Nguồn: “Will Donald Trump get to meet Kim Jong Un again?”, The Economist, 27/09/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Sáu đời tổng thống Mỹ đã tìm cách giải quyết chương trình vũ khí hạt nhân của Triều Tiên. Cả sáu đều thất bại. Donald Trump lại muốn thử thêm một lần nữa: ông tuyên bố kỳ vọng sẽ gặp Kim Jong Un, nhà lãnh đạo độc tài của Triều Tiên, trong năm nay. Chuyến công du châu Á để tham dự Hội nghị thượng đỉnh APEC vào tháng 11 tới có thể tạo ra một cơ hội; cựu đặc phái viên của ông Trump về Triều Tiên gần đây thậm chí còn gợi ý trong một bài phát biểu rằng ông Trump có thể đề xuất một cuộc gặp ngay tại Bình Nhưỡng, nơi chưa một tổng thống Mỹ đương nhiệm nào từng đặt chân tới.
Thế nhưng, ông Kim đã phát tín hiệu rõ ràng rằng ông chỉ đồng ý gặp nếu Mỹ từ bỏ yêu cầu lâu nay về “phi hạt nhân hóa”, thuật ngữ ngoại giao ám chỉ việc tháo dỡ hoặc loại bỏ hoàn toàn kho vũ khí uy lực nhất của chính quyền ông. Chỉ một tháng sau khi ông Trump cắt giảm các cuộc tập trận quân sự đã được lên kế hoạch từ lâu với Hàn Quốc nhằm nhen nhóm lại mối quan hệ thân tình với ông Kim, nhà lãnh đạo Triều Tiên, với cô con gái tuổi teen xuất hiện bên cạnh, đã trực tiếp giám sát vụ phóng thử một loại tên lửa mới được cho là có tốc độ siêu thanh. Ông Kim tự hào tuyên bố rằng thứ vũ khí này sẽ là “cơn đau đầu không thể chữa khỏi” đối với kẻ thù của đất nước.
Sự cứng rắn của ông Kim phản ánh một mức độ tự tin hoàn toàn mới. Trong nhiều thập niên, Mỹ và các đồng minh, cùng với Trung Quốc và Nga, đã tìm cách gây sức ép buộc Triều Tiên từ bỏ tham vọng sở hữu bom hạt nhân. Bất chấp những nỗ lực đó, ông Kim hiện nắm trong tay hàng chục đầu đạn hạt nhân cùng các loại tên lửa có khả năng mang chúng tới những mục tiêu xa tận lục địa Mỹ. Quan hệ đồng minh được thắt chặt trở lại với Nga, được tôi luyện trên chiến trường Ukraine, đã mang lại cho ông Kim khoảng thở cần thiết cả về kinh tế lẫn ngoại giao. Lập trường nguyên tắc chống lại một Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân đang dần bị xói mòn. Nga công khai chấp nhận vị thế hạt nhân của Triều Tiên, với việc bộ trưởng ngoại giao nước này gọi đây là “vấn đề đã an bài”; Trung Quốc thì chọn cách im lặng. Tổng thống cánh tả của Hàn Quốc, Lee Jae Myung, giờ đây đề xuất coi phi hạt nhân hóa là một mục tiêu trong tương lai. Ông Trump rất có thể cũng sẽ bị cám dỗ đi theo hướng tương tự. Nếu ông làm vậy, đó sẽ là một bước ngoặt lớn trong chính sách của Mỹ, kéo theo những tác động sâu rộng đối với an ninh khu vực và các nỗ lực chống phổ biến vũ khí hạt nhân trên toàn cầu.
Triều Tiên ký Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT) vào năm 1985, đồng ý từ bỏ vũ khí hạt nhân để đổi lấy sự hỗ trợ về năng lượng hạt nhân dân sự. Nhưng nước này sớm bí mật phát triển một kho vũ khí hạt nhân. Nhiều vòng đàm phán quốc tế cùng vô số biện pháp trừng phạt kinh tế sâu rộng trong những thập niên sau đó đều không thể ngăn chặn tiến trình này; Triều Tiên đã tiến hành sáu vụ thử hạt nhân trong giai đoạn từ năm 2006 đến 2017. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump áp đặt các biện pháp trừng phạt mà ông gọi là “áp lực tối đa”, đe dọa ông Kim bằng “lửa và thịnh nộ”, rồi sau đó lại đồng ý tham gia cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên trong lịch sử giữa các nhà lãnh đạo Mỹ và Triều Tiên. Nhưng tại cuộc gặp thượng đỉnh thứ hai, các cuộc đàm phán đã đổ vỡ trong cay đắng.
Đòn bẩy của Mỹ đối với Triều Tiên kể từ đó đã suy giảm đáng kể. Trong quá khứ, các biện pháp trừng phạt kinh tế có thể tạo ra sức ép thực sự đối với chính quyền Bình Nhưỡng: trong các cuộc đàm phán thượng đỉnh ở nhiệm kỳ đầu của ông Trump, ông Kim từng tìm kiếm việc gỡ bỏ trừng phạt để đổi lấy việc đóng cửa Yongbyon, tổ hợp hạt nhân chủ chốt của Triều Tiên. Nhưng trong những năm gần đây, Triều Tiên đã thu được những lợi ích khổng lồ nhờ hỗ trợ cuộc chiến của Vladimir Putin tại Ukraine. Bình Nhưỡng đã cung cấp cho Nga đạn pháo và tên lửa hành trình, đồng thời điều động khoảng 16.000 binh sĩ. Một phần nhờ nguồn hỗ trợ mới từ Nga, nền kinh tế Triều Tiên dường như đang tăng trưởng, dù không đồng đều: ngân hàng trung ương Hàn Quốc ước tính kinh tế Triều Tiên tăng trưởng khá ấn tượng, bình quân 3,4% mỗi năm trong giai đoạn 2022–2025.
Quan hệ đồng minh giữa Triều Tiên và Nga ngày càng được thắt chặt. Đầu tháng 9, cây cầu đường bộ đầu tiên nối hai nước đã được khai thông qua sông Đồ Môn. Nga đã cấp hơn 35.000 thị thực sinh viên cho người Triều Tiên vào năm ngoái; nhiều người trong số này bị nghi ngờ thực chất đang làm việc tại Nga, bao gồm cả trong các nhà máy sản xuất drone phục vụ chiến tranh. Giới chức Ukraine lo ngại Triều Tiên đang chuẩn bị một đợt triển khai quân mới để hỗ trợ Nga trên chiến trường vào mùa thu này. “Chúng tôi hợp tác như những đối tác bình đẳng; chúng tôi có những thứ mà bên kia muốn và cần”, một nhà nghiên cứu Nga nhận định. Bên cạnh lương thực, nhiên liệu và tiền bạc, thứ Triều Tiên khao khát nhất là công nghệ cao. Giới chức Hàn Quốc lo ngại Nga sẽ giúp ông Kim đóng tàu ngầm hạt nhân.
Sự hỗ trợ của Nga cũng giúp ông Kim khôi phục quan hệ với Trung Quốc, quốc gia lo ngại mất ảnh hưởng đối với nước láng giềng, đồng thời khiến ông bớt mặn mà hơn với việc nhen nhóm lại mối quan hệ thân tình với ông Trump. Kể từ những cuộc gặp ban đầu, Triều Tiên cũng đã đạt được những bước tiến vượt bậc trong chương trình vũ khí. Trước đây, kho hạt nhân của Triều Tiên còn đủ sơ khai để việc ngăn chặn nó được xem là khả thi. Nhưng năm 2023, Triều Tiên đã ghi vị thế quốc gia hạt nhân của mình vào hiến pháp. Hiện nay, ông Trump cho biết nước này có 57 đầu đạn hạt nhân; các ước tính độc lập thậm chí đưa con số lên tới 120, so với khoảng 225 của Anh.
Chính quyền ông Kim không cho thấy dấu hiệu sẽ dừng lại ở đó. Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), một cơ sở làm giàu urani mới đã được phát hiện tại Yongbyon. Ông Lee, Tổng thống Hàn Quốc, cho biết Triều Tiên hiện sản xuất đủ vật liệu phân hạch cho thêm 10–20 đầu đạn mỗi năm. Cuộc chiến của ông Trump với Iran càng củng cố niềm tin của gia tộc họ Kim rằng vũ khí hạt nhân là sự bảo đảm an ninh tối thượng: dù Iran đã tiến rất gần tới việc sở hữu bom hạt nhân, nước này chưa bao giờ thực sự bước qua ngưỡng hạt nhân. “Đặc biệt là sau cuộc chiến ở Iran, tôi tin rằng Triều Tiên sẽ càng quyết tâm không từ bỏ kho hạt nhân của mình”, ông Lee trả lời phỏng vấn The Economist vào tháng 6.
Do đó, ngày càng xuất hiện nhiều lời kêu gọi áp dụng một cách tiếp cận mới: chuyển trọng tâm từ việc gây sức ép buộc Triều Tiên từ bỏ vũ khí hạt nhân sang tái khởi động đối thoại với mục tiêu khiêm tốn hơn là làm chậm đà phát triển chương trình của Bình Nhưỡng. Ông Lee, người lãnh đạo một đảng có xu hướng ủng hộ hòa hoãn, đề xuất một cách tiếp cận theo từng giai đoạn, bắt đầu bằng việc đóng băng chương trình hạt nhân của miền Bắc.
Ngay tại Mỹ, các quan điểm cũng đang thay đổi. Victor Cha, người từng tham gia dẫn dắt các cuộc đàm phán với Triều Tiên dưới thời chính quyền George W. Bush, cho rằng Mỹ nên chuyển từ việc khăng khăng đòi phi hạt nhân hóa sang tìm kiếm một nền “hòa bình lạnh” với Triều Tiên, một phần dựa trên các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí. Trong khi lập trường chính thức của Mỹ vẫn nhắc tới phi hạt nhân hóa hoàn toàn như một mục tiêu trên danh nghĩa, ông Trump lại bắt đầu thản nhiên gọi Triều Tiên là một “cường quốc hạt nhân”.
Việc thừa nhận Triều Tiên là một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, dù chỉ ngầm định, sẽ trao cho ông Kim phần thưởng mà ông khao khát từ lâu. Theo Thae Yong Ho, một nhà ngoại giao cấp cao của Triều Tiên đào tẩu năm 2016, ông Kim từng nói với giới tinh hoa rằng nếu đất nước kiên trì đi đúng hướng, Mỹ cuối cùng sẽ phải nhượng bộ và công nhận vị thế hạt nhân của Triều Tiên, tương tự cách họ từng làm với Pakistan. Không giống Pakistan hay Ấn Độ, Triều Tiên đã ký NPT và tiếp cận công nghệ hạt nhân trên cơ sở cam kết chỉ sử dụng cho mục đích hòa bình. Vì vậy, việc hợp pháp hóa vũ khí hạt nhân của Triều Tiên vào lúc này có thể tạo ra một tiền lệ đáng lo ngại cho những quốc gia có ý định theo đuổi vũ khí hạt nhân trong tương lai. Một thỏa thuận giữ nguyên kho vũ khí của Triều Tiên, trong khi khiến Nhật Bản và Hàn Quốc cảm thấy bị đe dọa, cũng có thể đẩy các đồng minh của Mỹ đến gần hơn với quyết định tự phát triển vũ khí hạt nhân. Trong nỗ lực giải quyết một bài toán hóc búa, ông Trump có nguy cơ tạo ra những bài toán mới còn nan giải hơn.