Nguồn: Michael Kimmage và Hanna Notte, “The Limits of Russian Power,” Foreign Affairs, 05/02/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Tại sao Putin không thể vươn lên mạnh mẽ trong thế giới hỗn loạn của Trump?
Vào đêm trước cuộc xâm lược Ukraine năm 2022, Nga sở hữu một vị thế toàn cầu khá tốt. Họ có quan hệ đối tác vững chắc với Trung Quốc; quan hệ kinh tế sâu rộng với Châu Âu; quan hệ làm việc tuy căng thẳng nhưng vẫn vận hành được với Mỹ; và mạng lưới đối tác không chính thức để làm ăn. Nga chi phối rất ít quốc gia (ngoài Belarus) nhưng cũng có ít kẻ thù thực sự và vẫn đủ sức gây ảnh hưởng vượt ra ngoài khu vực lân cận của mình. Không hẳn là một cường quốc đang trỗi dậy hay suy tàn, Nga khi ấy là một cường quốc có khả năng thích ứng linh hoạt.
Thế rồi, họ quyết định xâm lược Ukraine. Để đáp trả, Châu Âu và Mỹ ngay lập tức trở thành đối thủ của Moscow. Sau khi mất đi phần lớn ảnh hưởng ngoại giao ở Châu Âu, Điện Kremlin trở nên phụ thuộc nhiều hơn vào Trung Quốc. Cùng lúc đó, cuộc chiến đã chiếm trọn sự chú ý của Nga và tiêu tốn hầu như toàn bộ năng lực quân sự của nước này, khiến Moscow khó có thể điều hướng các sự kiện ở những nơi xa hơn. Kết quả là, Điện Kremlin hầu như không thể làm gì khi một số đồng minh của họ, bao gồm Bashar al-Assad ở Syria và Nicolás Maduro ở Venezuela, sụp đổ. Bản thân cuộc chiến của họ cũng không diễn ra suôn sẻ. Sau bốn năm giao tranh, Ukraine vẫn kiểm soát khoảng 80% lãnh thổ của mình.
Nhưng Moscow chưa sẵn sàng chấp nhận “cắt lỗ.” Trừ phi Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể thuyết phục Tổng thống Nga Vladimir Putin chấm dứt giao tranh – một kịch bản vô cùng khó xảy ra – Nga có lẽ sẽ nỗ lực hơn nữa để khuất phục Ukraine, không phải vì chiến trường đang nghiêng hẳn về phía Moscow, mà vì Putin cần giữ vững trận tuyến ở đâu đó. Ông sẵn sàng phản ứng lại những giới hạn địa chính trị của Nga bằng cách tái cam kết với cuộc chiến. Thảm họa nhân đạo mà ông đã gây ra cho Ukraine, tước đi hệ thống sưởi và điện giữa điều kiện băng giá, có thể sẽ sớm trở nên tồi tệ hơn nữa.
BÊN LỀ CUỘC CHƠI
Putin từ lâu đã đánh giá quá cao những gì mà quyền lực cứng của Nga có thể đạt được một mình. Vấn đề này lần đầu tiên bộc lộ ở Ukraine vào năm 2014. Sau khi kích động một cuộc cách mạng, Viktor Yanukovych – Tổng thống Ukraine từ năm 2010 đến 2013 và là đồng minh của Điện Kremlin – đã phải trốn khỏi đất nước. Putin lẽ ra có thể phản ứng với sự ra đi của Yanukovych bằng cách hợp tác với những người kế nhiệm ông. Thay vào đó, Tổng thống Nga chọn sử dụng lực lượng quân sự, xâm lược Crimea ở phía nam và Donbas ở phía đông Ukraine. Nga chiếm được Crimea và thiết lập hai vùng ly khai ở Donbas, nhưng trong quá trình đó, họ cũng vô tình làm suy yếu tình cảm thân Nga tự nhiên tại Ukraine. Sau năm 2014, Kyiv đã tăng cường quan hệ với Washington và Châu Âu – chính xác là điều mà Putin hy vọng ngăn chặn. Năm 2022, những giới hạn của quyền lực cứng Nga càng hiển hiện rõ ràng. Dù các lực lượng quân sự lớn đã xâm lược Ukraine từ nhiều hướng, họ không thể chiếm được ba thành phố lớn nhất, bao gồm cả thủ đô, và sớm bị đẩy lùi trên nhiều trục. Điện Kremlin, vốn đã đặt cược vào một chiến thắng nhanh chóng và toàn diện, nay mắc kẹt trong một cuộc chiến dai dẳng.
Sự kháng cự thành công của Ukraine buộc Nga phải điều chỉnh chính sách đối ngoại. Để né tránh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, Moscow đã mua sắm các hàng hóa bị hạn chế thông qua các trung gian ở Trung Á và Nam Caucasus. Họ bắt đầu bán nhiều dầu hơn cho Ấn Độ, thường là với mức chiết khấu lớn. Để lách các lệnh trừng phạt năng lượng của Mỹ và Châu Âu, Nga xây dựng một “hạm đội bóng đêm” – một tập hợp các tàu chở dầu cũ kỹ thường mang bảo hiểm giả và sử dụng các cấu trúc kinh doanh mờ ám để che giấu chủ sở hữu thực sự. Trung Quốc trở thành nguồn cung hàng công nghiệp chính của Nga và là người mua nhiên liệu hóa thạch lớn nhất của nước này. Đối với Moscow, quyết định thắt chặt quan hệ với Trung Quốc mang tính thực tế cũng như chiến lược. Điện Kremlin hy vọng sẽ cùng Bắc Kinh dẫn dắt cái gọi là phương Nam toàn cầu và đẩy nhanh sự suy tàn của phương Tây. Trong khi Trung Quốc có thể sử dụng sức mạnh kinh tế to lớn của mình để giành lấy sự ủng hộ ở Châu Phi, Châu Á, và Châu Mỹ Latinh, thì Nga có thể tận dụng các kỹ năng lật đổ và danh tiếng tích cực thời Liên Xô cũ tại một số nơi trong thế giới hậu thuộc địa.
Sau nhiều năm giữ thế trung lập ở Trung Đông giữa Iran và Israel, Nga bắt đầu thiên về Iran và các đối tác chống phương Tây của nước này kể từ năm 2022. Họ thắt chặt hợp tác quốc phòng với Cộng hòa Hồi giáo bất chấp sự phản đối của Israel. Trong năm 2024, Putin đã vài lần trải thảm đỏ tại Moscow đón tiếp đại diện của Hamas và Houthi. Quan hệ của Nga với Israel không hoàn toàn tan vỡ – hai bên vẫn tiếp tục phối hợp các hoạt động quân sự, chẳng hạn để tránh đụng độ ở Syria – nhưng nó đã rạn nứt đáng kể.
Những thay đổi này che giấu một thực tế tiêu cực và dài hạn hơn đối với Điện Kremlin. Nga đã mất đi phần lớn năng lực bảo vệ các đối tác và lợi ích của mình bên ngoài Ukraine. Năm 2023, lực lượng gìn giữ hòa bình của Nga đã đứng nhìn Azerbaijan chiếm giữ vùng đất tranh chấp Nagorno-Karabakh từ tay Armenia, đồng minh truyền thống của Nga. Khi Israel chiến đấu và làm suy yếu lực lượng dân quân Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Lebanon, lực lượng Houthi ở Yemen, và thậm chí cả chính Iran, Nga chỉ đứng lặng yên bên lề. Và họ một lần nữa trở thành kẻ bàng quan khi, vào tháng 12/2024, các phiến quân địa phương quét sạch chế độ Assad ở Syria, một triều đại mà Moscow suốt chiến đấu trong nhiều năm để bảo vệ.
CÚ HÍCH HAY CÚ TRƯỢT TỪ TRUMP?
Năm 2024, Điện Kremlin vui vẻ ăn mừng việc Trump tái đắc cử. Khi nhiệm kỳ thứ hai của ông bắt đầu, nhiều nhà quan sát dự đoán rằng sự coi thường luật pháp quốc tế, sự chấp nhận các vùng ảnh hưởng, và sự tương đồng về cái mà Nga gọi là các giá trị truyền thống (như ác cảm với quyền LGBT) của ông sẽ mang lại lợi thế cho Moscow. Nhưng điều đó đã không xảy ra. Giờ đây, khi Mỹ chấp nhận chủ nghĩa xét lại, sự bất lực của Nga trong việc triển khai quyền lực bên ngoài Ukraine dần trở nên rõ ràng hơn. Mùa hè năm ngoái, Mỹ đã tham gia cùng Israel trong chiến dịch không kích gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng quân sự và hạt nhân của Iran. Sang tháng 1 năm nay, Trump đã đưa Maduro đi trong một chiến dịch quân sự chớp nhoáng, gọn gàng trong đêm mà Putin chỉ có thể mơ ước. Dù phàn nàn nhiều về Kyiv, Tổng thống Mỹ vẫn chưa từ bỏ Ukraine, dù ông ít hào phóng viện trợ hơn so với người tiền nhiệm Joe Biden.
Trump cũng liên tục nắm thế chủ động ngay tại sân sau của Nga. Ông dành sự quan tâm đặc biệt cho các nhà lãnh đạo Trung Á và tự xem mình là nhà hòa giải chính giữa Armenia và Azerbaijan. Hồi tháng 1, Mỹ và Armenia đã công bố một khuôn khổ thực hiện cho “Tuyến đường Trump vì Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế,” một hành lang thương mại ở Nam Caucasus. Trump cũng mời Nga tham gia Hội đồng Hòa bình của mình, một cơ quan giải quyết xung đột mới, mà không cấp cho nước này quy chế đặc biệt nào. Trump mong đợi Putin sẽ phục tùng vai trò lãnh đạo của ông.
Nga chưa bị loại khỏi bức tranh khu vực hay toàn cầu. Moscow vẫn giữ được ảnh hưởng ở Trung Đông và đã gia tăng vị thế ở Tây Phi bằng cách triển khai Quân đoàn Châu Phi, một nhóm bán quân sự, thay mặt cho các chính quyền quân sự ở Dải Sahel. Nga không dựa vào sự hỗ trợ của Iran hay Venezuela để theo đuổi cuộc chiến chống Ukraine. Trung Quốc và Triều Tiên vẫn là những đối tác cam kết với họ, và truyền thông nhà nước Nga đã ăn mừng việc Trump làm suy yếu liên minh xuyên Đại Tây Dương, gần đây nhất là bằng những lời đe dọa chiếm lấy Greenland của ông.
Nhưng Moscow vẫn chưa đạt được bất kỳ lợi thế nào từ những căng thẳng giữa Washington và các thủ đô Châu Âu. Châu Âu đang gia tăng sự hỗ trợ của riêng mình cho Ukraine, và NATO vẫn là một thể chế hoạt động hiệu quả mà Nga phải dè chừng. Putin không thể cho rằng chủ nghĩa phiêu lưu trong chính sách đối ngoại của Trump sẽ chỉ giới hạn ở Tây Bán cầu và Trung Đông. Nó có thể dễ dàng và đột ngột làm cho Nga cảm nhận được sức ép ngay trước cửa nhà mình. Năm 2025 là một năm tồi tệ đối với Nga, và năm 2026 có thể còn tồi tệ hơn. Vị thế toàn cầu của Moscow đang suy giảm vì Trump.
“CÁ VOI TRẮNG” CỦA PUTIN
Trong lúc Nga chật vật để khẳng định mình trên toàn cầu, Putin lại càng trở nên ám ảnh hơn với Ukraine. Tình hình trên chiến trường vẫn trong mức có thể duy trì được đối với Moscow. Các chiến tuyến đang được Nga giữ vững, và lực lượng của họ đang đạt được những tiến bộ lãnh thổ dần dần, nhưng Moscow còn lâu mới chiến thắng. Bất chấp hàng loạt hoạt động ngoại giao liên quan đến Ukraine, đàm phán hòa bình vẫn đi vào ngõ cụt. Quan điểm của Trump về cuộc chiến tiếp tục dao động. Trong khi đó, Châu Âu có lẽ đã tìm thấy sự chủ động của mình và sẽ không dung thứ cho một kế hoạch hòa bình đồng nghĩa với sự đầu hàng của Ukraine. Được sự hỗ trợ của Châu Âu, Kyiv sẽ từ chối khuất phục trước Nga.
Nhưng dù cuộc xung đột có khốn khổ đến đâu đối với Nga, thì Putin cũng không có tâm trạng để nhượng bộ. Ông đã tái định hướng nền kinh tế và cấu trúc lại các quan hệ toàn cầu để chiến đấu trong cuộc chiến này, một cuộc chiến đã kéo dài hơn cả chiến dịch của Liên Xô chống lại Đức Quốc xã. Nhận thức rằng kết quả của cuộc chiến sẽ là cuộc trưng cầu dân ý cuối cùng về nhiệm kỳ tổng thống của mình, ông thậm chí có thể cân nhắc việc leo thang, bao gồm cả bên ngoài biên giới Ukraine. Vào tháng 1, sau những tuyên bố rằng các nước Châu Âu đã đạt được tiến bộ trong việc đồng ý đảm bảo an ninh cho Kyiv, Nga đã bắn vào Ukraine một loại tên lửa đạn đạo có khả năng mang đầu đạn hạt nhân và có tầm bắn vi phạm Hiệp ước Lực lượng Hạt nhân Tầm trung mà Mỹ đã rút khỏi vào năm 2019. Tên lửa này rơi cách biên giới Ba Lan khoảng 65km.
Cuộc chiến rất có thể đang bước vào một giai đoạn nguy hiểm hơn. Có lẽ được truyền cảm hứng bởi việc Trump bắt giữ các tàu chở dầu liên quan đến Nga ở vùng Caribe và Bắc Đại Tây Dương, các nước Châu Âu đang hành động nhiều hơn để tấn công hạm đội bóng đêm của Nga, vốn đã trở thành mục tiêu của máy bay không người lái của Ukraine. Nga có thể leo thang bằng cách tấn công các tuyến đường tiếp tế cho Ukraine ở Đông Âu, hoặc tấn công các vệ tinh do Mỹ sở hữu vốn đang cung cấp thông tin mục tiêu cho Kyiv. Putin có thể đẩy mạnh hơn nữa để biến Ukraine thành nơi không thể sinh sống – nhằm áp đặt gánh nặng tài chính lên những người ủng hộ nước này và đe dọa tạo ra thêm các dòng người tị nạn vào Châu Âu – ngay cả khi ông không thể chiến thắng.
Sẽ khôn ngoan hơn nếu Châu Âu và Mỹ thiết lập lại một quy trình phối hợp để xử lý cuộc chiến, nhưng rạn nứt trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương có thể sẽ cản trở những nỗ lực như vậy. Do đó, Châu Âu nên tăng cường hỗ trợ cho Kyiv, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng cho sự leo thang của Nga bên trong và xung quanh Ukraine. Quan trọng nhất, các nhà lãnh đạo Mỹ và Châu Âu không nên vội vàng tìm cách chấm dứt xung đột trong bất kỳ cuộc đàm phán nào. Họ phải ghi nhớ sức mạnh mà các quốc gia của họ nắm giữ. Nga không phải là bất khả chiến bại, cũng không phải đang trỗi dậy mạnh mẽ. Nước này chỉ là một trong nhiều quốc gia bị bất lợi bởi trật tự thế giới hỗn loạn mà Trump đã mở ra trong nhiệm kỳ thứ hai của mình.
Michael Kimmage là Giám đốc Viện Kennan và là tác giả cuốn sách “Collisions: The Origins of the War in Ukraine and the New Global Instability.”
Hanna Notte là Giám đốc Chương trình Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân Á-Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân James Martin và là nghiên cứu viên cấp cao không thường trú của Chương trình Châu Âu, Nga, và Á-Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS).
