Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Extending temporary truce could benefit Xi and Trump,” Nikkei Asia, 14/05/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Hai nhà lãnh đạo sẽ cố gắng mang hai thế giới của họ lại gần nhau tại Thiên Đàn.
Khi bắt đầu chuyến đi đầu tiên tới Trung Quốc sau 9 năm, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang phải bận tâm đến sự đối đầu của quân đội Mỹ với Iran, trong khi chủ nhà của ông, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, lại trăn trở về những rắc rối chính trị và kinh tế của riêng mình.
Điểm nhấn trong chuyến đi ba ngày của Trump sẽ là cuộc gặp với Tập và chuyến tham quan Công viên Thiên Đàn, một Di sản Thế giới ở Bắc Kinh, cả hai sự kiện đều diễn ra vào thứ Năm ngày 14/5.
Điều thú vị là bối cảnh chính trị của Trung Quốc hiện tại rất giống với lần cuối cùng Trump đến thăm Bắc Kinh, vào tháng 11/2017, trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông. Khi ấy, cũng như bây giờ, quân đội Trung Quốc đang bị chấn động bởi một cơn bão thanh trừng.
Tuần trước, một tòa án quân sự Trung Quốc đã tuyên án tử hình hoãn thi hành án hai năm đối với hai cựu bộ trưởng quốc phòng là Ngụy Phượng Hòa và Lý Thượng Phúc vì tội tham nhũng. Hai người này là mục tiêu trong chiến dịch chống tham nhũng quyết liệt của Tập.
Ngụy và Lý đều là Ủy viên Quân ủy Trung ương, cơ quan quân sự cao nhất giám sát Quân Giải phóng Nhân dân. Tập đồng thời giữ chức Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc và Chủ tịch Quân ủy Trung ương.
Bản án tử hình treo lơ lửng trên đầu Ngụy và Lý được đưa ra sau thông báo gây chấn động hồi tháng 1, rằng Trương Hựu Hiệp — sĩ quan cấp cao nhất của Quân Giải phóng Nhân dân — đã bị điều tra vì “nghi ngờ vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng.”
Trương, Ủy viên Bộ Chính trị và Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, từ lâu đã là một trong những đồng minh thân cận nhất của Tập trong quân đội.
Cũng trong tháng 1, Bộ Quốc phòng Trung Quốc tuyên bố rằng Lưu Chấn Lập, Ủy viên Quân ủy Trung ương kiêm Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp, đã bị đưa vào diện điều tra. Lưu từng tham gia giám sát các hoạt động quân sự trên thực địa.
Vào khoảng thời gian diễn ra chuyến thăm Trung Quốc lần trước của Trump, Phòng Phong Huy, Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp, và Trương Dương, Chủ nhiệm Bộ Công tác Chính trị Quân ủy Trung ương, cũng đang bị điều tra do nghi ngờ vi phạm kỷ luật nghiêm trọng.
Phòng sau đó đã bị kết án tù chung thân vì tội nhận hối lộ. Về phần mình, Trương đã treo cổ tự tử trong lúc bị quản thúc tại gia vào ngày 23/11/2017, ngay sau chuyến đi của Trump. Cái chết của ông được công bố 5 ngày sau đó.
Khoảng thời gian đó, Tập đang bí mật chuẩn bị thúc đẩy việc sửa đổi hiến pháp quốc gia để cho phép ông tiếp tục làm Chủ tịch nước vô thời hạn.
Khi Tập sửa đổi hiến pháp tại kỳ họp thường niên của Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc, tức Quốc hội Trung Quốc, vào tháng 3/2018, động thái này đã gây bất ngờ. Cụ thể, việc sửa đổi đã loại bỏ một điều khoản giới hạn Chủ tịch nước Trung Quốc chỉ được tại nhiệm trong hai nhiệm kỳ 5 năm.
Phòng và Trương đã bị thanh trừng để Tập có thể tạo ra môi trường thuận lợi cho việc sửa đổi hiến pháp. Hai người này đều được người tiền nhiệm trực tiếp của Tập là Hồ Cẩm Đào phong hàm tướng.
Trong lúc trấn áp nạn tham nhũng tràn lan trong lực lượng quân đội đầy quyền lực và giải quyết các thách thức khác ở trong nước, Tập cho rằng việc Trung Quốc có quan hệ ổn định với Mỹ là điều tối quan trọng.
Khi Trump trở lại Bắc Kinh, Tập đang phải chuẩn bị cho một đại hội toàn quốc khác — đại hội đảng lần thứ 21, dự kiến diễn ra vào năm sau. Tại sự kiện này, Tập dự kiến sẽ nỗ lực giành lấy nhiệm kỳ thứ tư với tư cách là người đứng đầu đảng, một mục tiêu sẽ dễ dàng đạt được hơn nếu quan hệ của Trung Quốc với Mỹ ổn định, dù chỉ trong một thời gian ngắn.
Giờ đây, Tập đang tiến hành một cuộc thanh trừng quân sự với quy mô lớn hơn nhiều so với năm 2017. Quân Giải phóng Nhân dân vẫn trong tình trạng xáo trộn, với nhiều sĩ quan cấp cao đã bị trục xuất. Sẽ mất một khoảng thời gian nhất định để tổ chức lại quân đội nhằm giúp lực lượng này lấy lại chỗ đứng.
Đài Loan cũng là một trọng tâm khác của hội nghị thượng đỉnh.
Trump đã nói với các phóng viên tại Nhà Trắng vào hôm thứ Hai ngày 11/5 rằng ông sẽ thảo luận về việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan với Tập. Khi được hỏi về sự hỗ trợ của Washington đối với nền quốc phòng của Đài Loan, Trump nói: “Tôi sẽ thảo luận về việc đó với Chủ tịch Tập.”
“Chủ tịch Tập muốn chúng ta không làm như vậy, và tôi sẽ thảo luận về điều đó. Đó là một trong rất nhiều thứ mà tôi sẽ nói đến.”
Một trong những điểm yếu lớn của chính quyền Tập là tình trạng suy thoái kinh tế kéo dài của đất nước, vốn là một sự tương phản rõ rệt với những năm tháng thăng hoa của Trung Quốc trước đại dịch.
Trung Quốc vẫn đang sa lầy vào khủng hoảng bất động sản sâu rộng, một cuộc khủng hoảng đã dẫn đến mức tiêu dùng ảm đạm và tỷ lệ thất nghiệp cao ở giới trẻ — đồng thời đẩy các chính quyền địa phương vào tình cảnh khó khăn tài chính.
Kinh tế Trung Quốc đạt tăng trưởng thực tế 5% vào năm 2025, thấp hơn 1,9 điểm phần trăm so với năm 2017.
Nhưng nhiều chuyên gia kinh tế tại Trung Quốc khẳng định mức tăng trưởng thực tế còn thấp hơn đáng kể so với những gì các số liệu chính thức thể hiện. Dù thế nào đi nữa, nền kinh tế Trung Quốc sẽ phải hứng chịu một đòn giáng vô cùng nặng nề nếu thỏa thuận đình chiến tạm thời trong cuộc thương chiến giữa Mỹ và Trung Quốc sụp đổ.
Nếu thỏa thuận đình chiến vẫn được giữ nguyên, Tập có thể tập trung vào việc chuẩn bị cho đại hội toàn quốc của đảng vào năm 2027. Trong hoàn cảnh đó, chính quyền Tập không có lựa chọn nào khác ngoài việc đưa ra những nhượng bộ nhất định đối với Mỹ.
Trump đã đến Bắc Kinh vào tối thứ Tư ngày 13/5, trong lúc chưa thể giải quyết được vấn đề Iran. Trung Quốc có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đối với Iran, như nước này đã thể hiện vào ngày 6/5 bằng việc tiếp đón Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Nói cách khác, một trong những điểm mạnh của Tập lại chính là điểm yếu lớn của Trump.
Với việc cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ đang đến gần vào tháng 11, Trump muốn thúc đẩy triển vọng của Đảng Cộng hòa bằng cách đảm bảo các thỏa thuận, chẳng hạn như thỏa thuận Trung Quốc mua thêm đậu nành của Mỹ, và bằng cách dọn đường cho các công ty Mỹ mở rộng hoạt động tại Trung Quốc. Đó là lý do tại sao các giám đốc điều hành từ một số công ty lớn nhất của Mỹ lại tháp tùng Trump.
Tuy nhiên, phía Trung Quốc đã nhìn thấu Trump và đang điều động để giành thế thượng phong trong các cuộc đàm phán.
Vì cả Mỹ và Trung Quốc đều có những điểm yếu, họ cần phải cẩn thận quản lý các mối quan hệ của mình để tránh xảy ra xung đột. Trong nỗ lực làm điều đó, Trump và Tập đã đồng ý về các chuyến thăm lẫn nhau trong năm nay, một thỏa thuận đã được thống nhất tại Hàn Quốc, nơi cả hai nhà lãnh đạo tham dự thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC) hồi tháng 10 năm ngoái.
Có thể nói chắc chắn một điều rằng Trump và Tập sẽ kéo dài thỏa thuận đình chiến tạm thời trong thương chiến Mỹ-Trung đã đạt được tại cuộc gặp trước đó của họ, bởi làm vậy về mặt lý thuyết sẽ mang lại lợi ích cho cả hai nước.
Nhưng Tập còn có một mục tiêu khác.
Nếu ông có thể thỏa thuận với Trump để kéo dài thời gian đình chiến, thực hiện chuyến thăm chính thức tới Mỹ vào cuối năm nay, và đăng cai thành công hội nghị thượng đỉnh APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11, ông sẽ giành được một thắng lợi ngoại giao lớn.
Tập đã tính toán rằng bằng cách ghi điểm ngoại giao, ông sẽ có thể thu hút bớt sự chú ý khỏi tình trạng trì trệ kinh tế của Trung Quốc. Điều này theo đó cho phép ông tập trung vào chính trị trong nước trước thềm đại hội toàn quốc của đảng.
Trở lại năm 2018, Tập từng khiến nhiều người bất ngờ khi thúc đẩy việc sửa đổi hiến pháp. Nếu mọi việc diễn ra suôn sẻ lần này, Tập có thể sẽ lại tạo ra một bất ngờ khác vào năm sau.
Đối với Tập, chuyến thăm của Trump là một khoảnh khắc lớn đã được mong đợi từ lâu. Chủ tịch Trung Quốc có thể phô diễn “chính sách ngoại giao nước lớn” của mình cho thế giới thấy tại Thiên Đàn bằng cách đưa Trump đi tham quan Di sản Thế giới này.
Như một phần trong quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng cho chuyến tham quan, Thái Kỳ, Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị — cơ quan ra quyết định cao nhất của đảng — đã trực tiếp kiểm tra Thiên Đàn ngay trước chuyến tham quan của các nhà lãnh đạo.
Là một trong những trợ lý thân cận nhất của Tập và xếp thứ năm trong hệ thống phân cấp của đảng, Thái dự kiến sẽ đóng vai trò hậu trường quan trọng trong việc sắp xếp lại Ban Thường vụ Bộ Chính trị tại đại hội toàn quốc của đảng, theo đúng ý nguyện của Tập.
Thiên Đàn — nơi các hoàng đế Trung Hoa xưa kia từng cầu nguyện cho mùa màng bội thu — đã được xây dựng vào nửa đầu thế kỷ 15 dưới thời Hoàng đế Vĩnh Lạc, vị hoàng đế thứ ba của nhà Minh, người trị vì từ năm 1402 đến năm 1424, trong thời kỳ hoàng kim của triều đại này.
Ban đầu được đặt tên là Thiên Địa Đàn (Bàn thờ Trời và Đất), kiến trúc của ngôi đền này dựa trên một tín ngưỡng vũ trụ học truyền thống của Trung Quốc gọi là thiên viên địa phương, nghĩa là trời tròn, đất vuông.
Khi Trump đến thăm Trung Quốc chín năm trước, ông đã được đưa đi tham quan Tử Cấm Thành ở trung tâm Bắc Kinh, cố cung nơi các hoàng đế Trung Hoa từng sinh sống.
Trump sau đó kể lại rằng tại Tử Cấm Thành, ông đã gọi Tập là một “vị vua.” Cụ thể, ông đã nói với Tập: “Ngài là chủ tịch trọn đời, và do đó ngài là một vị vua.” Kỷ niệm này cho thấy một hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung có thể liên kết trực tiếp với tình hình chính trị của Trung Quốc như thế nào.
Lần này, Tập sẽ tiếp đãi Trump tại Thiên Đàn. Liệu Tập có thể giành được những cam kết có lợi cho Trung Quốc bằng cách ngợi ca Tổng thống Mỹ hay không? Hay liệu sẽ có những bất ngờ đang chờ đợi?
Vẫn còn phải xem liệu “chính sách ngoại giao nước lớn” của Tập có thể thành công hay không, và liệu Thiên Địa Đàn có sức mạnh vũ trụ để mang hai thế giới lại gần nhau hay không.
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường trú ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông đã nhận Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.
