Nguồn: President McKinley asks for declaration of war against Spain, History.com
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vào ngày này năm 1898, Tổng thống William McKinley đã yêu cầu Quốc hội Mỹ tuyên chiến với Tây Ban Nha.
Năm 1895, Cuba – nằm cách phía nam nước Mỹ chưa tới 100 dặm – đã nỗ lực lật đổ ách thống trị thực dân của Tây Ban Nha. Lực lượng nổi dậy khi đó nhận được hỗ trợ tài chính từ các nhóm tư nhân Mỹ và sử dụng Mỹ làm căn cứ hoạt động để tiến công. Quân đội Tây Ban Nha đáp trả bằng vũ lực tàn bạo; khoảng 100.000 dân thường Cuba thiệt mạng trong những điều kiện khốn khổ tại các trại tập trung của Tây Ban Nha từ năm 1895 đến 1898. Ban đầu, McKinley đã cố gắng tránh một cuộc xung đột vũ trang với Tây Ban Nha, nhưng truyền thông Mỹ, dẫn đầu bởi ông trùm báo chí Randolph Hearst, lại gay gắt chỉ trích McKinley là yếu kém và kích động dư luận ủng hộ một cuộc chiến để mang lại nền độc lập cho người Cuba.
Sang ngày 17/02/1898, thiết giáp hạm USS Maine, neo đậu tại bến cảng Havana, bất ngờ chìm sau khi bị rung chuyển bởi hai vụ nổ; 252 người trên tàu đã thiệt mạng. Phe diều hâu trong giới truyền thông và chính phủ ngay lập tức đổ lỗi cho Tây Ban Nha. Từ bỏ hy vọng duy trì thái độ trung lập trong cuộc xung đột Cuba-Tây Ban Nha, Tổng thống McKinley đành nhượng bộ trước những lời kêu gọi chiến tranh của Quốc hội. (Sau này người ta mới phát hiện ra rằng vụ nổ là do số đạn bị lỗi trên tàu Maine tự bốc cháy).
Những trận hải chiến chớp nhoáng và thành công ở Philippines cùng với việc quân đội chiếm được Santiago và Puerto Rico – dưới sự dẫn dắt của vị Tổng thống tương lai Theodore Roosevelt và đội “Kỵ binh Đại tài” (Rough Riders) của ông – đã kết thúc sự kiện được gọi là Chiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ chỉ trong vòng bốn tháng với thương vong tương đối thấp. Thành công chóng vánh này đã củng cố sự tự tin của nước Mỹ, dẫn đến những can thiệp sâu hơn vào các vấn đề đối ngoại với nỗ lực giải phóng những quốc gia mà – chí ít là trong mắt chính phủ Mỹ – đang bị áp bức và khao khát dân chủ cùng độc lập. Dù những người cùng thời với McKinley và Roosevelt gọi nó là “một cuộc chiến nhỏ tuyệt vời” (a splendid little war), nhưng Chiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ hiện được hầu hết các nhà sử học xem là một cuộc chiến của chủ nghĩa đế quốc Mỹ.
