Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Lợi suất Trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chạm mức 5,34%, mức cao nhất kể từ năm 2002, trước khi giảm nhẹ. Các nhà đầu tư đang ồ ạt bán tháo nợ chính phủ trên toàn cầu, đẩy chi phí đi vay lên cao hơn. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn tương đương của Anh cũng chạm mức 5,51%, cao nhất trong 19 năm, trước khi giảm nhẹ. Trong khi đó, lợi suất Trái phiếu Pháp kỳ hạn 10 năm tăng lên 4,96%, một con số chưa từng thấy kể từ năm 2002.
Một người đàn ông mang hai quốc tịch Anh-Iran bị bắt giữ vì tình nghi liên quan đến âm mưu khủng bố tại căn cứ không quân RAF Fairford của Anh. Một người Anh khác cũng bị thẩm vấn về vụ việc xảy ra vào cuối tuần trước. Năm người khác hiện vẫn được tại ngoại. Cảnh sát Anh đang điều tra về “khả năng có sự can thiệp của nước ngoài.” Tuần này, Thủ tướng Andy Burnham cho biết có “những dấu hiệu rõ ràng” cho thấy Iran có liên quan. Nhưng Iran đã phủ nhận sự can dự.
Các học sinh cấp hai dẫn đầu hơn 900 cuộc biểu tình trên khắp nước Pháp, khiến hàng chục người bị thương và dẫn đến hàng trăm vụ bắt giữ. Người biểu tình đã phóng hỏa một số trường học. Tại một trường, một giáo viên đã vô tình bị tẩm xăng. Các học sinh phàn nàn về tình trạng thiếu giáo viên, lớp học quá đông, và nắng nóng khắc nghiệt. Chính phủ đã lên án hành vi “bạo lực đô thị” này và tổ chức một cuộc họp nội các khẩn cấp.
Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố không bán dầu diesel cho phần còn lại của thế giới cho đến khi các lệnh trừng phạt áp đặt lên nước ông được gỡ bỏ. Nga đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu để đáp trả các cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của họ, gây ảnh hưởng đến nguồn cung toàn cầu. Trong một diễn biến khác, theo Reuters, các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc đã đình chỉ xuất khẩu trong tháng 10. Mỹ cũng được cho là đã yêu cầu Pháp và Đức xả kho dự trữ dầu diesel của họ, nếu không sẽ phải đối mặt với lệnh cấm xuất khẩu từ nguồn dự trữ của Mỹ.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky công bố rằng tên lửa đạn đạo chiến thuật tự chế đã được sử dụng lần đầu tiên trong chiến đấu. FP-7, loại tên lửa đánh chặn mới, được cho là rẻ hơn đáng kể so với ATACMS, vũ khí tương đương của Mỹ. Nếu được sản xuất đủ nhanh, những tên lửa này có thể tạo ra cú hích lớn cho nỗ lực chiến tranh – Ukraine hiện đang cạn kiệt tên lửa đánh chặn trong bối cảnh cuộc tấn công mùa đông của Nga đã được dự báo trước.
Tổng chưởng lý bang New Mexico dự định phạt Meta lên tới 40 tỷ USD vì lừa dối khách hàng về quyền riêng tư dữ liệu. Vụ kiện, được đệ trình vào năm 2021, diễn ra sau những tiết lộ vào năm 2018 rằng Cambridge Analytica, một công ty dữ liệu của Anh, đã thu thập bất hợp pháp dữ liệu của người dùng Facebook. Tuần trước, một bồi thẩm đoàn cũng phán quyết rằng gã khổng lồ mạng xã hội đã vi phạm Đạo luật về Các Hành vi Không Công bằng của tiểu bang Mỹ hơn 43 triệu lần.
Ethiopia đóng cửa đại sứ quán tại Eritrea và trục xuất 10 nhà ngoại giao Eritrea, trong khi Eritrea tuyên bố sẽ “đáp trả tương xứng.” Tuần trước, giao tranh đã bùng phát trở lại giữa chính phủ Ethiopia và các nhóm vũ trang từ Tigray, khu vực giáp biên giới với Eritrea. Phía Ethiopia cáo buộc nước láng giềng hỗ trợ phiến quân. Một nguồn tin liên quan đến liên minh đối lập đã nhận trách nhiệm cho các vụ không kích bằng máy bay không người lái nhắm vào thủ đô Addis Ababa của Ethiopia trong đêm thứ Tư.
Con số trong ngày: 3,7 nghìn tỷ USD, là số tiền mà Trung Quốc dự kiến chi cho cơ sở hạ tầng trong 5 năm tới.
TIÊU ĐIỂM
Lạm phát lại gây nhức nhối ở châu Âu
Hôm nay, Eurostat sẽ công bố số liệu lạm phát tháng 9 của khu vực đồng euro. Các nhà kinh tế cho rằng tỷ lệ lạm phát hàng năm đã tăng từ mức 3,2% của tháng 8 lên 3,6%. Dữ liệu quốc gia được công bố trong tuần này cho thấy con số thậm chí có thể còn cao hơn. Lạm phát tháng 9 đã vượt qua các dự báo đối với các nền kinh tế lớn nhất của khối: 4,1% ở Ý; 3,4% ở Pháp; và 3,3% ở Đức.
Những con số này sẽ khiến Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) lo lắng. Tổ chức này đã tăng lãi suất hai lần trong năm nay. Lạm phát lõi – không bao gồm giá thực phẩm và năng lượng do tính biến động của chúng – vẫn duy trì tương đối ổn định. Tuy nhiên, ECB lo ngại rằng chi phí năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài sẽ đẩy giá cả trên diện rộng tăng theo. Bên cạnh đó, nền kinh tế châu Âu lại mạnh mẽ đến bất ngờ: hoạt động kinh doanh đã đạt mức cao nhất trong 41 tháng vào tháng 9, theo chỉ số sản lượng tổng hợp của S&P Global. Các thị trường kỳ vọng sẽ có thêm 4 đợt tăng lãi suất, mỗi đợt 0,25 điểm phần trăm, trong năm tới. Nếu xung đột ở Trung Đông tiếp diễn, cuộc chiến chống lạm phát của ECB có thể sẽ còn khó khăn hơn nữa.
Các quán rượu ở Anh chìm trong tuyệt vọng
Các quán rượu ở Anh đang dần đi đến hồi kết của mình. Chỉ 1/4 trong số đó kinh doanh có lãi. Khoảng 160 quán đã đóng cửa trong 3 tháng đầu năm 2026, nhiều hơn 26% so với cùng kỳ năm ngoái. J D Wetherspoon – công ty quản lý khoảng 800 quán rượu – đã đưa ra 4 cảnh báo lợi nhuận trong năm nay, viện dẫn cầu yếu, thuế cao, và chi phí năng lượng tăng vọt. Báo cáo thu nhập của họ, được công bố vào hôm nay, sẽ tiết lộ mức độ nghiêm trọng của đợt suy thoái.
Trong một nỗ lực nhằm duy trì hoạt động của ngành này, chính phủ Anh đã cấp khoản hỗ trợ 80 triệu bảng Anh (105 triệu USD) cho các quán rượu và địa điểm biểu diễn nhạc sống, đồng thời cắt giảm 20% thuế kinh doanh. Mùa hè vừa qua, họ cũng chính thức cấm các nhà phát triển bất động sản chuyển đổi quán rượu thành văn phòng hoặc cửa hàng, trừ khi địa điểm đó không thể bán được – và không có khả năng tồn tại – trong vòng 1 năm.
Đơn giản hơn, các bộ trưởng đang thúc giục các quán rượu cắt giảm chi phí năng lượng bằng cách tắt tủ lạnh chứa chai đồ uống vào ban đêm. Nigel Farage, lãnh đạo Đảng Cải cách dân túy cánh hữu, đã chế nhạo lời khuyên này, cáo buộc chính phủ muốn người Anh “uống bia ấm.”
Ấn Độ gồng mình đối phó với tình trạng thiếu hụt điện
Chính phủ Ấn Độ vừa ra lệnh cho 112 nhà máy nhiệt điện than – thuộc sở hữu của Tata Steel, Reliance, và các tập đoàn công nghiệp khổng lồ khác nhằm cung cấp điện cho chính các nhà máy của họ – phải chạy hết công suất từ tuần này cho đến cuối năm. Quyết định can thiệp với quy mô chưa từng có này viện dẫn một đạo luật yêu cầu các nhà máy phải bán lượng điện dư thừa cho lưới điện quốc gia trong những trường hợp đặc biệt.
Than đá tạo ra 70% lượng điện của Ấn Độ. Tuy nhiên, thời tiết tháng 9 ấm áp thất thường đã làm tăng vọt nhu cầu sử dụng điều hòa không khí, khiến lượng than dự trữ sụt giảm gần 1/4. Các nguồn năng lượng thay thế lại không phải là giải pháp hiệu quả. Sản lượng thủy điện đã giảm gần 11% trong 6 tháng tính đến tháng 9 do thời tiết khô hạn làm cạn kiệt các hồ chứa. Năng lượng mặt trời đáp ứng tới 22% nhu cầu cao điểm vào ban ngày, nhưng lưới điện lại thiếu hụt các hệ thống lưu trữ pin để cung cấp điện vào buổi tối, thời điểm nhu cầu đạt mức đỉnh. Thêm vào đó, khoảng 17% điện năng còn bị thất thoát trong quá trình truyền tải và phân phối, cao hơn gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Ấn Độ đang nhanh chóng tăng thêm công suất, nhưng việc truyền tải nguồn điện đó vẫn đang là một bài toán khó.
Đối mặt với kỳ bầu cử cam go, Donald Trump tiến về bang Alabama
Alabama không phải là một bang chiến địa: Donald Trump đã giành chiến thắng tại đây với cách biệt 30 điểm vào năm 2024. Do đó, một số chiến lược gia của Đảng Cộng hòa đã tỏ ra bối rối khi ông quyết định tổ chức một cuộc vận động tranh cử tại bang này chỉ 33 ngày trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Hôm nay, Tổng thống sẽ khởi động một chuyến đi phát biểu tại Mobile. Các ứng viên Cộng hòa đang trong các cuộc đua vào Thượng viện vô cùng gay gắt ở các bang lân cận như Texas và Georgia đáng lẽ có thể tận dụng sự chú ý này hiệu quả hơn nhiều.
Tinh thần hào hứng trong nội bộ Đảng Cộng hòa đang ở mức thấp. Cuộc chiến ở Iran vẫn kéo dài và người tiêu dùng đang cảm nhận nỗi đau từ giá cả leo thang. Dự báo bầu cử của tờ Economist cho thấy xác suất để Đảng Dân chủ chiếm được Hạ viện là 19 trên 20. Dù bản đồ bầu cử có lợi cho phía Đảng Cộng hòa, Economist cũng dự đoán Đảng Dân chủ sẽ giành được Thượng viện. Cụ thể hơn, để giành quyền kiểm soát Thượng viện, Đảng Dân chủ phải lật ngược thế cờ ở 4 ghế. “Trái tim của phương Nam” (Heart of Dixie, tức bang Alabama) không phải là một trong số đó. Dường như Trump thích sự tung hô của một đám đông an toàn hơn là việc đi kêu gọi cử tri ở những tiểu bang có khả năng định đoạt cục diện cuộc bầu cử.
Nền kinh tế tốt-xấu đan xen của Mỹ
Kevin Warsh không phải là người ủng hộ lối hoạch định chính sách mang tính đối phó. Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cho biết ông thích nhìn vào các xu hướng dài hạn hơn là dựa vào các đợt công bố dữ liệu hàng tháng. Dù vậy, số liệu thị trường lao động hàng tháng của Mỹ lại kể một câu chuyện nhất quán trong năm nay: thị trường việc làm vẫn mạnh mẽ bất chấp lãi suất tăng và cho thấy rất ít dấu hiệu suy yếu.
Báo cáo việc làm tháng 9 của Mỹ, được công bố vào hôm nay, có thể sẽ phản ánh sự bền bỉ này. Các nhà kinh tế cho rằng số lượng việc làm đã tăng thêm 90.000 sau mức tăng đột biến bất ngờ hơn 160.000 việc làm vào tháng 8. Họ tin rằng tỷ lệ thất nghiệp vẫn duy trì ở mức 4,1%. Điều đó khiến lạm phát trở thành mối bận tâm chính của Fed. Chỉ số PCE lõi, thước đo ưa thích của Fed, đã tăng với tốc độ hàng năm là 3% vào tháng 8 – vượt qua mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương này. Với việc đợt tăng lãi suất trước đó vẫn đang dần được phản ánh vào nền kinh tế, các thị trường cho rằng có 63% khả năng Fed sẽ giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tháng 10.