nước Anh đã có “những hy sinh to lớn để trở thành cường quốc đầu tiên xem chế độ nô lệ là bất hợp pháp.” Hồi năm 2024, Ngài Keir Starmer, Thủ tướng thuộc Công đảng, đã hứa sẽ đàm phán với các quốc gia thuộc Khối Thịnh vượng Chung về việc bồi thường, nhưng loại trừ việc chi trả bằng tiền. Nhiều nước vẫn đang đòi “bồi thường vì công lý.”
Intel thông báo sẽ tham gia dự án Terafab của Elon Musk. Hãng sản xuất chip dự kiến hợp tác với Tesla, SpaceX, và xAI để giúp Musk tự sản xuất chip cho robot và các trung tâm dữ liệu trong không gian. Cổ phiếu của Intel đã tăng ngay sau thông báo này. Trong khi đó, SpaceX dự kiến sẽ niêm yết cổ phiếu của mình trong năm nay trong một đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất từ trước đến nay.
Novo Nordisk, một hãng dược phẩm Đan Mạch, đã tung ra phiên bản mạnh hơn của loại thuốc giảm cân Wegovy tại Mỹ. Thuốc này sẽ được bán với giá rẻ hơn 40% so với Zepbound, một sản phẩm do đối thủ Mỹ của Novo là Eli Lilly sản xuất, nhưng chứa liều lượng cao gấp ba lần so với công thức trước đó. Novo gần đây đã đánh mất vị thế vào tay Lilly; Zepbound trước đây hoạt động hiệu quả hơn Wegovy, và có doanh số bán hàng vượt trội hơn hẳn với tỷ lệ 2:1 tại Mỹ.
Lễ hội Wireless – sự kiện âm nhạc lớn ở London dự kiến diễn ra vào tháng 7 – chính thức bị hủy sau khi chính phủ Anh từ chối cho nghệ sĩ biểu diễn chính, Ye, nhập cảnh vào nước này. Nam rapper, trước đây được biết đến với tên gọi Kanye West, đã có những phát ngôn bài Do Thái trong quá khứ và còn phát hành một bài hát có tựa đề “Heil Hitler.” Sau đó, anh ta lên tiếng xin lỗi vì “hành động” của mình. Ye nói rằng anh vẫn hy vọng sẽ có một “cuộc trò chuyện với cộng đồng người Do Thái” ở Anh.
Con số trong ngày: 70%, là mức tăng giá phân bón urê kể từ khi bắt đầu cuộc chiến tranh ở Vùng Vịnh.
TIÊU ĐIỂM
Điều gì sẽ đến sau lệnh ngừng bắn?
Ngay sau khi Donald Trump công bố lệnh ngừng bắn hai tuần ở Iran, người ta đã có thể đoán trước là cả hai bên sẽ đều tuyên bố chiến thắng. Tổng thống Mỹ tin rằng ông đã buộc Iran phải mở cửa Eo biển Hormuz trở lại mà không cần đạt được thỏa thuận đình chiến toàn diện trước. Còn chế độ Iran thì nghĩ rằng những lời đe dọa tấn công các nhà máy điện và cơ sở khử muối nước biển khắp Vùng Vịnh đã ngăn Trump thực hiện lời đe dọa phá hủy “cả một nền văn minh.”
Sự thật về việc ai sẽ giành ưu thế sẽ chỉ trở nên rõ ràng khi các cuộc đàm phán giữa các bên bắt đầu, nhiều khả năng sẽ diễn ra tại Pakistan vào thứ Sáu. Trump gọi kế hoạch hòa bình mười điểm của Iran là “khả thi” – dù nó bao gồm những lằn ranh đỏ của Mỹ như việc Iran nắm quyền kiểm soát eo biển và quyền làm giàu uranium. Mỹ có thể sẽ thương lượng nới lỏng các lệnh trừng phạt, mở khóa nguồn vốn đầu tư cần thiết cho công cuộc tái thiết của Iran (và làm giàu cho chế độ này).
Nếu đàm phán thất bại, lựa chọn thay thế sẽ là quay trở lại với tình trạng trừng phạt và đe dọa quân sự của Mỹ như hiện tại. Hệ quả là Iran vẫn tiếp tục sở hữu kho dự trữ uranium được làm giàu ở mức gần đạt tiêu chuẩn vũ khí, và có động lực mạnh mẽ để chế tạo một quả bom.
Khoảnh khắc hiểm nguy của NATO
Hôm nay, Tổng thư ký NATO Mark Rutte dự kiến sẽ gặp Donald Trump tại Nhà Trắng. Cựu thủ tướng Hà Lan được biết đến như một trong những “người có khả năng xoa dịu” Trump của châu Âu. Tổng thống Mỹ từ lâu đã chỉ trích NATO và nói rằng các thành viên khác cần tăng chi tiêu quốc phòng. Nhưng ông lại ca ngợi quan hệ của mình với Rutte, và năm ngoái còn nói rằng vị tổng thư ký đang làm một “công việc tuyệt vời.” Hồi tháng 1, Rutte đã thuyết phục Trump lùi bước trước những đe dọa chiếm giữ Greenland, một vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch.
Tuy nhiên, cuộc gặp hôm nay có thể sẽ khá gượng gạo. Tức giận vì các đồng minh từ chối tham gia cuộc chiến với Iran, Trump đã tuyên bố cân nhắc rút Mỹ khỏi NATO. Tổng thống có thể không có thẩm quyền hợp pháp để chính thức đưa đất nước của mình rời đi. Nhưng lời ám chỉ rằng thành viên hùng mạnh nhất của NATO sẽ không bảo vệ các đối tác của mình đã đủ để làm suy yếu độ tin cậy của liên minh này như một lực lượng răn đe. Rutte đang phải đối mặt với một nhiệm vụ đầy khó khăn.
Nhu cầu điện năng ngày càng tăng của Mỹ
Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), một tổ chức dự báo của chính phủ, sẽ công bố triển vọng cho năm tới vào hôm nay. Cuộc chiến ở Iran đã gây chấn động khắp các thị trường năng lượng, kể cả ở những nơi tự cung tự cấp phần lớn như Mỹ, khiến việc dự đoán trở nên khó khăn một cách bất thường. Tuy nhiên, có một điều dễ nhận thấy là nhu cầu điện năng của Mỹ chắc chắn sẽ tăng mạnh.
Các trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng điện khổng lồ đang là nguyên nhân chính thúc đẩy sự gia tăng này. EIA kỳ vọng phần lớn cầu phát sinh sẽ được đáp ứng bởi các nhà máy điện khí, vốn đã là nguồn cung cấp điện lớn nhất của đất nước và là trọng tâm trong chương trình nghị sự “Giải phóng Năng lượng Mỹ” của Donald Trump. Dù vậy, tốc độ tăng trưởng nhanh nhất lại đang đến từ năng lượng tái tạo. Chi phí giảm và hiệu suất tăng đã mang lại cho năng lượng sạch một động lực mạnh mẽ. EIA dự tính 99% công suất phát điện mới vào năm 2026 sẽ đến từ năng lượng mặt trời, năng lượng gió, và pin – cho thấy nguồn năng lượng được giải phóng có thể không hoàn toàn là loại mà Nhà Trắng đang mong muốn.
Ấn Độ vật lộn với đồng rupee trượt giá
Năm ngoái, đồng rupee của Ấn Độ là đồng tiền có hiệu suất kém nhất châu Á, để mất 5% giá trị so với đồng đô la. Cuộc xung đột ở Vùng Vịnh chỉ càng làm tình hình thêm tồi tệ. Sau khi Mỹ và Israel bắt đầu ném bom Iran, đồng rupee đã giảm tới 4%, xuống mức thấp kỷ lục là 95 rupee đổi 1 đô la vào ngày 27/03, buộc Ngân hàng Trung ương Ấn Độ phải can thiệp. Cơ quan này đã đưa ra các biện pháp để hạn chế các vụ cá cược đầu cơ chống lại đồng rupee.
Quyết định can thiệp đã giúp đồng tiền này phục hồi nhẹ. Giờ đây, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) đang cân nhắc các biện pháp mạnh tay hơn để củng cố giá trị của đồng tiền, chẳng hạn như tăng lãi suất. Đã không có bước đi quyết liệt nào như vậy được công bố vào hôm nay, sau cuộc họp chính sách tiền tệ mới nhất của ngân hàng. Nhưng một cuộc chiến kéo dài có thể sẽ buộc RBI phải hành động, không chỉ để hỗ trợ đồng tiền, mà còn để kìm hãm lạm phát, vốn đang bị thổi bùng bởi giá năng lượng cao.
Artemis II chuẩn bị trở về Trái Đất
Khi phi hành đoàn trên tàu Artemis II chuẩn bị du hành quanh vùng tối của Mặt Trăng hồi đầu tuần này, họ đã bị đánh thức bởi một tin nhắn bất ngờ. “Chào mừng đến với khu phố cũ của tôi!” Jim Lovell – phi hành gia NASA dẫn đầu sứ mệnh tương tự đầu tiên vào năm 1968 – đã nói như vậy (ông ghi âm thông điệp này ngay trước khi qua đời vào năm ngoái).
Bốn phi hành gia Artemis II là những người đầu tiên ghé thăm khu vực điểm đến cũ của Lovell kể từ khi các sứ mệnh Apollo kết thúc vào năm 1972. Chuyến bay quanh Mặt Trăng đã đưa họ đi xa Trái Đất 406.773 km – xa hơn bất kỳ ai từng đi trước đây. Nhưng bây giờ mới đến phần phức tạp. Phi hành đoàn sẽ dành những ngày tới để chuẩn bị tiến vào bầu khí quyển Trái Đất. Khoang tàu Orion của họ phải chịu được nhiệt độ lên tới 2.760°C. Lá chắn nhiệt đã bị hư hại nghiêm trọng trong sứ mệnh Artemis trước đó (không có người lái). Quyết định của NASA về việc thay đổi quỹ đạo quay trở lại thay vì thiết kế lại lá chắn này đã bị một số chuyên gia hàng không vũ trụ chỉ trích. Tuy nhiên, một cú hạ cánh thành công xuống Thái Bình Dương vào thứ Sáu – kết quả có khả năng xảy ra nhất – sẽ đưa nước Mỹ tiến gần hơn tới mục tiêu hạ cánh xuống Mặt Trăng vào năm 2028.
