Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Chinese power struggle sends ripples through Japan’s election,” Nikkei Asia, 05/02/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Việc Tập Cận Bình thanh trừng Tướng Trương Hựu Hiệp diễn ra cùng lúc với chiến dịch tranh cử của Sanae Takaichi.
Cuộc chiến chính trị khốc liệt kéo dài 100 ngày diễn ra trong bóng tối giữa nhà lãnh đạo tối cao Trung Quốc, Tập Cận Bình, và vị tướng quân đội hàng đầu của nước này dường như sẽ gây tác động vượt ra ngoài biên giới của nền kinh tế số 2 thế giới. Cuộc đối đầu, bắt nguồn từ một hội nghị quan trọng của Đảng Cộng sản Trung Quốc hồi tháng 10 năm ngoái, đã gây ra những dư chấn lan tới cuộc tổng tuyển cử sắp tới của Nhật Bản.
Với tư cách là Chủ tịch Quân ủy Trung ương, cơ quan quân sự cao nhất giám sát Quân Giải phóng Nhân dân, Chủ tịch Trung Quốc kiêm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Tập Cận Bình cũng là người nắm quyền chỉ huy quân đội.
Là người có thâm niên cao hơn trong hai phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, Trương Hựu Hiệp chỉ đứng sau Tập trong hệ thống cấp bậc của Quân Giải phóng Nhân dân. Ông cũng là thành viên Bộ Chính trị đầy quyền lực của Đảng Cộng sản, và từng là đồng minh chính trị của Tập.
Thật trùng hợp ngẫu nhiên, cuộc chiến sống còn về chính trị giữa Tập và Trương, vốn lên đến đỉnh điểm với thất bại và sự thanh trừng dành cho Trương, đã diễn ra song song với những diễn biến chính trị quan trọng tại Nhật Bản.
Xung đột Tập-Trương đã bùng nổ tại Hội nghị Trung ương 4 khóa 20 của Đảng Cộng sản, diễn ra từ ngày 20 đến 23 tháng 10 năm ngoái, nơi chín cựu sĩ quan quân đội cấp cao, bao gồm các trợ lý thân cận của Tập, chính thức bị khai trừ khỏi đảng vì tham nhũng.
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi thuộc Đảng Dân chủ Tự do (LDP) bảo thủ đã nhậm chức vào ngày 21/10, trong lúc Hội nghị Trung ương 4 đang được tổ chức tại Bắc Kinh.
Gần đây hơn, Takaichi đã tổ chức một cuộc họp báo vào ngày 19/01 để công bố kế hoạch giải tán Hạ viện, viện quyền lực hơn trong Quốc hội lưỡng viện của Nhật Bản, để tổ chức bầu cử sớm vào ngày 08/02.
Cùng ngày hôm đó, theo các nguồn tin Trung Quốc nắm rõ vụ việc, sĩ quan quân đội cao cấp nhất của Trung Quốc, Trương Hựu Hiệp, đã chính thức bị chính quyền bắt giữ.
Ngày 23/01, Takaichi đã giải tán Hạ viện, nơi Đảng Dân chủ Tự do và đối tác liên minh là Đảng Duy tân Nhật Bản hiện nắm giữ đa số mong manh.
Sang ngày 24/01, Bộ Quốc phòng Trung Quốc chính thức thông báo rằng Trương đã bị điều tra vì “nghi ngờ vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng.”
Tại Hội nghị Trung ương 4, các thành viên chủ chốt của phe Phúc Kiến trong Quân Giải phóng Nhân dân, một nhóm các trợ lý thân cận của Tập trong quân đội, hiện đã bị thanh trừng trên diện rộng.
Trương là một nhân vật quân sự nặng ký không thể bàn cãi. Ông xem phe Phúc Kiến, những người thăng tiến nhanh chóng trong quân đội nhờ dựa hơi Tập, là kẻ thù và đã chờ đợi thời cơ để đánh bật phe này.
Kết quả gây sốc tại hội nghị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng diễn ra ngay cả khi Tập đã thành công trong việc tập trung quyền lực vào tay mình kể từ khi nắm quyền lãnh đạo đảng vào năm 2012.
Phe Phúc Kiến đóng vai trò nòng cốt trong chiến lược quân sự của Trung Quốc đối với Đài Loan và đôi khi được xem như là “ngự lâm quân” của Tập. Nhưng Trương đã nổi lên như một kẻ thù đáng gờm của cả Tập và phe này.
Khi phe Phúc Kiến bị quét sạch, cán cân quyền lực trong Quân Giải phóng Nhân dân dường như đã được khôi phục. Nhưng đó chỉ là khoảng lặng ngắn ngủi giữa cơn bão thanh trừng đang hoành hành trong quân đội.
Nguyên nhân là bởi vì, dù Tập miễn cưỡng chấp nhận cuộc thanh trừng quy mô lớn nhắm vào các thành viên phe Phúc Kiến vì tham nhũng, nhưng ông cũng đưa Trương vào tầm ngắm và chuẩn bị kỹ lưỡng để dồn ông này vào chân tường.
Trung Quốc định vị vấn đề Đài Loan là “công việc nội bộ.” Tập muốn thắt chặt sự kiểm soát đối với Quân Giải phóng Nhân dân, vì quân đội có lẽ sẽ đóng vai trò quan trọng nhất trong việc hiện thực hóa giấc mơ ấp ủ bấy lâu nay của Đảng Cộng sản là thống nhất Đài Loan với Trung Quốc đại lục.
Nhưng Tập vẫn chỉ mới đi được một nửa chặng đường tới mục tiêu biến Quân Giải phóng Nhân dân thành một quân đội trung thành tuân theo mọi mệnh lệnh của ông, vì vẫn có những thế lực chính trị ngầm chống lại việc tập trung quyền lực vào tay ông.
Trong hoàn cảnh này, Tập cuối cùng đã quyết định sa thải Trương, xem sự tồn tại của nhân vật từ đồng minh trở thành đối thủ đáng gờm trong Quân Giải phóng Nhân dân này là trở ngại cho việc hiện thực hóa các tham vọng quân sự của mình.
Cuộc chiến chính trị của họ đã kéo dài sang năm mới trong bí mật. Và nó lên đến đỉnh điểm với cuộc thanh trừng bất ngờ đối với Trương vào giữa tháng 1, chỉ khoảng ba tháng sau Hội nghị Trung ương 4.
Khi nhìn lại, rõ ràng là khi Tập tổ chức cuộc hội đàm đầu tiên với Takaichi tại Gyeongju, Hàn Quốc, vào ngày 31/10 bên lề hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC), ông đang ở giữa cuộc chiến chính trị 100 ngày với Trương.
Ưu tiên hàng đầu của ông lúc bấy giờ là giữ cho quan hệ song phương quan trọng nhất của Trung Quốc với Mỹ ở trạng thái ổn định thông qua các cuộc hội đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Tập và Trump đã gặp nhau tại một căn cứ không quân của Hàn Quốc ở Busan vào ngày 30/10 và đạt được một thỏa thuận đình chiến tạm thời trong cuộc thương chiến giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Hai nhà lãnh đạo cũng về cơ bản đã đồng ý về các chuyến thăm cấp nhà nước lẫn nhau vào năm 2026, với việc Trump dự kiến sẽ tới Trung Quốc vào tháng 4 và Tập tới Mỹ vào cuối năm.
Sau khi xoay xở để đưa quan hệ Trung-Mỹ vào quỹ đạo ổn định thông qua cuộc gặp với Trump, lẽ ra Tập sau đó đã có thể tập trung vào giải quyết vấn đề trong nước xoay quanh Trương.
Nhưng rất khó để ông tập trung. Bất chấp nền tảng quyền lực không ổn định của Takaichi ở trong nước, bà không phải là người dễ đối phó. Bầu không khí tại cuộc gặp Tập-Takaichi đầu tiên căng thẳng ngoài dự kiến.
Takaichi đã phát biểu rất thẳng thắn về các vấn đề giữa hai nước. Bà bày tỏ quan ngại nghiêm trọng về tình hình ở Biển Đông, Hong Kong, Tân Cương, và những nơi khác. Bà cũng nhắc lại tầm quan trọng của hòa bình và ổn định trên Eo biển Đài Loan.
Quan hệ ngoại giao giữa hai nước láng giềng châu Á bắt đầu xấu đi nhanh chóng vào ngày 07/11, khi Takaichi chọc giận chính quyền Tập bằng một phát ngôn gây tranh cãi về khả năng xảy ra sự cố Đài Loan.
Bà nói với Quốc hội Nhật Bản rằng một cuộc tấn công tiềm tàng của Trung Quốc vào Đài Loan có thể gây ra mối đe dọa sống còn đối với Nhật Bản, theo đó cho phép nước này thực hiện quyền tự vệ tập thể.
Chính quyền Tập đã chỉ trích phát ngôn ngày 07/11 của Takaichi, mô tả đó là “sự can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ của Trung Quốc.”
Bà đưa ra nhận xét này vào thời điểm Tập, người lẽ ra phải cảm thấy nhẹ nhõm vì kết quả cuộc gặp với Trump, đang cân nhắc các biện pháp khác nhau để xoay chuyển tình thế trong cuộc chiến phức tạp với Trương theo hướng có lợi cho mình sau khi trở về từ Hàn Quốc.
Cuộc gặp Tập-Takaichi đầu tiên tại Hàn Quốc đã được tổ chức bất chấp việc Bắc Kinh xem nhà lãnh đạo bảo thủ của Nhật Bản là một người có quan điểm cứng rắn chống Trung Quốc. Trong mắt phía Trung Quốc, Tập đã mất mặt vì phát ngôn của Takaichi được đưa ra ngay sau hội nghị thượng đỉnh.
Lo sợ những lời chỉ trích có thể nhắm vào họ, các quan chức Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã cố gắng hết sức để giữ thể diện cho Tập. Trong số đó có Vương Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị kiêm Ngoại trưởng, người có lẽ đã lo lắng về rủi ro tiềm tàng cho vị trí của mình.
Giữa lúc Tập đối đầu với Trương, Bộ Ngoại giao và các quan chức Trung Quốc khác đã gia tăng chỉ trích Nhật Bản, sử dụng những lời lẽ mạnh mẽ chống lại Takaichi trong các cuộc họp báo và bài đăng trên mạng xã hội.
Ví dụ, chính phủ Trung Quốc đã thực hiện một loạt các biện pháp chống lại Nhật Bản kể từ giữa tháng 11/2025, bao gồm việc kêu gọi công dân Trung Quốc hạn chế đi du lịch đến quốc gia láng giềng. Họ cũng yêu cầu các hãng hàng không trong nước cắt giảm các chuyến bay đến Nhật Bản.
Nhưng Takaichi vẫn giữ vững lập trường trước sức ép của Trung Quốc đối với Nhật Bản, điều đã giúp tỷ lệ ủng hộ chính quyền của bà tăng đáng kể. Được khích lệ bởi sự ủng hộ cao, bà quyết định kêu gọi bầu cử sớm để củng cố nền tảng quyền lực của mình.
Cuộc chiến 100 ngày giữa Tập và Trương đã kết thúc với việc Trương bị thanh trừng. Nhưng chính trị trong nước của Trung Quốc dường như vẫn chưa hoàn toàn ổn định.
Cuộc đấu tranh giành quyền lực đầy chông gai của Tập sẽ tiếp tục hướng tới Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ 21 của Đảng Cộng sản vào năm 2027, nơi ông dự kiến sẽ tìm kiếm cơ hội tái đắc cử nhiệm kỳ thứ tư với tư cách là người đứng đầu đảng.
Bất kể kết quả cuộc tổng tuyển cử ngày 08/02 tại Nhật Bản có ra sao, thì cũng không có khả năng lập trường gây sức ép mạnh mẽ lên Tokyo của chính quyền Tập sẽ hoàn toàn đảo ngược trong sớm chiều.
Nhật Bản cũng cần duy trì cảnh giác ngay sau cuộc tổng tuyển cử. Chuyến thăm dự kiến của Trump tới Trung Quốc chỉ còn chưa đầy ba tháng nữa. Nếu quan hệ của Bắc Kinh với Washington vẫn ở mức ổn định – dù chỉ là tạm thời – Trung Quốc có thể có động lực để trở nên cứng rắn hơn nữa với Nhật Bản.
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường trú ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông đã nhận Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.
