Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Một sĩ quan di trú Mỹ bắn chết một phụ nữ tại Minneapolis, Minnesota trong lúc tiến hành một cuộc đột kích. Một quan chức Bộ An ninh Nội địa (DHS) cho biết nạn nhân đã cố tình lái xe đâm vào các đặc vụ của Cơ quan Di trú và Hải quan Mỹ (ICE), nhằm ngăn cản chiến dịch của họ. Donald Trump đổ lỗi vụ việc cho “Cánh Tả Cực Đoan.” Các nhân chứng khác phản bác lời kể của DHS, còn Thị trưởng đến từ Đảng Dân chủ của Minneapolis, Jacob Frey, gọi tuyên bố đó là “nhảm nhí.”
Lực lượng Mỹ bắt giữ một tàu chở dầu rỗng ở Bắc Đại Tây Dương khi con tàu này đang hướng về phía Venezuela để lấy dầu trước khi chạy trốn về châu Âu. Tàu Marinera đã đăng ký lại là tàu Nga trong khi bị truy đuổi. Mỹ cũng bắt giữ một tàu khác chở đầy dầu Venezuela ở vùng biển Caribbean vào hôm qua. Trước đó, chính quyền Trump tuyên bố sẽ kiểm soát việc bán dầu từ Venezuela “vô thời hạn.”
Ngoại trưởng Mỹ, Marco Rubio, cho biết ông sẽ gặp các quan chức Đan Mạch vào tuần tới để thảo luận về Greenland. Nhà Trắng đã đưa ra ý tưởng sử dụng lực lượng quân sự để giành lấy vùng lãnh thổ tự trị ở Bắc Cực này, vốn thuộc về Đan Mạch. Nhưng Rubio được cho là đã nói với các nhà lập pháp rằng Tổng thống muốn mua hòn đảo này hơn.
Thủ lĩnh một nhóm ly khai ở Yemen đã không lên máy bay tới Ả Rập Saudi để tham gia các cuộc đàm phán khủng hoảng. Các lực lượng trung thành với Aidarous al-Zubaidi gần đây vừa chiếm giữ vùng lãnh thổ do các phe phái được Ả Rập Saudi hậu thuẫn nắm giữ. Sự vắng mặt của ông sẽ làm gia tăng căng thẳng giữa Ả Rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), hai quốc gia ủng hộ hai phe khác nhau tại Yemen. Một liên minh quân sự do Ả Rập Saudi dẫn đầu đã tiến hành các cuộc không kích vào quê hương của al-Zubaidi.
Samsung tuyên bố lợi nhuận dự kiến của họ sẽ tăng gấp ba lần trong quý IV năm 2025 so với một năm trước đó. Gã khổng lồ điện tử Hàn Quốc nói rằng nhu cầu đối với chip của họ, được thúc đẩy bởi cơn sốt AI, có thể đẩy lợi nhuận hoạt động trong kỳ lên tới 20 nghìn tỷ won (13,8 tỷ USD). Chip hiện chiếm hơn một nửa doanh thu của Samsung.
Campuchia bắt giữ và dẫn độ Trần Trí (Chen Zi) về Trung Quốc. Doanh nhân gốc Hoa này bị cáo buộc là chủ mưu đứng sau các vụ lừa đảo tiền điện tử xuyên quốc gia khổng lồ, hay còn gọi là “mổ lợn” (pig-butchering). Quốc tịch Campuchia của ông đã bị tước hồi tháng 12. Trước đó, vào tháng 10, Mỹ đã buộc tội Trần lừa đảo qua mạng và rửa tiền, đồng thời tịch thu 15 tỷ USD tiền điện tử. Vương quốc Anh cũng đóng băng tài sản của người này, bao gồm một tòa nhà văn phòng trị giá 100 triệu bảng ở London.
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa British Medical Journal phát hiện ra rằng những người ngừng sử dụng thuốc tiêm giảm cân sẽ tăng cân trở lại nhanh hơn nhiều so với những người giảm cân chỉ bằng chế độ ăn kiêng và tập thể dục thông thường. Các nhà nghiên cứu, dẫn đầu bởi các nhà khoa học từ Đại học Oxford, khuyên mọi người nên thận trọng đối với việc sử dụng các loại thuốc cực kỳ phổ biến này, như Wegovy và Ozempic, trong ngắn hạn. Năm 2024, chi tiêu toàn cầu cho các loại thuốc tiêm này đạt 54 tỷ USD.
Con số trong ngày: 20 triệu thùng, là khối lượng dầu được tàu Marinera (tên khác là Bella 1) vận chuyển từ Iran tới Trung Quốc kể từ cuối năm 2020. Con tàu này vừa bị Mỹ bắt giữ.
TIÊU ĐIỂM
Các nhà đầu tư hào hứng với AI Trung Quốc
Công nghệ Trung Quốc và nguồn vốn nước ngoài đã mâu thuẫn với nhau trong vài năm qua. Chính phủ Mỹ yêu cầu các nhà đầu tư của họ tránh rót tiền cho công nghệ Trung Quốc, và chính phủ Trung Quốc cũng muốn ngăn người nước ngoài nắm giữ công nghệ và dữ liệu của đất nước mình thông qua các khoản đầu tư. Sự ngờ vực lẫn nhau vẫn tồn tại – vào ngày 02/01, Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu các nhà đầu tư Trung Quốc thoái vốn khỏi một nhà sản xuất chip của Mỹ.
Nhưng cũng có những lý do để lạc quan rằng quan hệ có thể nồng ấm trở lại. Hồi tháng 12, Meta, tập đoàn công nghệ Mỹ, đã mua lại Manus, một công ty AI của Trung Quốc đặt trụ sở tại Singapore. Trong những tuần gần đây, một số công ty AI Trung Quốc đã niêm yết tại Hong Kong, nơi người nước ngoài có thể đầu tư tự do hơn. Một công ty trong nhóm này, MiniMax, sẽ định giá cổ phiếu trong hôm nay. Một công ty khác, Zhipu, sẽ là nhà sản xuất mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đầu tiên niêm yết trên sàn này. Cuộc xung đột công nghệ Mỹ-Trung còn lâu mới kết thúc, nhưng những thương vụ như thế này là một tín hiệu tốt.
Iran: Đức Vua muôn năm?
Nếu người Iran hưởng ứng lời kêu gọi của Reza Pahlavi, người con trai đang sống lưu vong của vị vua (shah) cuối cùng của họ, thì ngày biểu tình thứ 12 – tức ngày hôm nay – có thể ngày biểu tình lớn nhất. Bất ổn đã lan đến hầu hết các tỉnh; đám đông tăng nhanh từ hàng chục lên hàng trăm người. Lo sợ viễn cảnh hỗn loạn nếu chế độ sụp đổ, một số người Iran đang nghĩ đến việc khôi phục chế độ quân chủ mà họ từng lật đổ vào năm 1979.
Tuy nhiên, Pahlavi có thể gặp khó khăn trong việc biến lời nói thành quyền lực thực sự. Các cố vấn của ông lo ngại rằng việc ve vãn cánh tả, những người dân chủ thế tục, và những người cải cách – vốn là nòng cốt của phong trào phản kháng bên trong Iran – sẽ làm loãng ảnh hưởng của ông. Pahlavi vừa thiếu một cơ sở ủng hộ có tổ chức, vừa thiếu thái độ quyết liệt từng được thể hiện bởi Ruhollah Khomeini, người đã trở về từ nơi lưu vong để lật đổ chế độ quân chủ Pahlavi.
Nhiều người Iran khao khát một sự thay thế cho Lãnh tụ Tối cao, Ayatollah Ali Khamenei, một trong những nhà cầm quyền lâu năm nhất thế giới. Thậm chí một số người trong vòng tròn thân cận giờ cũng xem ông như gánh nặng. Nhưng sự bảo vệ mạnh mẽ nhất dành cho ông có lẽ đến từ phe đối lập, một phe bị chia rẽ bởi những bất đồng nội bộ nhưng lại thống nhất bởi lòng căm ghét đối với ông.
Thông điệp Tiểu bang cuối cùng của Thống đốc Newsom
Tuần này là một tuần quan trọng đối với chính trường California. Trong hôm nay, Gavin Newsom, Thống đốc Đảng Dân chủ, sẽ có bài phát biểu Thông điệp Tiểu bang cuối cùng trước cơ quan lập pháp ở Sacramento. Đây là cơ hội để Newsom trình bày các kế hoạch cho năm cuối nhiệm kỳ. Do bị giới hạn nhiệm kỳ, nên đến năm 2027, ông sẽ cần một công việc mới. Tuy ông chưa thừa nhận công khai, nhưng nhà lãnh đạo thực tế của Đảng Dân chủ đang để mắt tới ghế tổng thống.
Trong số các sáng kiến ông có thể sẽ công bố là một nỗ lực khác nhằm hạn chế tình trạng vô gia cư và xây dựng nhà ở. Newsom biết mình phải thuyết phục người Mỹ rằng California không phải là vùng đất hoang tàn của phe tự do như Đảng Cộng hòa nói, và rằng Giấc mơ California vẫn nằm trong tay. Thật không may, California đã cạn kiệt tiền mặt cho các chương trình mới. Mục đầu tiên trong chương trình nghị sự năm nay của Newsom sẽ là lấp lỗ hổng ngân sách 18 tỷ USD.
Tiếng nói bị bóp nghẹt của BBC
Tim Davie, Tổng Giám đốc sắp mãn nhiệm của BBC, sẽ phải đối mặt với các câu hỏi chất vấn từ các nghị sĩ vào hôm nay. Ông chủ của đài truyền hình công cộng này đã thông báo từ chức vào tháng 11, sau khi một bộ phim tài liệu của BBC bị phát hiện đã biên tập gây hiểu lầm một bài phát biểu của Donald Trump. Tổng thống Mỹ đang kiện tập đoàn này vì tội phỉ báng. Vụ kiện ít có cơ hội thành công, nhưng chắc chắn sẽ làm tốn thời gian và nguồn lực của BBC.
Các nghị sĩ cũng sẽ tập trung vào một mối đe dọa khác: các khoản cắt giảm do chính phủ áp đặt đã làm suy yếu sản lượng phát sóng ra nước ngoài của BBC. Ngân sách của BBC World Service (Dịch vụ Thế giới BBC) đã giảm 1/5 trong bốn năm qua. Họ đã phản ứng bằng cách đóng cửa các dịch vụ truyền hình và phát thanh, khiến lượng khán giả giảm 14%. Khoảng 50 triệu thính giả và khán giả bị mất đó đang chuyển sang các nguồn tin đáng ngờ mới: các hãng tin Trung Quốc và Nga đang mở rộng hoạt động nước ngoài trong lúc các dịch vụ tin tức phương Tây rút lui.
