Tham vọng bán dẫn của Việt Nam: Cơ hội và thách thức

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

Xem thêm: Các chương khác trong bản thảo “Vượt ra ngoài gia công”

Tóm tắt

    • TSMC của Đài Loan, Samsung và SK Hynix của Hàn Quốc, cùng cụm doanh nghiệp lắp ráp và kiểm thử thuê ngoài (OSAT) của Malaysia đại diện cho ba con đường khác nhau để tham gia ngành bán dẫn toàn cầu — mô hình xưởng đúc do nhà nước hỗ trợ gây dựng, ngành chip nhớ do các chaebol dẫn dắt, và việc tham gia một cách tương đối thụ động vào các công đoạn phía sau của chuỗi giá trị. Ba trường hợp này giúp xác định phạm vi thực tế của những vai trò mà một quốc gia đi sau có thể đảm nhận một cách khả tín.
    • Các phân tích của chương này cho thấy sự cần thiết của chuyên môn hóa chiến lược. Chưa có nền kinh tế công nghiệp hóa muộn nào có thể cạnh tranh một cách khả tín trên toàn bộ chuỗi giá trị bán dẫn cùng một lúc. Mỗi nền kinh tế trong ba trường hợp nghiên cứu điển hình của chương này chỉ thực sự đạt đẳng cấp thế giới khi tập trung nguồn vốn, nhân tài và năng lực thể chế khan hiếm vào một phân khúc cụ thể, thay vì dàn trải nguồn lực đồng đều cho thiết kế, chế tạo và đóng gói.
    • Việt Nam đã phê duyệt chiến lược phát triển ngành bán dẫn thông qua Quyết định 1018/QĐ-TTg ngày 21/9/2024. Bộ Thông tin và Truyền thông sau đó cô đọng cách tiếp cận này thành công thức C = SET + 1, trong đó C là Chip, SET là Specialised Electronics (điện tử chuyên dụng), Electronics (điện tử) và Talent (nhân tài), cộng với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành điểm đến “+1” đáng tin cậy cho các chuỗi cung ứng đang đa dạng hóa ra ngoài Trung Quốc. Chiến lược đặt mục tiêu đạt hơn 25 tỷ đô la Mỹ doanh thu bán dẫn hằng năm và đào tạo 50.000 kỹ sư vào năm 2030.
    • Việt Nam đã xây dựng được vị thế nổi bật trong một phân khúc của chuỗi giá trị: lắp ráp, kiểm thử và đóng gói (ATP). Các trụ cột của phân khúc này gồm cơ sở công đoạn sau lớn nhất thế giới của Intel, nhà máy trị giá 1,6 tỷ đô la Mỹ của Amkor tại Bắc Ninh và khoản đầu tư 1,5 tỷ đô la Mỹ mới được Samsung công bố cho hoạt động kiểm thử chip. Đây là một phần trong hơn 170 dự án FDI bán dẫn với tổng vốn lũy kế 11,6 tỷ đô la Mỹ — bao gồm khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế chip, tám dự án đóng gói và kiểm thử, cùng hơn 20 nhà cung cấp vật liệu và thiết bị — cho thấy Việt Nam đang hình thành một hệ sinh thái bán dẫn, chứ không còn chỉ sở hữu một vài nhà máy đơn lẻ.
    • Nhà máy chế tạo chip đầu tiên của Việt Nam, được Viettel khởi công vào tháng 1/2026, dự kiến sản xuất thử nghiệm chip 32 nanomet vào năm 2027. Đây là một tiến trình trưởng thành nhưng vẫn có ý nghĩa thương mại, được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực ô tô, công nghiệp, Internet vạn vật (IoT) và quản lý năng lượng. Việc chế tạo ở các tiến trình trưởng thành vẫn đóng vai trò quan trọng trên thị trường bán dẫn toàn cầu và không đồng nghĩa với công nghệ lỗi thời, dù tiến trình 32 nanomet đi sau khoảng sáu đến bảy thế hệ công nghệ so với chip 2 và 3 nanomet mà TSMC đã đưa vào sản xuất hàng loạt.
    • Chính các số liệu của Việt Nam cho thấy nguồn nhân lực nhiều khả năng sẽ là yếu tố đặt ra giới hạn rõ nhất cho tham vọng bán dẫn của đất nước, bất kể nguồn vốn đầu tư. Đến giữa năm 2025, lực lượng lao động trong ngành bán dẫn — bao gồm các chuyên gia về thiết kế, đóng gói, kiểm thử, vật liệu và thiết bị — mới có khoảng 15.000 kỹ sư, trong đó kỹ sư thiết kế vi mạch chiếm khoảng 7.000 người, trong khi chiến lược đặt mục tiêu đạt 50.000 kỹ sư vào năm 2030. Khoảng cách này một lần nữa cho thấy nguồn nhân lực là ràng buộc mang tính quyết định đối với tham vọng phát triển của gần như mọi lĩnh vực công nghệ chiến lược khác.
    • Giới hạn thực tế của Việt Nam trong thập niên tới không nằm ở khả năng chế tạo những con chip ở tiến trình tiên tiến nhất, mà ở việc phát triển đầy đủ hơn những năng lực mà đất nước đã có lợi thế: lắp ráp, kiểm thử và đóng gói, đặc biệt là đóng gói tiên tiến, cùng với các dịch vụ thiết kế chip. Lựa chọn chính sách thực tế và trung thực vì vậy là chủ động chuyên môn hóa trong phạm vi này, thay vì theo đuổi một câu chuyện về chế tạo chip tiên tiến mà nguồn cung nhân lực trong nước hiện chưa đủ sức hỗ trợ.

Giới thiệu

Không chương nào trong cuốn sách này nằm sát đường đứt gãy của cạnh tranh nước lớn hơn chương này. Đối với Mỹ, Trung Quốc, Đài Loan và mọi chính phủ bị kẹt giữa các bên, bán dẫn đồng thời là câu chuyện về chính sách công nghiệp, phát triển kinh tế và an ninh quốc gia. Trong ba năm qua, Việt Nam đã chủ động và thành công trong việc đưa mình vào vị trí trung tâm của cuộc cạnh tranh đó. Các nhà máy chế tạo chip có chi phí lên tới hàng chục tỷ USD, cần một thập niên hoặc lâu hơn để vận hành ổn định và hoàn thiện năng lực, đồng thời phụ thuộc vào nguồn nhân lực, mạng lưới cung ứng thiết bị và hệ sinh thái sở hữu trí tuệ mà chỉ một số ít nền kinh tế từng xây dựng được. Sự kết hợp giữa yêu cầu vốn lớn, độ khó kỹ thuật và những lợi ích địa chính trị hệ trọng khiến chiến lược bán dẫn trở thành một phép thử đặc biệt khắt khe về mức độ phù hợp giữa tham vọng công nghiệp và năng lực thực tế của một quốc gia.

Tham vọng bán dẫn của Việt Nam không xuất hiện từ khoảng trống. Chương 9 đã xem xét việc Viettel xây dựng nhà máy chế tạo chip đầu tiên của Việt Nam như một minh chứng bước đầu cho khả năng doanh nghiệp nhà nước trở thành động lực đổi mới sáng tạo. Chương 10 xác định mục tiêu nhân lực bán dẫn — 50.000 kỹ sư vào năm 2030, so với lực lượng hiện có nhỏ hơn nhiều — là minh họa rõ nhất cho việc thiếu hụt nhân tài có thể giới hạn những tham vọng được bàn đến ở các phần khác của cuốn sách. Chương này kết nối những mạch phân tích đó và đặt ra câu hỏi khó né tránh hơn đằng sau chiến lược bán dẫn của Việt Nam: xét đến xuất phát điểm thực tế của Đài Loan, Hàn Quốc và Malaysia, cũng như con đường họ thực sự đã đi để đạt được vị thế hiện nay, đâu là giới hạn mà Việt Nam có thể đạt tới một cách thực tế trong ngành này trong thập niên tới, và liệu chiến lược của Việt Nam có thẳng thắn nhìn nhận giới hạn đó hay không?

Mạch phân tích xuyên suốt câu trả lời là chuyên môn hóa chiến lược, một khái niệm được chương này vận dụng từ các công trình nghiên cứu rộng hơn về công nghiệp hóa muộn và làm rõ xuyên suốt nội dung. Trong công trình tổng hợp gần đây về nghiên cứu chính sách công nghiệp, Dani Rodrik lập luận rằng thành công của sự can thiệp hiệu quả từ nhà nước ít nằm ở việc lựa chọn những ngành hoặc doanh nghiệp có triển vọng thắng cuộc trên phạm vi toàn ngành, mà chủ yếu ở khả năng xác định những khoảng trống năng lực hẹp, rõ ràng mà nhà nước có khả năng lấp đầy, rồi tập trung nguồn lực vào đó.

Công trình kinh điển của Alice Amsden về quá trình bắt kịp công nghiệp của Hàn Quốc và các nghiên cứu của Ha-Joon Chang về chính sách công nghiệp Đông Á cũng đưa ra một luận điểm liên quan, cụ thể đối với bán dẫn và công nghiệp nặng: những nền kinh tế Đông Á tiến nhanh nhất tới trình độ công nghệ tiên tiến nhất đã làm được điều đó bằng cách chủ động và tạm thời đi ngược lợi thế so sánh hiện có trong một ngành được lựa chọn kỹ lưỡng, thay vì theo đuổi việc nâng cấp từng bước trên diện rộng và đồng loạt ở mọi lĩnh vực. [1]

Các nghiên cứu của Mariana Mazzucato về chính sách công nghiệp định hướng sứ mệnh bổ sung một trọng tâm khác: năng lực thể chế — tức khả năng của nhà nước trong việc điều phối, sắp xếp trình tự và kiên trì theo đuổi một lựa chọn chiến lược suốt nhiều thập niên. Đây chính là phương diện làm nên thành công của các chiến lược bán dẫn tại Đài Loan và Hàn Quốc, đồng thời cũng là điểm khiến tham vọng công nghiệp của nhiều quốc gia khác thất bại.[2] Nhìn qua lăng kính của các công trình này, câu hỏi đặt ra đối với Việt Nam không chỉ là liệu tham vọng có thực tế hay không, mà còn là liệu chiến lược có đủ tập trung vào chuyên môn hóa hay không. Cụ thể, Quyết định 1018 có tập trung nguồn vốn và nhân lực thực sự khan hiếm của Việt Nam vào một hoặc hai phân khúc có thể tạo dựng lợi thế mang tính quyết định, hay lại dàn trải chúng đồng thời trên cả thiết kế, chế tạo và đóng gói — một lựa chọn dễ hiểu nhưng có lẽ chưa khôn ngoan?

Chương này gồm bốn phần. Trước hết, chương xem xét quá trình vươn lên dưới sự dẫn dắt của nhà nước tại Đài Loan thông qua Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp (ITRI) và việc thành lập TSMC năm 1987, cùng quá trình phát triển do các chaebol dẫn dắt tại Hàn Quốc thông qua Samsung và SK Hynix. Đây là hai ví dụ rõ nét nhất về những nền kinh tế đã sử dụng vốn và sự điều phối của nhà nước để đi từ con số không tới trình độ công nghệ tiên tiến nhất — với chi phí khổng lồ được duy trì trong thời gian dài — thông qua đúng hình thức chuyên môn hóa vào một phân khúc mà các công trình của Rodrik và Amsden mô tả. Tiếp đó, chương xem xét Malaysia, nơi ngành bán dẫn đã phát triển mạnh suốt năm thập niên trong một phân khúc hẹp hơn và với vai trò thụ động hơn: gia công lắp ráp, kiểm thử và đóng gói. Nỗ lực hiện nay của Malaysia nhằm tiến lên các nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị là một phép thử đang diễn ra, cho thấy quá trình này khó khăn đến mức nào, ngay cả đối với một nền kinh tế đã tích lũy hàng chục năm kinh nghiệm sản xuất. Sau đó, chương điểm qua trường hợp Singapore — rất khác biệt nhưng cũng giàu bài học — về việc xây dựng một hệ sinh thái vững mạnh mà không giữ vị trí dẫn đầu trong chế tạo chip. Tiếp theo, chương chuyển sang chiến lược của Việt Nam theo Quyết định 1018, nền tảng năng lực hiện có và những khoảng cách cụ thể, có thể lượng hóa giữa các mục tiêu đề ra với thực trạng nhân lực và công nghệ. Cuối cùng, chương đưa ra các khuyến nghị hướng ít hơn tới việc vươn tới trình độ công nghệ tiên tiến nhất, mà tập trung hơn vào xây dựng năng lực cạnh tranh cao nhất có thể ở nấc thang mà Việt Nam có khả năng đạt tới một cách thực tế.

Kinh nghiệm quốc tế

Đài Loan: Doanh nghiệp gia công chip được nhà nước ươm mầm định hình lại ngành bán dẫn

Ngành bán dẫn Đài Loan không hình thành chỉ nhờ các lực lượng thị trường; ngành này được chủ động xây dựng bởi một chính phủ coi sản xuất chip là một lựa chọn chiến lược đáng để trực tiếp tài trợ, đồng thời tập trung gần như toàn bộ nguồn lực vào một đổi mới thể chế cụ thể. Năm 1985, chính quyền Đài Loan mời Morris Chang, một người Mỹ gốc Đài từng làm việc tại Texas Instruments suốt 25 năm, về lãnh đạo Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp (ITRI), cơ quan nghiên cứu ứng dụng của nhà nước được giao nhiệm vụ thương mại hóa công nghệ bán dẫn phục vụ ngành công nghiệp Đài Loan.[3] Hai năm sau, Chang thành lập Công ty Sản xuất Bán dẫn Đài Loan (TSMC) để thương mại hóa các kết quả nghiên cứu được phát triển tại ITRI. Viện đã tách và chuyển giao nguyên một cơ sở sản xuất chip cho công ty mới — bao gồm nhà máy, thiết bị, công nghệ nền tảng và 98 nhân sự chuyên môn trong cùng một đợt.[4] Chính quyền không chỉ tạo điều kiện cho việc chuyển giao này mà còn trực tiếp cấp vốn. Quỹ Phát triển Quốc gia Đài Loan, trực thuộc chính phủ, đóng góp 48,3% vốn thành lập TSMC; Philips góp 27,5%, gắn với việc chuyển giao công nghệ và cấp phép sử dụng bằng sáng chế; các tập đoàn công nghiệp trong nước đóng góp phần còn lại.[5]

Đổi mới đặc thù của TSMC — mô hình chuyên gia công chip, sản xuất chip theo thiết kế của các công ty khác thay vì tự thiết kế và bán sản phẩm của mình — ngày nay giữ vị trí trung tâm trong ngành bán dẫn toàn cầu đến mức người ta dễ quên mô hình này khác thường như thế nào vào năm 1987, khi mọi nhà sản xuất chip lớn vẫn tự thiết kế và chế tạo sản phẩm. Sự hậu thuẫn của chính quyền mang lại cho TSMC nền tảng tài chính đủ vững để kiên trì phát triển mô hình này. Không tự thiết kế bất kỳ con chip nào, công ty đã trở thành trụ cột sản xuất cho toàn bộ các doanh nghiệp bán dẫn không sở hữu nhà máy chế tạo hình thành trong hai thập niên tiếp theo. Apple, Nvidia, Qualcomm và gần như mọi doanh nghiệp thiết kế chip tiên tiến trên thế giới hiện đều phụ thuộc vào TSMC để hiện thực hóa các thiết kế của mình.

Đến năm 2025, riêng TSMC đã chiếm phần lớn năng lực gia công chip sử dụng tiến trình tiên tiến nhất thế giới, dưới 7 nanomet. Đài Loan đã dành gần bốn thập niên cùng tổng vốn đầu tư tích lũy hàng trăm tỷ USD để liên tục củng cố lợi thế công nghệ đó. Bài học đối với bất kỳ bên gia nhập sau nào cũng rất rõ ràng: vị thế thống trị của Đài Loan trong lĩnh vực gia công chip dựa trên lợi thế tiên phong, sự đồng đầu tư bền bỉ của nhà nước qua nhiều thập niên và một đổi mới thể chế cụ thể — tách thiết kế khỏi sản xuất. Bản thân đổi mới này là một lựa chọn mà vào thời điểm đó không ai khác sẵn sàng đặt cược, được triển khai với sự tập trung chiến lược cao độ thay vì dàn trải nguồn lực trên toàn chuỗi giá trị. Đây không phải là hình mẫu mà một chính phủ bước vào ngành 40 năm sau có thể dễ dàng tái lập.

Hàn Quốc: Mô hình chaebol và cái giá của việc bắt kịp trong lĩnh vực chip nhớ

Hàn Quốc đi theo một con đường khác để đạt tới cùng trình độ công nghệ tiên tiến nhất, dựa vào các tập đoàn công nghiệp thay vì một doanh nghiệp gia công chip được nhà nước ươm mầm, nhưng cuối cùng vẫn tuân theo cùng một nguyên tắc cốt lõi: tập trung vào một phân khúc thay vì nhiều phân khúc. Samsung bước vào ngành bán dẫn năm 1974 thông qua việc mua lại Korea Semiconductor, nhưng bước ngoặt chiến lược mang tính quyết định diễn ra vào tháng 2/1983, khi nhà sáng lập Samsung đưa ra “Tuyên bố Tokyo”, cam kết đưa công ty trở thành nhà sản xuất bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động (DRAM), dù gần như chưa có nền tảng công nghệ liên quan.[6]

Chính phủ Hàn Quốc trước đó đã đặt nền móng thể chế cho lựa chọn chiến lược này bằng việc ban hành Luật Thúc đẩy Công nghiệp Điện tử năm 1968 và triển khai một loạt kế hoạch phát triển ngành bán dẫn trong thập niên 1980. Các kế hoạch này tổ chức và tài trợ những dự án nghiên cứu và phát triển chung giữa các bộ phận điện tử của Samsung, Goldstar (sau này là LG) và Hyundai. Nổi bật nhất là một liên minh do nhà nước điều phối đã phát triển thành công chip DRAM 1 megabit đầu tiên của Hàn Quốc vào năm 1988, chỉ chậm hơn hai năm so với Nhật Bản, quốc gia khi đó dẫn đầu thế giới.[7] Những cột mốc sản xuất DRAM của Samsung cho thấy phần còn lại của câu chuyện: chip 64 kilobit năm 1984, chip 64 megabit vào năm 1992 và sản xuất hàng loạt DRAM 1 gigabit vào năm 1996. Như vậy, quá trình bắt kịp thường kéo dài khoảng hai thập niên đã được rút xuống còn mười hai năm; trong thời gian đó, thị phần DRAM toàn cầu của Hàn Quốc tăng từ dưới 5% trong thập niên 1980 lên hơn 30% vào giữa thập niên 1990.[8]

Điểm khác biệt giữa mô hình Hàn Quốc và Đài Loan không chỉ nằm ở cấu trúc tập đoàn, mà còn ở quy mô vốn khổng lồ phải liên tục cam kết để giữ vững vị thế đã giành được. Khi công nghệ ngày càng hoàn thiện, nhu cầu vốn này thậm chí còn tăng nhanh hơn chứ không giảm đi. Năm 2026, Samsung và SK Hynix công bố các kế hoạch xây dựng tổng cộng bốn nhà máy chế tạo chip mới cùng những cơ sở chuyên sản xuất bộ nhớ băng thông cao (HBM) tại một siêu cụm công nghiệp được nhà nước hỗ trợ, trải rộng ở Gyeonggi và Gwangju. Đây là một phần của chương trình đầu tư có quy mô vốn tư nhân lên tới 800 nghìn tỷ won, tương đương khoảng 518 tỷ USD. Để giữ các dự án ở lại Hàn Quốc, chính phủ đề xuất tài trợ tới 100% chi phí hạ tầng điện, nước và đường bộ bằng ngân sách nhà nước, đồng thời miễn tiền thuê đất công.[9]

SK Hynix đã vươn lên trở thành nhà cung cấp hàng đầu thế giới về chip HBM dùng trong các bộ tăng tốc AI của Nvidia. Cả hai doanh nghiệp đang chạy đua bảo vệ vị thế thống trị trong lĩnh vực chip nhớ, một vị thế mà chính phủ vẫn coi là lợi ích chiến lược trực tiếp sau bốn thập niên kể từ Tuyên bố Tokyo. Vị thế này càng có giá trị khi chip nhớ gắn chặt với nhu cầu về AI, điện toán đám mây và điện toán hiệu năng cao.[10] Bài học từ Hàn Quốc không nằm nhiều ở cách chính phủ tạo ra một bước nhảy vọt công nghệ, mà ở lượng vốn phải liên tục rót vào và sự hỗ trợ đồng bộ của nhà nước cần thiết để bảo vệ thành quả đó. Cơ cấu chi phí này hoàn toàn vượt quá khả năng đáp ứng của một nền kinh tế có trình độ phát triển thị trường vốn như Việt Nam hiện nay.

Malaysia: Phân khúc thụ động và khó khăn khi tìm cách thoát khỏi nó

Malaysia là ví dụ tham khảo phù hợp nhất về mặt cấu trúc với xuất phát điểm thực tế của Việt Nam, bởi quốc gia này đã xây dựng thành công một ngành bán dẫn qua nhiều thập niên mà chưa từng cạnh tranh ở trình độ công nghệ tiên tiến nhất. Bắt đầu từ nhà máy lắp ráp ở công đoạn sau đầu tiên của Intel tại Penang năm 1972, Malaysia chủ động chuyên môn hóa vào dịch vụ gia công lắp ráp và kiểm thử bán dẫn (OSAT). Đây là công đoạn có biên lợi nhuận thấp hơn và đòi hỏi ít vốn hơn trong chuỗi giá trị, tiếp nhận các tấm wafer đã được chế tạo để đóng gói, kiểm thử và chuẩn bị xuất hàng, thay vì tham gia các khâu thiết kế hoặc chế tạo wafer vốn có biên lợi nhuận và vị thế cao nhất trong ngành.[11]

Xét theo các mục tiêu ban đầu, chiến lược này đã thành công: Malaysia hiện chiếm khoảng 13% thị trường đóng gói, lắp ráp và kiểm thử chip toàn cầu. Nền tảng của vị thế này là hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia — như cơ sở đóng gói thứ năm của ASE Technology tại Penang, được đưa vào hoạt động để nâng tổng diện tích sàn lên 3,4 triệu foot vuông — cùng những doanh nghiệp OSAT trong nước có năng lực ngày càng cao, bao gồm Inari Amertron, Malaysian Pacific Industries, Unisem và Globetronics.[12]

Những giới hạn của mô hình này hiện đã trở thành vấn đề được chính sách Malaysia trực tiếp đề cập, khiến trường hợp Malaysia đặc biệt giàu bài học đối với Việt Nam. Quốc gia này đang thực sự đối mặt với câu hỏi liệu năng lực tích lũy qua nhiều thập niên ở các công đoạn sau có thể chuyển hóa thành năng lực có giá trị cao hơn trong thiết kế, thiết bị và chế tạo wafer ở công đoạn đầu hay không. Chiến lược Bán dẫn Quốc gia (NSS) của Malaysia, được công bố năm 2024 với các ưu đãi có mục tiêu trị giá 25 tỷ ringgit, tương đương khoảng 5,6 tỷ USD, đề ra kế hoạch ba giai đoạn rõ ràng nhằm đưa ngành điện và điện tử của nước này lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị. Giai đoạn đầu là hiện đại hóa hoạt động OSAT hiện có và thu hút các nhà sản xuất thiết bị bán dẫn; tiếp theo là thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào sản xuất chip tiên tiến; cuối cùng là xây dựng các doanh nghiệp đầu tàu trong nước về thiết kế chip, đóng gói tiên tiến và thiết bị sản xuất.[13]

Chính cách NSS xác định lộ trình cũng ngầm thừa nhận mức độ khó khăn của quá trình này: sau hơn 50 năm là một trong những trung tâm lắp ráp ở công đoạn sau thành công nhất thế giới, mãi đến thập niên 2020 Malaysia mới tìm cách chuyển sang thiết kế vi mạch và chế tạo wafer ở công đoạn đầu. Trong khi đó, Quyết định 1018 đặt ra cho Việt Nam yêu cầu thực hiện bước chuyển này trong một thập niên, từ một nền tảng công nghiệp mỏng hơn nhiều. Kinh nghiệm Malaysia mang ý nghĩa cảnh báo hơn là phủ nhận mô hình: một vị thế bền vững, có lợi nhuận trong lắp ráp, kiểm thử và đóng gói là thành tựu công nghiệp thực sự, chứ không đơn thuần là giải thưởng an ủi. Tuy nhiên, việc chuyển hóa vị thế đó thành năng lực công nghệ ở trình độ tiên tiến nhất dường như vẫn cần cả một thế hệ, ngay cả với một nền kinh tế bán dẫn giàu nguồn lực và kinh nghiệm.

Cũng cần làm rõ rằng hệ sinh thái của Malaysia hiện đã phát triển sâu hơn Việt Nam đến mức nào, ngay cả trong phân khúc lắp ráp, kiểm thử và đóng gói (ATP) mà cả hai cùng tham gia và chương này cho là hướng chuyên môn hóa thực tế nhất của Việt Nam trong ngắn hạn. Năm mươi năm kinh nghiệm tích lũy không chỉ mang lại cho Malaysia những tập đoàn đa quốc gia đóng vai trò trụ cột, mà còn tạo dựng được một lực lượng doanh nghiệp OSAT đầu tàu trong nước, một mạng lưới nhà cung cấp thiết bị và vật liệu bán dẫn dày đặc hơn quanh Penang, cùng đội ngũ kỹ sư quy trình và kiểm thử có thâm niên đông đảo hơn — những nền tảng mà ngành bán dẫn còn non trẻ của Việt Nam chưa có đủ thời gian để xây dựng. Lĩnh vực ATP của Việt Nam hiện nay giống Malaysia cách đây hai hoặc ba thập niên hơn là Malaysia ngày nay. Điều này nhắc nhở rằng ngay cả trường hợp so sánh “thực tế” mà chương này đề xuất Việt Nam lấy làm chuẩn cũng không phải là một đối thủ ngang tầm có thể nhanh chóng bắt kịp, mà là một mục tiêu liên tục tiến về phía trước, đã đi trước nhiều thập niên trên chính con đường chuyên môn hóa mà Việt Nam mới bắt đầu nghiêm túc theo đuổi.

Singapore: Hệ sinh thái vững mạnh mà không dẫn đầu về chế tạo chip

Trường hợp tham chiếu thứ tư, được xem xét ngắn gọn ở đây, cho thấy không thể mặc nhiên coi chế tạo chip ở trình độ tiên tiến nhất là con đường duy nhất để có vị thế trong ngành bán dẫn. Singapore không sản xuất chip logic nào thuộc thế hệ tiên tiến nhất thế giới và cũng không đặt ra tham vọng đó. Thay vào đó, quốc gia này đã trở thành một trong những đầu mối điều phối khó có thể thiếu của ngành bằng cách chuyên môn hóa vào các chức năng của hệ sinh thái hỗ trợ mọi công đoạn, thay vì một công đoạn cụ thể trong chuỗi giá trị. Singapore chiếm khoảng 10% sản lượng bán dẫn toàn cầu tính theo giá trị, nhưng tỷ trọng trong sản xuất thiết bị chế tạo bán dẫn toàn cầu còn cao hơn đáng kể, ở mức 20%. Quốc gia này là nơi đặt các cơ sở sản xuất và hoạt động khu vực của những doanh nghiệp thiết bị hàng đầu như Applied Materials, KLA, ASM và ASMPT, đồng thời thu hút sự tham gia sâu rộng của AMD và STMicroelectronics vào hoạt động nghiên cứu và phát triển thông qua Cơ quan Khoa học, Công nghệ và Nghiên cứu nhà nước A*STAR.[14] Các tập đoàn bán dẫn đa quốc gia ngày càng lựa chọn Singapore làm nơi đặt trụ sở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, tập trung các chức năng nghiên cứu và phát triển, kiểm thử tiên tiến ở công đoạn sau, logistics, bán hàng và tiếp thị tại cùng một quốc gia. Những hoạt động này được hỗ trợ bởi vị thế của cảng Singapore, một trong những trung tâm trung chuyển hàng hóa nhộn nhịp nhất thế giới.[15]

Trường hợp Singapore có ý nghĩa đối với lập luận của chương này chính bởi đây không phải là phiên bản thu nhỏ của câu chuyện Đài Loan hay Hàn Quốc. Nó cho thấy một quốc gia không cần chế tạo bất kỳ tấm wafer nào ở tiến trình tiên tiến nhất vẫn có thể giữ vai trò quan trọng về mặt cấu trúc trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, miễn là chủ động chuyên môn hóa vào thiết bị, logistics, nghiên cứu và phát triển cùng các chức năng trụ sở mà mọi doanh nghiệp chế tạo và đóng gói chip đều phụ thuộc vào. Việt Nam chưa có đủ điều kiện để tái lập mô hình Singapore trong thập niên tới, bởi điều đó đòi hỏi một hệ sinh thái dịch vụ tài chính và trụ sở khu vực mà Việt Nam hiện chưa có. Tuy nhiên, kinh nghiệm Singapore củng cố luận điểm cốt lõi của chương này rằng mục tiêu thực tế là trở thành một mắt xích không thể thiếu, và vị thế ấy có thể được xây dựng ở nhiều khâu trong chuỗi giá trị, chứ không nhất thiết phải thông qua chế tạo chip ở trình độ tiên tiến nhất.

Điểm chung của ba mô hình

Đài Loan, Hàn Quốc và Malaysia đã đạt tới ba vị trí khác nhau về mặt cấu trúc trong cùng một chuỗi giá trị toàn cầu, và những khác biệt mang lại nhiều bài học hơn những điểm tương đồng. Đài Loan xây dựng năng lực đơn lẻ có giá trị nhất trong ngành — gia công chip ở tiến trình tiên tiến nhất — thông qua một đổi mới thể chế cụ thể là tách thiết kế khỏi chế tạo, được hậu thuẫn bởi nguồn vốn nhà nước quy mô lớn, kiên nhẫn, rót vào từ sớm để tạo nền tảng rồi liên tục bồi đắp suốt bốn thập niên. Hàn Quốc xây dựng và không ngừng bảo vệ vị thế thống trị trong một phân khúc khác cũng đòi hỏi lượng vốn rất lớn — chip nhớ — thông qua các tập đoàn chaebol sẵn sàng duy trì mức chi đầu tư khổng lồ và liên tục, cùng sự đồng đầu tư rõ ràng, bền bỉ của nhà nước. Malaysia tạo dựng được vị thế thực sự bền vững và có lợi nhuận trong phân khúc đòi hỏi ít vốn nhất và có biên lợi nhuận thấp nhất của chuỗi giá trị, và chỉ đến nay, sau 50 năm, mới tìm cách tiến lên các nấc thang cao hơn. Singapore không xây dựng vị thế dựa trên gia công chip hay một phân khúc đòi hỏi nhiều nhà máy chế tạo, mà chuyên môn hóa vào các chức năng thiết bị, logistics và trụ sở doanh nghiệp, vốn nằm bên cạnh thay vì bên trong chuỗi công đoạn thiết kế – chế tạo – đóng gói truyền thống. Không nền kinh tế nào trong số này đạt được vị thế của mình một cách nhanh chóng, ít tốn kém, hay thiếu sự tham gia bền bỉ của nhà nước, được điều chỉnh phù hợp với đánh giá thực tế về khả năng hỗ trợ của các thể chế và thị trường vốn trong nước ở từng thời điểm. Theo cách diễn đạt của Rodrik và Amsden, cả bốn đều lựa chọn chuyên môn hóa thay vì đa dạng hóa.

Hơn nữa, không nền kinh tế nào trong số bốn trường hợp này thành công bằng cách làm chủ một công đoạn của chuỗi giá trị tách biệt khỏi hệ sinh thái xung quanh. Một ngành bán dẫn hiện đại dựa trên mạng lưới dày đặc các năng lực bổ trợ ngoài bản thân hoạt động thiết kế, chế tạo và đóng gói: phần mềm tự động hóa thiết kế điện tử (EDA) của các doanh nghiệp như Synopsys, Cadence và Siemens EDA, những công cụ không thể thiếu để thiết kế bất kỳ con chip tiên tiến nào; các nhà cung cấp vật liệu và hóa chất chuyên dụng, từ tấm wafer silicon có độ tinh khiết cao đến chất cản quang, với thị trường do những doanh nghiệp như Shin-Etsu, Linde và DuPont chi phối; các nhà sản xuất thiết bị chính xác như ASML trong lĩnh vực quang khắc và Lam Research trong lĩnh vực khắc; các tổ chức tiêu chuẩn ngành như SEMI và IEEE, giúp bảo đảm khả năng tương thích kỹ thuật trong toàn ngành; cùng các hệ thống nghiên cứu đại học cung cấp cả nhân lực lẫn ngày càng nhiều nền tảng công nghệ mở, chẳng hạn kiến trúc RISC-V được phát triển đầu tiên tại Berkeley.[16] Hệ sinh thái Đài Loan phát triển đồng thời quanh ITRI và TSMC; hệ sinh thái Hàn Quốc xoay quanh các chaebol và mạng lưới nhà cung cấp dày đặc trong nước; hệ sinh thái Malaysia hình thành quanh cụm OSAT tại Penang cùng các doanh nghiệp thiết bị và vật liệu hỗ trợ; còn hệ sinh thái Singapore tập trung vào chính các chức năng thiết bị, tiêu chuẩn và nghiên cứu – phát triển mà ba nền kinh tế kia đều phụ thuộc vào. Đối với Việt Nam, hàm ý là không thể đánh giá tham vọng của Quyết định 1018 chỉ qua việc xây dựng riêng lẻ các nhà máy chế tạo chip, doanh nghiệp thiết kế hay nhà máy đóng gói. Mỗi mắt xích đều cần một hệ sinh thái bao quanh gồm các nhà cung cấp, tiêu chuẩn, cơ chế tài trợ vốn và cơ sở đào tạo, phát triển nhân lực. Việc xây dựng hệ sinh thái đó cũng mất nhiều thời gian và đòi hỏi sự chuyên môn hóa có chủ đích không kém việc xây dựng chính các cơ sở chủ lực.

Bối cảnh Việt Nam

Chiến lược bán dẫn của Việt Nam trình bày khá rõ logic phát triển của mình, vì vậy cần xem xét văn bản này theo chính logic đó trước khi đánh giá mức độ phù hợp với nền tảng năng lực của đất nước. Quyết định 1018/QĐ-TTg, được Thủ tướng Phạm Minh Chính ký ngày 21/9/2024, định hướng phát triển ngành bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, xoay quanh công thức được Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng giới thiệu là C = SET + 1: Chip, điện tử chuyên dụng (Specialised electronics), điện tử (Electronics), nhân tài (Talent), cùng tham vọng đưa Việt Nam trở thành một điểm đến “+1” mới, đáng tin cậy cho chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang chủ động đa dạng hóa để giảm sự tập trung vào Trung Quốc và Đài Loan.[17]

Chiến lược đề ra ba giai đoạn. Giai đoạn đầu, kéo dài đến năm 2030, đặt mục tiêu có ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế chip, một nhà máy chế tạo quy mô nhỏ, mười nhà máy đóng gói và kiểm thử, hơn 50.000 kỹ sư được đào tạo và doanh thu ngành bán dẫn hằng năm vượt 25 tỷ USD. Giai đoạn thứ hai, đến năm 2040, nâng các mục tiêu lên 200 doanh nghiệp thiết kế, hai nhà máy chế tạo, 100.000 kỹ sư và doanh thu hằng năm đạt 50 tỷ USD, hướng tới từng bước nâng cao khả năng tự chủ về công nghệ thiết kế và sản xuất. Giai đoạn thứ ba, đến năm 2050, hướng tới đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia hàng đầu thế giới về bán dẫn và điện tử, làm chủ hoạt động nghiên cứu và phát triển, với ít nhất 300 doanh nghiệp thiết kế, ba nhà máy chế tạo, hai mươi nhà máy đóng gói và kiểm thử, cùng doanh thu bán dẫn hằng năm vượt 100 tỷ USD; song song với đó là mục tiêu doanh thu ngành điện tử đạt 1.045 tỷ USD.[18]

Đối chiếu với vị thế thực tế của Việt Nam hiện nay, điểm nổi bật nhất của chiến lược là khoảng cách giữa tham vọng chế tạo chip và vị thế thực sự vững mạnh mà Việt Nam đang có ở những khâu khác trong chuỗi giá trị. Việt Nam đã xây dựng được năng lực thực chất, có ý nghĩa trên bình diện quốc tế trong lĩnh vực lắp ráp, kiểm thử và đóng gói: Intel vận hành tại Thành phố Hồ Chí Minh một cơ sở lắp ráp và kiểm thử ở công đoạn sau lớn nhất của tập đoàn trên toàn cầu; Amkor Technology khánh thành nhà máy đóng gói trị giá 1,6 tỷ USD tại Bắc Ninh vào tháng 10/2023, cung cấp năng lực đóng gói hệ thống tiên tiến và sản xuất bộ nhớ; Hana Micron Vina mở rộng hoạt động tại Bắc Giang, hướng tới tổng vốn đăng ký hơn 1 tỷ USD; còn Samsung, vốn đã là nhà đầu tư nước ngoài đơn lẻ lớn nhất tại Việt Nam, tiếp tục công bố năm 2026 khoản đầu tư 1,5 tỷ USD vào một cơ sở chuyên kiểm thử chip nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt chip nhớ thế hệ cũ trong chuỗi cung ứng toàn cầu của tập đoàn.[19]

Tổng cộng, Việt Nam đã thu hút hơn 170 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài liên quan đến bán dẫn, với tổng vốn tích lũy 11,6 tỷ USD — bao gồm khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế chip, tám dự án chuyên đóng gói và kiểm thử, cùng hơn hai mươi doanh nghiệp cung cấp vật liệu và thiết bị bán dẫn. Các nhà phân tích ngành dự báo thị phần của Việt Nam trên thị trường lắp ráp, kiểm thử và đóng gói toàn cầu có thể tăng từ khoảng 1% năm 2022 lên 8–9% vào năm 2032. Đây là một quỹ đạo phát triển thực sự đáng kể trong phân khúc mà Malaysia đã dành năm mươi năm để tạo dựng vị thế thống trị.[20]

Năng lực thiết kế cũng đang hình thành song song, với nền tảng chủ yếu là dịch vụ hơn là hoạt động chế tạo: FPT Semiconductor và Tập đoàn CMC đã bắt đầu cung cấp dịch vụ thiết kế vi mạch trong nước, trong khi Trung tâm Hỗ trợ Chế tạo thử Chip bán dẫn Quốc gia được thành lập để cung cấp quyền tiếp cận dùng chung đối với phần mềm tự động hóa thiết kế điện tử, thư viện sở hữu trí tuệ (IP) và hoạt động chế tạo thử. Trung tâm mang lại cho các doanh nghiệp thiết kế nhỏ hạ tầng mà từng doanh nghiệp riêng lẻ khó có thể tự trang trải — những nền móng ban đầu, dù còn mỏng, của hệ sinh thái mà phần so sánh quốc tế trong chương này cho thấy mọi nền kinh tế bán dẫn thành công cuối cùng đều cần có.[21]

Riêng trong lĩnh vực lắp ráp, kiểm thử và đóng gói (ATP), hướng phát triển nhanh nhất và có ý nghĩa chiến lược lớn nhất là đóng gói tiên tiến, thay vì đóng gói truyền thống. Các kỹ thuật xếp chồng chip 2,5D, 3D và tích hợp chiplet — những khối chip thành phần — trong chu kỳ đầu tư hiện nay do AI dẫn dắt đã trở nên quan trọng đối với hiệu năng tổng thể của chip, ngang với chính việc thu nhỏ tiến trình chế tạo. Thị trường đóng gói tiên tiến toàn cầu, có giá trị khoảng 38 tỷ USD năm 2025, được dự báo sẽ tăng gần gấp đôi vào đầu thập niên 2030, chủ yếu nhờ nhu cầu về bộ tăng tốc AI và điện toán hiệu năng cao. Ngành này cũng ngày càng phát triển dựa trên các tiêu chuẩn kết nối chung như đặc tả Universal Chiplet Interconnect Express (UCIe), cho phép kết hợp chiplet của nhiều nhà sản xuất trong cùng một gói chip.[22]

Điều này liên quan trực tiếp đến định hướng phát triển của Việt Nam: cơ sở của Amkor tại Bắc Ninh đã có năng lực đóng gói hệ thống tiên tiến. Nếu chủ động nâng cấp theo hướng đóng gói tiên tiến, thay vì chỉ giới hạn ở lắp ráp và kiểm thử truyền thống tại công đoạn sau, ngành ATP Việt Nam sẽ theo đuổi một phân khúc vừa có khả năng bảo vệ lợi thế tốt hơn trước sự cạnh tranh về chi phí thấp, vừa gắn chặt hơn với làn sóng bùng nổ hạ tầng AI được bàn đến trong Chương 24, so với việc chỉ cung cấp dịch vụ đóng gói thông thường. Dịch vụ thiết kế cũng cần được chú trọng tương tự: mô hình thiết kế không sở hữu nhà máy chế tạo chỉ đòi hỏi một phần nhỏ lượng vốn cần để xây dựng nhà máy chế tạo chip, tạo ra giá trị gia tăng cao trên mỗi kỹ sư, đồng thời là phân khúc mà nền tảng nhân lực kỹ thuật phần mềm hiện có của Việt Nam có thể chuyển sang làm việc trực tiếp nhất. Vì vậy, dịch vụ thiết kế và đóng gói tiên tiến là hai phân khúc mà sự chuyên môn hóa có chủ đích có thể giúp Việt Nam đạt năng lực cạnh tranh toàn cầu từ khá sớm trước năm 2030.

Chế tạo chip là lĩnh vực bộc lộ khoảng cách lớn nhất giữa tham vọng và thực tế hiện nay, đồng thời mang lại bài học rõ nét nhất. Viettel, doanh nghiệp nhà nước được Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ theo một nghị quyết của Chính phủ, đã khởi công nhà máy chế tạo bán dẫn đầu tiên của Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc vào tháng 1/2026. Dự án nằm trên khu đất rộng hai mươi bảy héc-ta, được định hướng trở thành hạ tầng quốc gia phục vụ nghiên cứu, thiết kế, kiểm thử và sản xuất chip.[23] Hoạt động xây dựng và chuyển giao công nghệ dự kiến hoàn tất vào cuối năm 2027, khi nhà máy bắt đầu sản xuất thử chip ở tiến trình 32 nanomet. Việc tối ưu hóa quy trình sẽ tiếp tục đến năm 2030, cùng lộ trình mở rộng lên ba nhà máy vào năm 2050 theo Quyết định 1018.[24] Tiến trình 32 nanomet là công nghệ đã trưởng thành và được làm chủ rộng rãi, tương đương thế hệ công nghệ mà TSMC từng sử dụng để chế tạo chip vào khoảng năm 2009–2010, chậm hơn sáu đến bảy thế hệ tiến trình so với các chip 2 và 3 nanomet mà TSMC đang cung cấp thương mại hiện nay.[25]

Cần làm rõ khoảng cách này có ý nghĩa gì và không có ý nghĩa gì. Các tiến trình trưởng thành từ 28 nanomet trở lên vẫn chiếm phần lớn số lượng chip bán dẫn được xuất xưởng trên toàn cầu, và đây không phải là công nghệ chỉ mang ý nghĩa “giải thưởng an ủi”: vi điều khiển ô tô, chip quản lý nguồn, cảm biến công nghiệp và IoT, cùng nhiều ứng dụng quốc phòng chủ động sử dụng các tiến trình trưởng thành vì chi phí, độ tin cậy và vòng đời thiết kế lâu dài, chứ không phải vì không thể tiếp cận các tiến trình nhỏ hơn. Bản thân năng lực sản xuất toàn cầu ở các tiến trình trưởng thành cũng đang thiếu hụt — S&P Global dự báo tình trạng thiếu công suất ở các tiến trình từ 40 nanomet trở lên sẽ kéo dài đến cuối năm 2026 — chính bởi nhu cầu đối với những con chip “ít hào nhoáng” này vẫn tiếp tục tăng, ngay cả khi sự chú ý của toàn ngành tập trung vào công nghệ tiên tiến nhất.[26]

Vì vậy, mục tiêu 32 nanomet của Viettel nên được nhìn nhận là một điểm khởi đầu hợp lý để tham gia phân khúc có nhu cầu thương mại thực chất và đang tăng trưởng, thay vì một giải thưởng an ủi trên đường tiến tới công nghệ tiên tiến hơn — với điều kiện Việt Nam tránh coi đây đơn thuần là bước đệm sẽ bị bỏ lại khi việc theo đuổi một tiến trình tiên tiến hơn trở thành ưu tiên chính trị. Nhận định này không nhằm phê phán lựa chọn kỹ thuật của Viettel, vốn là một mục tiêu hợp lý và khả thi đối với nhà máy chế tạo chip trong nước đầu tiên. Nó trực tiếp cho thấy một bước khởi đầu thực tế còn cách xa đến mức nào so với trình độ công nghệ tiên tiến nhất mà các tham vọng tổng thể của Quyết định 1018 đôi khi gợi ra, đồng thời giúp điều chỉnh cách đưa tin trên báo chí vốn có lúc làm mờ sự khác biệt giữa “Việt Nam xây dựng nhà máy chế tạo chip” và “Việt Nam bước vào hàng ngũ chế tạo chip tiên tiến nhất”.

Hạn chế về nhân lực, đặc biệt là trong ngành bán dẫn, gần như mang tính sống còn, dù cần thận trọng khi sử dụng các số liệu cụ thể. Tính đến giữa năm 2025, đội ngũ chuyên thiết kế vi mạch của Việt Nam có khoảng 7.000 kỹ sư, tăng từ khoảng 6.000 người một năm trước đó. Trong khi đó, lực lượng kỹ sư của toàn ngành bán dẫn — bao gồm thiết kế, đóng gói, kiểm thử, vật liệu và thiết bị — vào khoảng 15.000 người, cùng khoảng 10.000 kỹ thuật viên hỗ trợ; toàn ngành bổ sung khoảng 10.000 kỹ sư mới mỗi năm trên tất cả các nhóm công việc.[27] Đối chiếu với mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư vào năm 2030 theo Quyết định 1018 — trong đó chương trình phát triển nhân lực của Chính phủ dự kiến khoảng 15.000 người làm thiết kế vi mạch và 35.000 người làm sản xuất, đóng gói, được hỗ trợ bằng kế hoạch đầu tư quốc gia cho đào tạo trị giá 1,08 tỷ USD — thì ngay cả khi sử dụng cách tính rộng hơn với quy mô nhân lực lớn hơn, Việt Nam vẫn cần tăng đội ngũ kỹ sư chuyên ngành bán dẫn lên hơn ba lần trong chưa đầy năm năm.[28] Các trường đại học Việt Nam chỉ mới bắt đầu triển khai những chương trình chuyên sâu về thiết kế chip, kỹ thuật quy trình và quản lý nhà máy chế tạo chip. Các chương trình hợp tác hiện nay với những nhà cung cấp phần mềm tự động hóa thiết kế điện tử như Synopsys và Cadence vẫn tập trung vào đào tạo thiết kế cơ bản, thay vì chuyên môn sâu về kỹ thuật quy trình và chế tạo mà một dây chuyền sản xuất thử ở tiến trình 32 nanomet, chưa nói đến một nhà máy thực sự có sức cạnh tranh, rốt cuộc đều cần đến.[29] Khó có mức đầu tư trực tiếp nước ngoài hay trợ cấp nhà nước khả thi nào có thể lấp đầy khoảng trống nhân lực kỹ thuật lớn như vậy trong chính khung thời gian năm năm của Quyết định 1018. Hơn cả vốn hay thiết kế chính sách, đây mới là nút thắt quyết định Việt Nam có thể thực tế tiến xa đến đâu trong chuỗi giá trị trước năm 2030.

Động lực địa chính trị thuận lợi phía sau nỗ lực phát triển bán dẫn của Việt Nam là có thật, tách biệt với vấn đề năng lực trong nước và cần được đánh giá theo logic riêng. Đây không chỉ là câu chuyện về thuế quan và giấy phép xuất khẩu, mà còn là việc vị thế một quốc gia đáng tin cậy đang tự thân trở thành tài sản trong ngành bán dẫn. Việt Nam đã định vị mình là nước hưởng lợi rõ nét nhất ở Đông Nam Á từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng theo mô hình “Trung Quốc + 1”. Vị thế này được chính thức hóa trên bình diện ngoại giao khi chuyến thăm Hà Nội của Tổng thống Biden vào tháng 9/2023 nâng quan hệ Việt – Mỹ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, đồng thời công bố các trung tâm thiết kế bán dẫn mới của Synopsys và Marvell, cùng một biên bản ghi nhớ song phương trong khuôn khổ Quỹ An ninh và Đổi mới Công nghệ Quốc tế (ITSI) thuộc Đạo luật CHIPS và Khoa học, nhằm hỗ trợ Việt Nam phát triển khuôn khổ pháp lý, nhân lực và cơ sở hạ tầng.[30] Quan hệ này tiếp tục được làm sâu sắc vào tháng 2/2026, khi Tổng thống Trump gặp Tổng Bí thư Tô Lâm tại Washington trong phiên khai mạc “Hội đồng Hòa bình” do chính quyền Mỹ thành lập, mà Việt Nam là thành viên sáng lập. Tại cuộc gặp, ông Trump cam kết chỉ đạo các cơ quan hữu quan của Mỹ đưa Việt Nam ra khỏi các nhóm quốc gia chịu kiểm soát xuất khẩu chiến lược từ D:1 đến D:3, vốn từ thời Chiến tranh Lạnh đã xếp Việt Nam cùng Trung Quốc và Nga trong diện hạn chế tiếp cận công nghệ lưỡng dụng.[31]

Tính đến giữa năm 2026, vẫn chưa có quy định nào được xác nhận là đã công bố trên Công báo Liên bang Mỹ để thực hiện thay đổi này. Điều đó nhấn mạnh luận điểm đã nêu trước đó trong chương: lợi ích thương mại hoàn toàn phụ thuộc vào việc thực thi, chứ không nằm ở bản thân tuyên bố ngoại giao. Một khi được triển khai, việc phân loại lại sẽ giúp Việt Nam tiếp cận thuận lợi hơn các công cụ sản xuất bán dẫn và phần mềm thiết kế mà những hạn chế hiện hành đang cản trở ngay cả hoạt động lắp ráp và đóng gói. Quan trọng không kém đối với các doanh nghiệp đang cân nhắc địa điểm đầu tư tiếp theo, thay đổi này sẽ chính thức xác nhận Việt Nam là một địa bàn đủ đáng tin cậy để tiếp nhận những chuyển giao công nghệ vốn mặc định bị hạn chế theo khuôn khổ Nhóm quốc gia D hiện hành. Đây là tài sản về uy tín được tích lũy song hành với năng lực kỹ thuật nền tảng của Việt Nam, thay vì thay thế cho năng lực đó.

Những diễn biến này có ý nghĩa rất lớn đối với khả năng tiếp cận vốn, thiết bị và các quan hệ đối tác thiết kế của Việt Nam. Tuy nhiên, tự chúng không thể thay thế đội ngũ kỹ sư và chuyên môn về quy trình mà hoạt động chế tạo ở bất kỳ tiến trình có sức cạnh tranh nào cũng đòi hỏi. Thiện chí của các đối tác trong chuỗi cung ứng có thể giúp một quốc gia tiến nhanh hơn lên các nấc thang giá trị, nhưng không thể rút ngắn quá trình xây dựng nhân lực kéo dài nhiều thập niên mà cả Hàn Quốc lẫn Đài Loan đều phải trải qua, ngay cả khi hai nền kinh tế này có nguồn lực nhà nước tập trung lớn hơn nhiều so với khả năng huy động hiện nay của Việt Nam.

Tham vọng bán dẫn của Việt Nam cũng gắn trực tiếp với những lĩnh vực được phân tích ở các phần khác của cuốn sách, và mối liên hệ đó càng củng cố cơ sở cho việc chuyên môn hóa có trọng tâm. Nhu cầu đối với các loại chip mà Việt Nam có lợi thế nhất trong đóng gói và về lâu dài có thể tham gia thiết kế đang được thúc đẩy bởi hạ tầng và các bộ tăng tốc trí tuệ nhân tạo, được xem xét trong Chương 24; ngành xe điện và điện tử ô tô, nơi chip sử dụng tiến trình trưởng thành và chip quản lý nguồn liên tục thiếu hụt trên toàn cầu; các ứng dụng quốc phòng và tự động hóa công nghiệp đặc biệt coi trọng độ tin cậy của những tiến trình trưởng thành mà nhà máy Viettel hướng tới; cùng hệ thống hạ tầng điện toán đám mây và viễn thông rộng lớn hơn mà Việt Nam đang gấp rút xây dựng. Không lĩnh vực hạ nguồn nào trong số này đòi hỏi Việt Nam phải chế tạo chip ở tiến trình tiên tiến nhất. Tất cả đều mang lại lợi thế cho một quốc gia có thể cung ứng ổn định, đóng gói và ngày càng tham gia sâu hơn vào thiết kế những loại chip mà các ngành này thực sự sử dụng với số lượng lớn. Điều đó củng cố lập luận của chương rằng chiến lược có khả năng duy trì lợi thế vững chắc nhất của Việt Nam là trở thành một mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng của các ngành có tính bổ trợ, thay vì chạy đua bắt kịp trình độ công nghệ tiên tiến nhất được dùng để sản xuất những con chip nổi bật nhất của các ngành đó.

Đặt trong tương quan với Đài Loan, Hàn Quốc, Malaysia và Singapore, vị thế chiến lược mà Việt Nam có cơ sở vững chắc nhất để theo đuổi gần với Malaysia nhất: một quốc gia có thế mạnh so sánh thực sự nằm ở lắp ráp, kiểm thử, đóng gói và ngày càng mở rộng sang dịch vụ thiết kế, hiện đang chủ động đầu tư nguồn lực để tiến lên các hoạt động có giá trị cao hơn, dù nền tảng hệ sinh thái vẫn mỏng hơn đáng kể so với Malaysia. Cách đọc thẳng thắn những con số trong chính Quyết định 1018 cho thấy các mục tiêu giai đoạn đầu của Việt Nam — một nhà máy chế tạo quy mô nhỏ, mười nhà máy đóng gói và kiểm thử, cùng 100 doanh nghiệp thiết kế — được điều chỉnh phù hợp với thực tế gần với mô hình Malaysia hơn là cách diễn đạt về chiến lược thường thừa nhận. Cách diễn đạt ấy đôi khi tạo cảm giác Việt Nam đang chạy đua thẳng tới năng lực chế tạo chip tiên tiến nhất theo mô hình Đài Loan. Câu hỏi chính sách mà chương này đặt ra ngay từ đầu — liệu Việt Nam nên thẳng thắn lựa chọn theo đuổi mục tiêu vượt quá giới hạn thực tế hay chủ động chuyên môn hóa trong phạm vi khả thi — thực ra đã được trả lời theo hướng thứ hai ngay trong các mục tiêu phân kỳ của chiến lược, dù thông điệp chính trị xoay quanh chúng không phải lúc nào cũng thể hiện như vậy. Điều còn bỏ ngỏ là liệu các nhà hoạch định chính sách Việt Nam và báo chí quốc tế khi đưa tin về tham vọng chip của Việt Nam có nói rõ điều đó hay không.

Khuyến nghị chính sách

Ngắn hạn

    • Công khai điều chỉnh cách xác định thành công trong giai đoạn đầu của Quyết định 1018, lấy vị thế dẫn đầu về ATP, đóng gói tiên tiến và dịch vụ thiết kế làm trọng tâm, thay vì khả năng chế tạo chip ngang bằng các nước tiên tiến. Bộ Khoa học và Công nghệ cần ban hành một chiến lược truyền thông đi kèm, lấy tiến bộ về thị phần lắp ráp, kiểm thử và đóng gói, đầu tư dành riêng cho đóng gói tiên tiến và số doanh nghiệp thiết kế được thành lập làm những chỉ báo thành công chủ yếu trong ngắn hạn. Các cột mốc chế tạo chip cần được theo dõi riêng, với mục tiêu khiêm tốn hơn. Cách tiếp cận này sẽ giảm nguy cơ suy giảm uy tín do khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế khi dây chuyền sản xuất thử 32 nanomet của Viettel chắc chắn sẽ được so sánh với các nhà máy tiên tiến nhất ở nước ngoài. Đồng thời, cần truyền thông rõ rằng chế tạo chip ở tiến trình trưởng thành tự thân là một hướng chuyên môn hóa có giá trị thương mại, thay vì chỉ là chặng trung gian cần sớm vượt qua.
    • Tăng gấp ba số chỉ tiêu đào tạo đại học được hỗ trợ kinh phí trong các ngành thiết kế chip, kỹ thuật quy trình và quản lý nhà máy chế tạo chip trong vòng hai năm. Trên cơ sở các quan hệ hợp tác hiện có với Synopsys và Cadence, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần đẩy nhanh việc thẩm định, phê duyệt các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật bán dẫn tại những trường đại học kỹ thuật hàng đầu Việt Nam. Cần coi mục tiêu 50.000 kỹ sư là ưu tiên chính sách giáo dục cấp bách nhất và có thể lượng hóa của thập niên này, đồng thời đặt ra và theo dõi riêng các chỉ tiêu cụ thể về nhân lực thiết kế vi mạch và nhân lực sản xuất, đóng gói.
    • Đưa Trung tâm Hỗ trợ Chế tạo thử Chip bán dẫn Quốc gia vào vận hành đầy đủ như một đầu mối dùng chung về thiết kế và kết nối đối tác đóng gói. Bộ Khoa học và Công nghệ cần bảo đảm các doanh nghiệp thiết kế nhỏ trong nước — bên cạnh FPT Semiconductor và CMC — được hỗ trợ chi phí tiếp cận công cụ tự động hóa thiết kế điện tử và thư viện sở hữu trí tuệ. Điều này sẽ hạ thấp rào cản vốn để đạt mục tiêu 100 doanh nghiệp thiết kế trong giai đoạn đầu, đồng thời khai thác các cơ hội thiết kế không sở hữu nhà máy chế tạo, loại hình đầu tư có hiệu quả sử dụng vốn vượt trội so với chế tạo chip.

Trung hạn

    • Sắp xếp tiến độ mở rộng nhà máy của Viettel theo nguồn nhân lực thực tế, thay vì chỉ dựa vào lộ trình đến năm 2030. Bộ Quốc phòng và Bộ Khoa học và Công nghệ cần gắn tiến độ mở rộng sau dây chuyền sản xuất thử 32 nanomet đầu tiên với các mốc phát triển đội ngũ kỹ sư đã được kiểm chứng. Mục tiêu là tránh tình trạng phải mất nhiều thập niên như Malaysia để chuyển một cơ sở chế tạo thành năng lực thực sự có sức cạnh tranh khi nền tảng nhân lực chưa đủ sức đáp ứng.
    • Chủ động chuyên môn hóa sâu hơn trong ATP theo hướng đóng gói tiên tiến, thay vì coi lắp ráp truyền thống ở công đoạn sau là trạm trung chuyển để tiến tới chế tạo chip. Dựa trên mô hình Malaysia và phân tích của chương này về đóng gói tiên tiến như phân khúc tăng trưởng nhanh nhất của ngành, chính quyền các địa phương tại khu vực Bắc Ninh, Bắc Giang và Thành phố Hồ Chí Minh cần thu hút thêm các dự án có quy mô tương đương Amkor và Hana Micron, tập trung cụ thể vào năng lực đóng gói 2,5D/3D và tích hợp chiplet. Qua đó, ngành ATP Việt Nam có thể gắn với chu kỳ tăng trưởng nhu cầu do AI thúc đẩy, thay vì chỉ tham gia đóng gói thông thường.
    • Tận dụng việc phân loại lại diện kiểm soát xuất khẩu đang chờ thực hiện để đẩy nhanh khả năng tiếp cận công cụ thiết kế và thiết bị, thay vì chỉ coi đó là thay đổi mang tính biểu tượng. Khi việc đưa Việt Nam ra khỏi các Nhóm quốc gia D:1–D:3 của Mỹ được chính thức thực thi thông qua quy định công bố trên Công báo Liên bang, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Công Thương cần nhanh chóng mở rộng khả năng tiếp cận phần mềm EDA tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn cho cả nhà máy Viettel lẫn các doanh nghiệp thiết kế tư nhân. Cần chuyển cam kết ngoại giao thành những thỏa thuận chuyển giao công nghệ cụ thể, đồng thời coi chính vị thế quốc gia đáng tin cậy là một tài sản để quảng bá tới các nhà đầu tư tiềm năng.
    • Bắt đầu xây dựng mạng lưới nhà cung cấp và năng lực tham gia tiêu chuẩn của hệ sinh thái bán dẫn trong nước, bên cạnh các cơ sở trụ cột. Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Công Thương cần đối chiếu hệ sinh thái Việt Nam với các hệ sinh thái của Đài Loan, Hàn Quốc, Malaysia và Singapore để xác định những khoảng trống hiện nay về vật liệu chuyên dụng, bảo trì thiết bị và tham gia xây dựng, áp dụng tiêu chuẩn ngành. Các ưu đãi cần hướng cụ thể tới những doanh nghiệp cung ứng và dịch vụ mà một hệ sinh thái bền vững rốt cuộc đều cần đến, thay vì chỉ tập trung vào các nhà máy chế tạo chip và đóng gói chủ lực.

Dài hạn

    • Chỉ theo đuổi mô hình đồng đầu tư kiểu Hàn Quốc trong một phân khúc hẹp có khả năng duy trì lợi thế cạnh tranh, thay vì đồng thời trên toàn bộ chuỗi giá trị. Thay vì phân bổ vốn đồng đều cho thiết kế, chế tạo và đóng gói như định hướng hàm ý trong các giai đoạn sau của Quyết định 1018, Quốc hội cần định hướng phần lớn nguồn vốn đồng đầu tư của nhà nước vào một hoặc hai phân khúc nhỏ — khả thi nhất là chế tạo chip chuyên dụng và chip ở tiến trình trưởng thành, cùng đóng gói tiên tiến — nơi triển vọng phát triển nhân lực và huy động vốn của Việt Nam cho phép đạt năng lực cạnh tranh toàn cầu thực chất vào năm 2035. Cần xác định rõ chuyên môn hóa chiến lược, thay vì bao phủ toàn bộ chuỗi giá trị, là nguyên tắc chỉ đạo của chiến lược.
    • Lấy lộ trình nâng cấp chuỗi giá trị theo mô hình Chiến lược Bán dẫn Quốc gia của Malaysia làm chuẩn tham chiếu thực tế cho mười năm tới, thay vì vị thế thống trị về gia công chip của Đài Loan; đồng thời nghiên cứu mô hình hệ sinh thái không dựa vào chế tạo chip của Singapore cho thập niên tiếp theo. Các mục tiêu đến năm 2040 và 2050 của Việt Nam cần được xem xét lại trên cơ sở kinh nghiệm thực tế kéo dài nhiều thập niên của Malaysia khi tìm cách thực hiện cùng một bước chuyển. Quốc hội cần đặt hàng một đánh giá lại độc lập và công khai về các mục tiêu chế tạo chip trong những giai đoạn sau của Quyết định 1018, khi kết quả giai đoạn đầu có thể đo lường được vào khoảng năm 2028–2029. Đánh giá này cũng cần xem xét liệu vai trò điều phối hệ sinh thái như Singapore đã xây dựng có phù hợp với lợi thế so sánh dài hạn của Việt Nam hơn việc chỉ mở rộng hoạt động chế tạo chip hay không.
    • Thể chế hóa phát triển nhân lực bán dẫn thành một ưu tiên liên bộ thường xuyên, vượt ra ngoài khuôn khổ của bất kỳ văn bản chiến lược riêng lẻ nào. Quốc hội cần thiết lập một cơ chế thường trực để tạo nguồn nhân lực bán dẫn, bao quát đào tạo nghề, các chương trình đại học và thu hút nhân tài trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Cơ chế này cần được duy trì độc lập với chu kỳ chính trị gắn với Quyết định 1018, trên cơ sở nhìn nhận rằng đào tạo và phát triển nhân lực, chứ không phải vốn, mới là yếu tố thực sự quyết định tốc độ phát triển của ngành.

Kết luận

Đài Loan, Hàn Quốc và Malaysia đều cho thấy một quốc gia có thể xây dựng vị thế thực sự quan trọng trong ngành bán dẫn toàn cầu. Tuy nhiên, không trường hợp nào chứng minh rằng quốc gia đó có thể tùy ý lựa chọn vị thế, nhanh chóng tạo dựng nó, hay đồng thời phát triển đồng đều trên toàn bộ chuỗi giá trị. Đài Loan xây dựng năng lực chế tạo chip có giá trị nhất thế giới thông qua một lựa chọn thể chế cụ thể, được kiên trì theo đuổi suốt bốn thập niên. Hàn Quốc xây dựng và không ngừng bảo vệ vị thế thống trị trong lĩnh vực chip nhớ thông qua các tập đoàn chaebol sẵn sàng đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng tăng qua từng năm, với sự hậu thuẫn trực tiếp của nhà nước mà đến nay vẫn chưa có dấu hiệu giảm bớt. Malaysia tạo dựng được một vị thế thực sự bền vững và có lợi nhuận trong lắp ráp, kiểm thử và đóng gói. Nhưng chỉ đến nay, sau 50 năm, quốc gia này mới tìm cách thực hiện bước chuyển khó khăn sang thiết kế và chế tạo chip — bước chuyển mà Quyết định 1018 đặt ra cho Việt Nam yêu cầu hoàn thành trong một thập niên.

Nếu được đọc một cách thẳng thắn, thay vì qua lăng kính của những con số mục tiêu tham vọng nhất, chiến lược của Việt Nam thực ra đã phần nào lựa chọn hướng đi hợp lý mà chương này đề xuất: các mục tiêu giai đoạn đầu tập trung vào tăng trưởng trong lắp ráp, kiểm thử, đóng gói và dịch vụ thiết kế, còn chế tạo chip được triển khai dưới dạng sản xuất thử ở quy mô khiêm tốn với tiến trình trưởng thành, thay vì một bước nhảy vọt tới trình độ tiên tiến nhất. Rủi ro không nằm ở chỗ kế hoạch của Việt Nam thiếu tính khả thi, mà ở việc khoảng cách giữa cách diễn đạt đầy tự tin về các mục tiêu chính sách và tình hình thực tế không được thừa nhận cho đến khi trở thành một vấn đề ảnh hưởng đến uy tín. Thành công của chiến lược bán dẫn phụ thuộc vào sự kiên nhẫn, trình tự triển khai và cách nhìn thẳng thắn về trình độ công nghệ tiên tiến nhất thực sự đang ở đâu, hơn là chỉ nhìn vào tham vọng. Đây là bài học mà Đài Loan, Hàn Quốc và Malaysia đều phải mất nhiều thập niên để đúc rút, trong khi Việt Nam không có đủ thời gian để lặp lại hành trình ấy. Cơ hội tốt nhất để Việt Nam xây dựng một vị thế bền vững trong ngành này là chủ động tập trung toàn lực để đạt được năng lực cạnh tranh cao nhất ở nấc thang khả thi, thay vì chạy đua tới một giới hạn mà mình chưa thể vươn tới.

Bài viết trích từ bản thảo “Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam”. Rất mong nhận được ý kiến phản biện, góp ý của quý độc giả. Mọi liên hệ, góp ý xin gửi về: nghiencuuquocte@gmail.com. Trân trọng cảm ơn! 

————–

[1] Réka Juhász, Nathan Lane & Dani Rodrik, “The New Economics of Industrial Policy,” Annual Review of Economics 16 (2024), pp. 213–242. https://drodrik.scholars.harvard.edu/sites/g/files/omnuum7106/files/annurev-economics-081023-0246380-final.pdf; Alice Amsden, Asia’s Next Giant: South Korea and Late Industrialization (Oxford University Press, 1989); Ha-Joon Chang and Antonio Andreoni, “Industrial Policy in a Changing World,” https://cpes.org.uk/wp-content/uploads/2016/06/Chang_Andreoni_2016_Industrial-Policy.pdf.

[2] Réka Juhász, Nathan Lane & Dani Rodrik, “The New Economics of Industrial Policy,” sđd.

[3] “Morris Chang,” Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Morris_Chang; “The Birth of Taiwan’s Semiconductor Industry,” ITRI Today, https://itritoday.itri.org/114/content/en/unit_01-2.html.

[4] Như trên; “TSMC,” Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/TSMC.

[5] “TSMC,” Wikipedia, sđd;  “Morris Chang and the Origins of TSMC,” Construction Physics, https://www.construction-physics.com/p/morris-chang-and-the-origins-of-tsmc.

[6] “Semiconductor Industry in South Korea,” Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Semiconductor_industry_in_South_Korea; “Samsung Electronics,” Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Samsung_Electronics.

[7] “Semiconductor Industry in South Korea,” Wikipedia, sđd; David Mushkudiani, “The Korean Semiconductor Industry: Historical Overview and Prospects for Future Development,” KDI School, https://archives.kdischool.ac.kr/bitstream/11125/29891/1/The%20Korean%20semiconductor%20industry.pdf.

[8] “Semiconductor Industry in South Korea,” Wikipedia, sđd.

[9] “South Korea Unveils $520 Billion Investment Plan with Samsung and SK Hynix to Expand Memory Chip Dominance,” Tom’s Hardware, https://www.tomshardware.com/tech-industry/semiconductors/south-korea-unveils-usd520-billion-investment-plan-with-samsung-and-sk-hynix-to-expand-memory-chip-dominance-plan-includes-four-new-fabs-and-hbm-facilities-amid-strong-government-support; “Korea to Offer Free State Land, Full Infrastructure Support to Chipmakers,” Seoul Economic Daily, https://en.sedaily.com/finance/2026/06/25/korea-to-offer-free-state-land-full-infrastructure-support.

[10] “South Korea Says Samsung and SK Hynix Investing in AI, Semiconductor Mega-Projects,” CNBC, 29 June 2026, https://www.cnbc.com/2026/06/29/samsung-sk-hynix-reported-1point3-reported-trillion-spending-plans.html.

[11] “Semiconductor Manufacturing × Malaysia,” Finder, https://globaldeal.io/finder/segments/malaysia-semiconductor-manufacturing; “Silicon Malaysia,” IEEE Global Semiconductors, https://semiconductors.ieee.org/blog/silicon-malaysia/.

[12] “Penang’s OSAT Boom: ASE, Tongfu, Inari Lead Charge in Advanced Packaging,” DigiTimes, https://www.digitimes.com/news/a20250714PD228/malaysia-osat-packaging-testing-ase-amd.html.

[13] “National Semiconductor Strategy to Guide Industry Up Value Chain,” MIDA, https://www.mida.gov.my/mida-news/national-semiconductor-strategy-to-guide-industry-up-value-chain/; National Semiconductor Strategy, Ministry of Investment, Trade and Industry (MITI), https://www.miti.gov.my/miti/resources/NSS_141024.pdf.

[14] “The Future of Silicon: Semiconductors in Singapore,” Singlife, https://grow.singlife.com/content/dam/singlife-elevate/insights/thematic-report/edition-06/thematic_report_edition_06_20250516_semiconductors.pdf; “What Makes Singapore a Prime Location for Semiconductor Companies Driving Innovation?,” Singapore EDB, https://www.edb.gov.sg/en/business-insights/insights/what-makes-singapore-a-prime-location-for-semiconductor-companies-driving-innovation.html.

[15] “Technology Hardware & Equipment Hub,” Singapore EDB, https://www.edb.gov.sg/en/our-industries/technology-hardware-and-equipment.html; “Semiconductor Industry,” A*STAR, https://www.a-star.edu.sg/industries/semiconductor.

[16] “The Semiconductor Ecosystem Explained,” The Silicon Search, https://thesiliconsearch.com/ecosystem/the-semiconductor-ecosystem-explained/; “U.S. Semiconductor Ecosystem Map,” Semiconductor Industry Association, https://www.semiconductors.org/ecosystem/.

[17] “Vietnam’s Semiconductor Strategy, Explained,” The Diplomat, January 2026, https://thediplomat.com/2026/01/vietnams-semiconductor-strategy-explained/.

[18] “Viet Nam’s Semiconductor Industry Development Strategy Issued,” Vietnam Government Portal, 23 September 2024, https://en.baochinhphu.vn/govt-targets-to-raise-turnover-of-semiconductor-industry-to-us100-billion-by-2050-111240923114027879.htm; Decision 1018/QD-TTg 2024, LuatVietnam, https://english.luatvietnam.vn/cong-nghiep/decision-1018-qd-ttg-2024-strategy-for-development-of-vietnams-semiconductor-industry-through-2030-366694-d1.html.

[19] “Leading Semiconductor Companies in Vietnam,” VietData, https://www.vietdata.vn/post/leading-semiconductor-companies-in-vietnam; “Samsung Plans $1.5 Billion Chip Testing Plant in Vietnam, Document Shows: Reuters,” CNBC, 27 May 2026, https://www.cnbc.com/2026/05/27/samsung-plans-1point5-billion-chip-testing-plant-in-vietnam-document-shows-reuters.html; “Amkor Technology Semiconductor Packaging,” HydroMax Case Study, https://www.hydromax.com/case-study/amkor-technology-semiconductor-packaging-bac-ninh-vietnam/.

[20] “Vietnam’s Semiconductor Industry Attracts 170 FDI Projects,” VnEconomy, https://en.vneconomy.vn/vietnams-semiconductor-industry-attracts-170-fdi-projects.htm; “Vietnam’s Semiconductor Pivot: From ATP Workhorse to Front-End Contender,” SEMI, https://www.semi.org/sea/blogs/Vietnams-Semiconductor-Pivot.

[21] “Centre Established to Support Semiconductor Chip Pilot Production,” Ministry of Science and Technology, https://english.mst.gov.vn/centre-established-to-support-semiconductor-chip-pilot-production-197260107143409011.htm.

[22] “Advanced Semiconductor Packaging Industry Analysis 2026-2033,” OpenPR, https://www.openpr.com/news/4573968/advanced-semiconductor-packaging-industry-analysis-2026-2033; “2026 Advanced Packaging Outlook Report,” TechInsights, https://www.techinsights.com/outlook-reports-2026/advanced-packaging-outlook-report.

[23] “Viettel Breaks Ground on Vietnam’s First Semiconductor Chip Fabrication Plant,” PR Newswire, https://www.prnewswire.com/apac/news-releases/viettel-breaks-ground-on-vietnams-first-semiconductor-chip-fabrication-plant-302663902.html.

[24] “Viettel Breaks Ground on Vietnam’s First Semiconductor Fab,” Evertiq, https://evertiq.com/design/2026-02-10-viettel-breaks-ground-on-vietnams-first-semiconductor-fab.

[25] “Vietnam Becomes a Key Player in Chip Manufacturing,” Microchip USA, https://www.microchipusa.com/industry-news/vietnam-becomes-a-key-player-in-chip-manufacturing.

[26] “Legacy Process Nodes Are Critical to Many Industries,” Semiconductor Engineering, https://semiengineering.com/legacy-process-nodes-are-critical-to-many-industries/; “Why Mature-Node Capacity Is Becoming a Supply Chain Risk,” RandTech, https://randtech.com/mature-node-semiconductor-capacity-shortage/.

[27] “35,000 Job Openings, Attractive Salaries, Low Competition: The Semiconductor Industry Is Waiting for the Next Generation of Engineers,” Vietnam.vn, https://www.vietnam.vn/en/35-000-cho-trong-luong-hap-dan-canh-tranh-thap-nganh-chip-ban-dan-dang-cho-the-he-ky-su-tiep-theo.

[28] “Vietnam Commits $1.08 Billion to Train 50,000 Semiconductor Engineers by 2030,” Vietnam Investment Review, https://vir.com.vn/vietnam-commits-108-billion-to-train-50000-semiconductor-engineers-by-2030-110660.html.

[29] “Labor Shortage Vietnam: A Big Hurdle for Chip Investments,” Sourceability, https://sourceability.com/post/chip-worker-shortage-in-vietnam-looms-threatens-to-stifle-new-progress.

[30] “US Chipmakers March South as Vietnam Subsidizes Its Tech Future,” The Diplomat, September 2023, https://thediplomat.com/2023/09/us-chipmakers-march-south-as-vietnam-subsidizes-its-tech-future/; “Vietnam’s Chip Bet – and America Is All In,” Lowy Institute, https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/vietnam-s-chip-bet-america-all.

[31] “US to Remove Vietnam From Export Control List, Government Says,” The Diplomat, February 2026, https://thediplomat.com/2026/02/us-to-remove-vietnam-from-export-control-list-government-says/; “US to Remove Vietnam From Tech Export Control List, Hanoi Says,” South China Morning Post, https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3344194/us-remove-vietnam-tech-export-control-list-hanoi-says.