Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Iran cáo buộc Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn mong manh giữa hai nước và thề sẽ trả đũa, sau khi Hải quân Mỹ nổ súng vào một tàu chở hàng treo cờ Iran trên Biển Ả Rập. Mỹ cho biết con tàu này đang cố gắng tránh lệnh phong tỏa của lực lượng hải quân. Donald Trump tuyên bố rằng các lực lượng Mỹ đã “bắn thủng một lỗ ở buồng máy” và sau đó đã lên tàu Touska. Iran gọi đó là một “hành động cướp biển có vũ trang.”
Truyền thông nhà nước Iran cho biết chính quyền đã bác bỏ ý tưởng về các cuộc đàm phán hòa bình mới. Nước này đổ lỗi cho lệnh phong tỏa và “những yêu cầu quá đáng” của Mỹ. Trước đó, Trump cho biết các nhà đàm phán Mỹ sẽ trở lại Pakistan vào hôm nay để đàm phán thêm với các quan chức Iran. Ông cũng một lần nữa đe dọa phá hủy các trạm điện và cầu của Iran nếu không đạt được thỏa thuận nào. Lệnh ngừng bắn dự kiến sẽ hết hiệu lực vào thứ Tư.
Giá dầu tăng vọt trong khi hợp đồng tương lai chứng khoán sụt giảm như một phản ứng trước những căng thẳng mới. Hợp đồng tương lai dầu thô Brent leo lên mức khoảng 95 đô la/thùng, tăng 6%. Hợp đồng tương lai của chỉ số S&P 500 của Mỹ và STOXX 600 của châu Âu thì giảm khoảng 1%. Thị trường chứng khoán Nhật Bản và Hàn Quốc tăng nhẹ, nhưng vẫn dưới các mức đỉnh gần đây. Trước đó, Chris Wright, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ, cảnh báo rằng giá xăng sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao thêm nhiều tháng.
Một người cha ở Louisiana đã sát hại bảy đứa con của mình cùng một đứa trẻ khác, có độ tuổi từ 3 đến 11, trong một vụ xả súng hàng loạt. Cảnh sát cho biết có tổng cộng ít nhất mười người đã bị bắn. Kẻ tấn công đã bỏ trốn, cướp một chiếc xe, và sau đó bị các sĩ quan bắn chết trong một cuộc truy đuổi. Hai người phụ nữ, bao gồm cả mẹ của những đứa trẻ, đang trong tình trạng nguy kịch.
Rumen Radev, cựu Tổng thống Bulgaria, tuyên bố giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Quốc hội của đất nước, với các cuộc thăm dò ý kiến sau bầu cử cho thấy Đảng Tiến bộ Bulgaria của ông giành được gần 43% số phiếu. Kết quả này báo hiệu những cuộc đàm phán liên minh đầy khó khăn ở một quốc gia đã phải tổ chức các cuộc bầu cử liên tiếp trong những năm gần đây. Lập trường có phần thông cảm hơn của Radev đối với Nga và việc chỉ trích Liên minh châu Âu có nguy cơ làm căng thẳng quan hệ với các đối tác phương Tây.
Người lính được tặng nhiều huân chương nhất của Australia đã phủ nhận các cáo buộc phạm tội ác chiến tranh. Ben Roberts-Smith vừa được tại ngoại vào thứ Sáu sau khi năm tội danh – bao gồm cả việc giết hại các tù nhân Afghanistan không có vũ trang – được đưa ra để chống lại ông hồi tuần trước. Trong tuyên bố đầu tiên sau khi tại ngoại, cựu hạ sĩ quan của Lực lượng Không lực Đặc nhiệm Australia cam kết sẽ đấu tranh chống lại các cáo buộc và “làm sạch tên tuổi [của mình].”
Blue Origin phóng một tên lửa với thiết bị đẩy được tái sử dụng lần đầu tiên. Tên lửa hạng nặng New Glenn – cho đến nay đã hoàn thành ba chuyến bay – cất cánh từ Cape Canaveral ở Florida, mang theo một vệ tinh Internet lên quỹ đạo. Sự trở lại thành công của thiết bị được tái sử dụng này sẽ giúp công ty không gian của Jeff Bezos cạnh tranh với SpaceX của Elon Musk và tên lửa Falcon 9 của họ.
Con số trong ngày: 100 tỷ USD, là mục tiêu về doanh thu từ quảng cáo của OpenAI cho ChatGPT vào năm 2030.
TIÊU ĐIỂM
Thủ tướng Anh gặp rắc rối
Nhiệm kỳ thủ tướng của Keir Starmer đang bước vào một thời khắc nguy hiểm khác. Hôm thứ Năm, chính phủ xác nhận rằng Peter Mandelson đã không vượt qua đợt kiểm tra an ninh trước khi được bổ nhiệm làm Đại sứ Anh tại Mỹ, một vị trí mà sau đó ông đã bị sa thải do có liên hệ với Jeffrey Epstein, một tội phạm tình dục đã bị kết án (và đã qua đời). Ngài Keir – người trước đó khăng khăng rằng quy trình bổ nhiệm đã tuân thủ “đầy đủ các thủ tục pháp lý” – cho biết các bộ trưởng không hề hay biết về việc trượt kiểm tra này. Ông cũng ngay lập tức sa thải quan chức cấp cao nhất của Bộ Ngoại giao.
Thủ tướng bác bỏ cáo buộc của Đảng Bảo thủ đối lập cho rằng ông đã nói dối. Hôm nay, ông dự kiến sẽ trình bày các “sự thật liên quan trong sự minh bạch đích thực” tại Quốc hội. Tuy nhiên, ý nghĩ cho rằng các quan chức cảm thấy không sẵn lòng hoặc không thể nhắc đến việc trượt kiểm tra lý lịch an ninh sẽ chỉ làm gia tăng quan ngại về khả năng lãnh đạo của Keir trong giới nghị sĩ Công Đảng. Đảng này cũng đang phải đối mặt với viễn cảnh tổn thất nặng nề trong cuộc bầu cử địa phương vào ngày 07/05. Một khi những cuộc bầu cử đó kết thúc, nếu không muốn nói là trước khi chúng kết thúc, làn sóng công kích gay gắt có thể sẽ nổ ra.
Các lệnh ngừng bắn bên bờ sụp đổ
Việc mở cửa lại Eo biển Hormuz chỉ kéo dài chưa đầy một ngày, trước khi các tàu ở Vịnh Oman tiếp tục phải đối mặt với hỏa lực vào thứ Bảy. Mỹ và Iran liên tục đổ lỗi cho nhau. Cuộc đối đầu trên biển này xảy ra ngay lúc Donald Trump cử các nhà đàm phán Mỹ trở lại Islamabad, thủ đô của Pakistan, cho vòng đàm phán thứ hai vào hôm nay. (Truyền thông nhà nước Iran thì tuyên bố nước họ đã bác bỏ ý tưởng về các cuộc đàm phán hòa bình mới.) Lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần của Trump sẽ hết hạn hai ngày sau đó. Tổng thống Mỹ đã đe dọa sẽ tấn công các nhà máy điện và cầu của Iran nếu không đạt được thỏa thuận nào.
Trong khi đó, Trump đang cố gắng thực thi lệnh ngừng bắn thứ hai giữa Israel và Hezbollah, lực lượng dân quân ủy nhiệm của Iran tại Lebanon. Vào ngày 17/04, ông áp đặt một lệnh ngừng bắn mười ngày đối với Israel. Sang hôm sau, ông đăng bài nói rằng Israel bị “CẤM” ném bom ở Lebanon. Nhưng đụng độ vẫn tiếp diễn, với việc Israel tiến hành các cuộc không kích bằng máy bay không người lái và hai binh sĩ Israel bị thiệt mạng bởi các bẫy mìn của Hezbollah. Trong trường hợp này, thời gian cũng đang cạn dần mà các cuộc đàm phán vẫn chưa được lên lịch.
Người mua ở Mỹ chịu thiệt thòi gấp đôi
Việc thua một vụ kiện mang tính bước ngoặt tại Tối cao Pháp viện và chứng kiến hàng loạt chính sách thuế quan của mình bị hủy bỏ vốn đã là một điều đáng xấu hổ đối với Donald Trump. Như để xát thêm muối vào vết thương, các nhà nhập khẩu hiện nay còn được phép yêu cầu hoàn tiền cho các khoản thuế đã bị thu một cách bất hợp pháp theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế. Hóa đơn này đã lên tới 166 tỷ USD. (Một số chuyên gia tài chính mỉa mai đề nghị rằng Trump nên cố gắng thúc đẩy việc hoàn tiền càng nhanh càng tốt, xem nó như một kiểu kích thích kinh tế cửa sau.)
Hôm nay, chính quyền Trump sẽ khởi động hệ thống điện tử để xử lý và phân phối các khoản hoàn tiền này. Về mặt pháp lý, tiền sẽ được trả cho các tổ chức đã nộp thuế quan cho chính phủ. Nhưng khách hàng của các tổ chức này có thể sẽ xem điều đó là không công bằng. Gánh nặng kinh tế của thuế quan thường khác với gánh nặng pháp lý: các nhà nhập khẩu đẩy chi phí phát sinh sang cho người mua. Giờ đây, người mua sẽ phải chịu thiệt thòi hai lần: thứ nhất là do giá cả tăng theo dây chuyền do thuế quan, và sau đó là việc bỏ lỡ các khoản hoàn tiền.
Liệu Mỹ có thể chiến đấu trên hai mặt trận?
Các lực lượng Mỹ và đồng minh của họ đã bắt đầu 18 ngày tập trận tại Philippines vào hôm nay. Cuộc tập trận thường niên Balikatan (trong tiếng Philippines có nghĩa là “kề vai sát cánh”) nhằm thắt chặt mạng lưới liên minh mà Mỹ đã tạo ra để ngăn chặn Trung Quốc chiếm các lãnh thổ mà họ tuyên bố chủ quyền ở Tây Thái Bình Dương.
Trong cuộc tập trận quy mô nhất từ trước đến nay, Australia, Canada, Pháp, Nhật Bản, New Zealand, và Philippines đang đóng góp vào tổng số 17.000 nhân sự sẽ cùng nhau hiệp đồng tác chiến trên đất liền, trên biển, trên không, và trên không gian mạng. Họ sẽ hồi hộp theo dõi xem Mỹ đang gửi đến bao nhiêu người và vũ khí gì, trong bối cảnh quân đội nước này đang vướng bận ở Vịnh Ba Tư. Một lực lượng hùng hậu sẽ khiến họ an tâm, bởi điều đó sẽ báo hiệu rằng, nếu cần thiết, Mỹ vẫn có khả năng chiến đấu cùng lúc hai cuộc chiến ở các chiến trường riêng biệt. Ở khu vực Thái Bình Dương, Mỹ có thể dựa vào nhiều đồng minh của mình. Khác với ở Vùng Vịnh, nơi họ chủ yếu chỉ phụ thuộc vào Israel.
