Nguồn: “Cai Qi may be China’s second-most powerful man”, The Economist, 30/04/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Nếu các nhà lãnh đạo Trung Quốc và Mỹ gặp nhau tại Bắc Kinh vào giữa tháng 5 tới như kế hoạch, hãy để mắt đến một nhân vật cao lớn, tóc bạc trắng, ngồi ngay bên phải Chủ tịch Tập Cận Bình. Thái Kỳ có thể được xem là người quyền lực thứ hai tại Trung Quốc. Với tư cách là cánh tay phải của ông Tập — cả về vai trò thực tế lẫn vị trí ngồi — ông Thái có cái nhìn sâu sát vào hầu hết mọi lĩnh vực chính sách và tiếp cận được nhiều bí mật của Đảng Cộng sản. Điều đó khiến ông trở thành nhân vật được các quan chức Mỹ và nhiều chính phủ nước ngoài đặc biệt chú ý. Nó cũng đặt ra những câu hỏi về tương lai của chính ông, xét đến xu hướng gạt sang bên lề — hoặc thanh trừng — ngay cả những đồng minh thân cận nhất của ông Tập.
Ông Thái, người quen biết ông Tập hơn ba thập kỷ, về mặt kỹ thuật xếp thứ năm trong số bảy thành viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị — cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng. Tuy nhiên, ông là người đầu tiên trong hơn bốn thập kỷ đồng thời nắm giữ chức vụ đứng đầu Văn phòng Trung ương Đảng đầy quyền lực. Điều này có nghĩa là ông đóng vai trò như chánh văn phòng của ông Tập, kiểm soát lịch trình, nhân sự và luồng thông tin đến với nhà lãnh đạo. Ông cũng thường xuyên kề cận ông Tập, tháp tùng trong các chuyến công tác trong và ngoài nước, thậm chí giám sát cả việc chăm sóc sức khỏe cho ông Tập.
Ông Thái cũng được tin tưởng giao phó sự an nguy cá nhân của ông Tập với tư cách là người đứng đầu Cục Cảnh vệ Trung ương — lực lượng mặc thường phục bảo vệ (và giám sát chặt chẽ) các lãnh đạo đương nhiệm cũng như đã nghỉ hưu. Vị trí đó luôn mang tính nhạy cảm chính trị, nhưng gần đây càng trở nên nhạy cảm hơn sau khi ông Tập thanh trừng khoảng ba mươi vị tướng kể từ năm 2022. Trong số đó có Tướng Trương Hựu Hiệp — sĩ quan quân đội cao cấp nhất — người bị điều tra vào tháng Giêng. Các nhân viên Cục Cảnh vệ Trung ương có khả năng chính là những người thực hiện việc bắt giữ Tướng Trương, người bị cáo buộc thách thức quyền uy của ông Tập.
Bên cạnh những nhiệm vụ đó, ông Thái còn là Bí thư Ban Bí thư Trung ương — cơ quan thực thi các quyết định của ban lãnh đạo và quản lý các hoạt động hàng ngày của bộ máy Đảng. Điều này mang lại cho ông quyền giám sát trên nhiều lĩnh vực. Ngoài ra, ông được cho là người đứng đầu một ủy ban của Đảng phụ trách các vấn đề không gian mạng, đồng thời tham gia Ủy ban An ninh Quốc gia — một cơ quan bí mật được cho là bao gồm các sĩ quan cảnh sát cấp cao, quan chức tình báo và quân sự.
Phạm vi và chiều sâu trách nhiệm của ông Thái là điều cực kỳ hiếm thấy trong lịch sử Đảng. “Điều này cho phép ông ấy tiếp cận không chỉ các tài liệu nhạy cảm của Đảng mà còn cả các dịch vụ an ninh và có khả năng là cả quân đội,” Jonathan Czin, cựu phân tích viên về Trung Quốc tại CIA nhận xét. “Bất cứ khi nào mọi người hỏi tôi: ‘Điều gì sẽ xảy ra nếu ông Tập đột tử vào ngày mai mà không có kế hoạch kế vị — ai sẽ là người tiếp quản?’, Thái Kỳ có vẻ là câu trả lời hiển nhiên.”
Hiện nay, ông dường như có quyền hạn rộng lớn hơn cả Lý Cường — Thủ tướng, người đứng đầu Quốc vụ viện và là nhà lãnh đạo xếp thứ hai của Đảng. Ông Lý cũng có mối liên hệ lâu đời với ông Tập, từng làm việc cùng ông tại miền Đông Trung Quốc vào những năm 2000. Tuy nhiên, ông Tập có thể đã thiết kế cấu trúc quyền lực hiện tại để đối trọng với ông Lý và đảm bảo sự tối thượng của Đảng đối với Quốc vụ viện — theo gợi ý của Ngô Quốc Quang, cựu cố vấn chính trị cho ban lãnh đạo Trung Quốc, hiện làm việc tại Đại học Stanford. “Nhân vật số hai luôn là người có khả năng nhất trong việc thách thức vị lãnh tụ tối cao,” ông nói.
Quyền lực trong bóng tối
Dù ông Tập đang toan tính điều gì, ông Thái dường như đang đóng vai trò tích cực hơn nhiều trong ngoại giao so với các chủ nhiệm Văn phòng Trung ương trước đây. Giống như họ, ông thường ngồi cạnh ông Tập trong các cuộc họp với các nhà lãnh đạo nước ngoài — bao gồm cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Hàn Quốc vào tháng 10. Nhưng gần đây ông Thái cũng đã một mình tiếp các khách thăm nước ngoài, bao gồm lãnh đạo của Ấn Độ, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 2024, ông gặp hai nhà tài chính Mỹ là John Thornton và Stephen Schwarzman — những người đôi khi được xem là kênh liên lạc gián tiếp đến ông Tập.
Chính quyền Trump thứ hai cũng đã tìm cách có một cuộc gặp riêng với ông Thái — cho đến nay vẫn chưa thành công. Tại Anh, ông Thái năm ngoái được xác định là nhân vật quan trọng trong nỗ lực thất bại của chính phủ Anh nhằm truy tố hai người bị cáo buộc làm gián điệp cho Trung Quốc. Một quan chức an ninh cấp cao của Anh khi đó làm chứng rằng năm 2022, một trong các bị cáo đã gặp một nhà lãnh đạo cấp cao Trung Quốc — người từng trở thành Bí thư Thành ủy Bắc Kinh năm 2017 và gia nhập Ban Thường vụ Bộ Chính trị năm năm sau đó. Chỉ có ông Thái là khớp với mô tả đó.
Các quan chức nước ngoài — và những người Trung Quốc quan tâm đến chính trị — hiện đang theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu về tương lai của ông Thái. Ở tuổi 70, theo thông lệ cho đến gần đây, ông được kỳ vọng sẽ nghỉ hưu tại đại hội đảng năm năm một lần tiếp theo vào năm 2027. Nhưng ông Tập, hiện đã 72 tuổi, đã phá vỡ các quy tắc nghỉ hưu khi giành nhiệm kỳ thứ ba vào năm 2022 và hiện được dự đoán sẽ tìm kiếm nhiệm kỳ thứ tư. Ông vẫn có thể buộc ông Thái và các nhân vật cấp cao khác nghỉ hưu để đưa dòng máu mới vào ban lãnh đạo và đảm bảo không ai tích lũy đủ quyền lực để trở thành mối đe dọa.
Mặc dù các đợt cải tổ và điều tra chống tham nhũng trước đây của ông Tập chủ yếu nhắm vào các đệ tử của những người tiền nhiệm, gần đây ông đã lật đổ nhiều người do chính mình bổ nhiệm — đặc biệt là các sĩ quan quân đội. Sự sụp đổ của Tướng Trương, một người bạn của gia đình, cho thấy không ai trong giới tinh hoa là an toàn. Nhưng ông Tập có thể thấy ngày càng khó khăn hơn trong việc thay thế những người bị thanh trừng hay gạt sang bên lề bằng những nhân vật ông thực sự tin tưởng qua kinh nghiệm làm việc thực tế. Vì vậy, ông có thể muốn giữ những cựu thần như ông Thái vì kinh nghiệm và lòng trung thành đã được kiểm chứng — theo nhận định của Neil Thomas từ Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á có trụ sở tại New York. “Có lẽ chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mới của nền chính trị bô lão tại Bắc Kinh,” ông nói.
Mối quan hệ của ông Thái với ông Tập một phần dựa trên những trải nghiệm chung. Sinh ra tại tỉnh Phúc Kiến miền Đông, ông Thái bị đưa đi lao động tại nông thôn khi còn là thiếu niên — giống như ông Tập — trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa diễn ra khắp Trung Quốc từ năm 1966 đến 1976. Khi ông Tập được điều về Phúc Kiến năm 1985, ông Thái đang là một quan chức cấp thấp tại đó. Sau đó, ông dành khoảng 15 năm làm việc mật thiết với ông Tập tại Phúc Kiến và tỉnh lân cận Chiết Giang.
Bước ngoặt lớn của ông đến năm 2014 khi ông Tập đưa ông về Bắc Kinh để gia nhập Ủy ban An ninh Quốc gia. Chỉ trong vòng ba năm, ông Thái được thăng tiến vào Bộ Chính trị — nhóm 25 lãnh đạo hàng đầu của Đảng — dù trước đó chưa từng nằm trong Ban Chấp hành Trung ương. Sau đó, ông lần lượt trở thành Thị trưởng rồi Bí thư Thành ủy Bắc Kinh, nơi ông dường như gây ấn tượng với ông Tập bằng cách xử lý vấn đề lao động nhập cư, kiểm soát ô nhiễm không khí và quản lý thủ đô trong đại dịch. Ông cũng là người cổ xúy nhiệt thành cho lòng trung thành tuyệt đối với ông Tập.
Tất cả những điều đó cho thấy ông Tập coi trọng ông Thái như một người thừa hành và quản trị cứng rắn. Quan trọng hơn, ông không bị xem là mối đe dọa — vì sự thăng tiến nhanh chóng từ một nhân vật tương đối vô danh đồng nghĩa với việc ông không có cơ sở quyền lực chính trị riêng. Thay vào đó, ông có quyền uy hoàn toàn thông qua mối quan hệ với ông Tập. Điều đó giúp lý giải cho sự bổ nhiệm bất thường của ông năm 2023 vào vị trí lãnh đạo Văn phòng Trung ương ngay sau khi gia nhập Ban Thường vụ Bộ Chính trị.
Chỉ có duy nhất một người khác từng giữ hai chức vụ này cùng lúc: Uông Đông Hưng, trong giai đoạn 1977-1978. Từng là cận vệ của Mao Trạch Đông, ông đóng vai trò trung tâm trong việc lật đổ “Bè lũ bốn tên” — những kẻ thâu tóm quyền lực sau cái chết của Mao. Sự nhạy cảm chính trị của Văn phòng Trung ương một lần nữa trở thành tâm điểm năm 2015 khi Lệnh Kế Hoạch — người từng đứng đầu cơ quan này dưới thời người tiền nhiệm của ông Tập là Hồ Cẩm Đào — bị kết tội nhận hối lộ, lạm dụng quyền lực và chiếm đoạt bất hợp pháp bí mật nhà nước. Cùng thời điểm đó, anh trai của ông Lệnh đào tẩu sang Mỹ.
Vì vậy, ông Tập sẽ phải cân nhắc kỹ lưỡng khi xử lý tương lai của ông Thái. Những người trợ giúp và cố vấn có thể dễ dàng thay thế. Nhưng sự tin tưởng thì không.
