Nguồn: John Fitzgerald, “Wolf Warriors in Sheep’s Clothing: China’s New Subnational Diplomacy in Australia,” The Diplomat, 13/10/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Các quan chức ngoại giao của Bắc Kinh đang sử dụng chính ngôn từ của chính phủ Albanese để gây sức ép, buộc các chính quyền và cộng đồng địa phương phải đáp ứng những yêu cầu của họ.
Đối với chính phủ Trung Quốc, ngoại giao không chỉ đơn thuần là phương tiện để vun đắp quan hệ quốc tế và thúc đẩy lợi ích quốc gia. Nó còn là một công cụ để duy trì chế độ. Với vai trò này, ngoại giao có thể mang hình thức can thiệp mang tính cưỡng ép vào công việc nội bộ của các quốc gia khác, nhằm dập tắt những hành vi hoặc lời chỉ trích bị coi là thù địch với Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ). Thực tế, việc sử dụng các đại diện ngoại giao để bảo đảm sự tuân thủ đối với các mục tiêu của ĐCSTQ là một đặc điểm nổi bật trong quan hệ cấp địa phương của Trung Quốc với các chính quyền và cộng đồng tại Australia.
Trong thập kỷ đầu tiên Tập Cận Bình giữ chức Tổng Bí thư Đảng và Chủ tịch nước Trung Quốc, cách tiếp cận của Bắc Kinh đối với Australia dần trở nên thẳng thừng và đối đầu hơn, một phong cách thường được gọi là “ngoại giao chiến lang”. Gần đây, các nhà ngoại giao Trung Quốc bắt đầu chuyển sang một hình thức ngoại giao cấp địa phương kín đáo nhưng tự tin hơn. Trái ngược với sự ồn ào phô trương của thời kỳ chiến lang, cách tiếp cận này chủ yếu được tiến hành sau những cánh cửa đóng kín và chỉ bắt đầu hiện rõ kể từ chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Anthony Albanese vào tháng 7/2025.
Việc chính phủ Albanese đắc cử năm 2022 sớm báo hiệu sự tan băng trong quan hệ song phương vốn từng rất lạnh nhạt giữa Australia và Trung Quốc dưới thời các chính phủ Liên minh tiền nhiệm của Malcolm Turnbull (2015–2018) và Scott Morrison (2018–2022). Trong chuyến thăm Trung Quốc lần thứ hai trên cương vị thủ tướng, Albanese đã dành một tuần để “ổn định” quan hệ thông qua việc nối lại các sáng kiến về kinh doanh, thương mại, giáo dục, văn hóa và hợp tác liên chính phủ.
Một trong những hiệu ứng lan tỏa tại Australia là hàng loạt hoạt động ngoại giao cấp địa phương của Trung Quốc. Đội ngũ nhân viên lãnh sự tại Brisbane, Sydney, Melbourne, Adelaide và Perth giờ đây tin rằng mình đã được Albanese và phái đoàn doanh nghiệp của ông “bật đèn xanh” để gây sức ép buộc các địa phương của Australia phải đáp ứng yêu cầu của họ về hàng loạt vấn đề. Trong các cuộc gặp với chính quyền địa phương và những tổ chức cộng đồng hàng đầu, họ mang theo một thông điệp: việc dung túng cho những bình luận hoặc sự kiện làm phật lòng hay xúc phạm nhà nước Trung Quốc hoặc ĐCSTQ sẽ khiến không chỉ Trung Quốc hay đảng cầm quyền mất mặt, mà cả chính phủ Australia cũng vậy.
Điều này khá mới mẻ. Thay vì liên tục lớn tiếng, các nhà ngoại giao Trung Quốc giờ đây đang định hình các yêu cầu của mình bằng chính ngôn từ của chính phủ Australia. Ngoại giao chiến lang dần nhường chỗ cho “ngoại giao chiến lang đội lốt cừu”. Các quan chức Trung Quốc đang dùng chính ngôn ngữ của nước chủ nhà để gây sức ép lên các chính quyền và cộng đồng địa phương. Theo những bằng chứng hiện có, cách tiếp cận mới này cho đến nay tương đối hiệu quả, nhưng cũng mang lại rủi ro cho tất cả các bên.
BẰNG CHỨNG
Một động thái mà lãnh sự quán Trung Quốc tại Melbourne tiến hành ngay sau khi chuyến thăm của Albanese kết thúc là minh chứng cho chiến lược mới này. Tháng 8/2025, tổng lãnh sự Trung Quốc tại Melbourne yêu cầu gặp một tổ chức phi lợi nhuận độc lập, xin được giấu tên. Hội đồng quản trị của tổ chức này đã hoan nghênh lời đề nghị. Đây không phải là một chuyến thăm cấp thấp. Đoàn nhân viên lãnh sự tháp tùng tổng lãnh sự đông gần bằng số đại diện của phía chủ nhà ngồi quanh bàn.
Trong phần trình bày chính thức, vị tổng lãnh sự điểm lại quan hệ Australia – Trung Quốc kể từ năm 1972 và việc mở lãnh sự quán tại Melbourne vào năm 1986. Ông nói rằng những khó khăn trong quá khứ giờ đã lùi lại phía sau. Chính phủ Albanese đã sửa chữa những sai lầm của chính phủ Liên minh tiền nhiệm. Canberra đang khôi phục sự ổn định thông qua thương mại, phát triển khu vực và quan hệ đối tác giao lưu nhân dân, đồng thời công nhận các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc — một cụm từ ám chỉ sự cai trị của ĐCSTQ và các yêu sách của Trung Quốc đối với Đài Loan, Tây Tạng, Tân Cương, Biển Đông cùng nhiều vấn đề khác.
Vị tổng lãnh sự sau đó hối thúc hội đồng quản trị đọc một bài báo mới xuất bản của tỷ phú quặng sắt Andrew (Twiggy) Forrest, người dự đoán về một tương lai tươi sáng nếu tất cả mọi người cùng bước lên “con thuyền Trung Quốc”. Tuy nhiên, Forrest cũng cảnh báo: “Nếu ta đối xử với một người bạn như một kẻ thù, thì một ngày nào đó, người ấy hoàn toàn có thể sẽ trở thành kẻ thù thật sự.”
Một số nhân vật địa phương ngồi quanh bàn kể lại rằng họ từng nghe một lời cảnh báo tương tự năm năm trước, khi một nhà ngoại giao Trung Quốc trao cho một nhà báo ở Canberra danh sách gồm 14 điểm bất bình, kèm theo tuyên bố: “Nếu quý vị xem Trung Quốc là kẻ thù, Trung Quốc sẽ trở thành kẻ thù.” Phần lớn những điểm bất bình được đưa ra vào tháng 11/2020 một mặt liên quan đến việc Canberra hạn chế sự can dự của chính phủ Trung Quốc với các thực thể cấp địa phương, mặt khác liên quan đến việc Canberra không chịu hạn chế các tổ chức độc lập của Australia đang chỉ trích Trung Quốc và ĐCSTQ. Các đại diện của Trung Quốc tại Australia dường như bị kích động không hẳn bởi chính sách đối ngoại của chính phủ Liên minh, mà bởi những dàn xếp chính trị trong nước chi phối các tiểu bang, cũng như việc chính phủ này không đàn áp các bình luận về Trung Quốc và đảng cầm quyền trên truyền thông, tại các viện chính sách và trong xã hội dân sự Australia.
Phản ứng dữ dội của công chúng Australia đối với “14 điểm bất bình” đã khiến các đại diện Trung Quốc phải tạm gác lời đe dọa của mình. Những diễn biến sau đó cho thấy họ có thể kiên nhẫn chờ đợi, bởi chính lời cảnh báo ấy đã được Forrest, một trong những doanh nhân hàng đầu Australia, lặp lại ngay sau chuyến thăm của Albanese.
Sau khi viện dẫn lời Forrest, các quan chức lãnh sự đưa ra một yêu cầu nhắm thẳng vào hội đồng quản trị ở Melbourne: hủy bỏ một sự kiện mà họ đang tổ chức cùng nhà báo Australia Cheng Lei. Khi đó, Cheng vừa được hồi hương sau ba năm ngồi tù tại Trung Quốc vì những cáo buộc liên quan đến hoạt động gián điệp. Các nhà ngoại giao Trung Quốc ngụ ý rằng việc tạo diễn đàn để bà kể về quãng thời gian bị cầm tù sẽ phá hỏng toàn bộ những nỗ lực tốt đẹp của Albanese và phái đoàn doanh nghiệp của ông.
Bất chấp yêu cầu của tổng lãnh sự, buổi nói chuyện của Cheng vẫn diễn ra. Dù vậy, những hành động can thiệp mang tính cưỡng ép của Trung Quốc nhằm vào các hoạt động của bà vẫn tiếp diễn. Sáu tháng sau, vở kịch “1154 Ngày” của Cheng — kể về quãng thời gian bà bị biệt giam và cầm tù tại Trung Quốc — bị gạch tên khỏi một liên hoan nghệ thuật hàng đầu ở Melbourne. “Tôi cảm thấy như mình đang bị đưa trở lại Trung Quốc,” Cheng chia sẻ với tờ Age.
Nỗi lo ngại của bà hoàn toàn có cơ sở. Vở kịch đã được dự kiến đưa vào chương trình của liên hoan nghệ thuật, thông thường đây là một bước đệm mang tính thủ tục trước khi được chính thức lựa chọn, thế nhưng hội đồng quản trị — chứ không phải đội ngũ sáng tạo của liên hoan — đã loại bỏ nó. Liên hoan nghệ thuật RISING được tài trợ bởi Creative Victoria và do trung tâm Arts House thuộc Hội đồng Thành phố Melbourne quản lý. Điều này đẩy chương trình của liên hoan vào thế gọng kìm kinh điển giữa chính quyền tiểu bang và thành phố, những cơ quan vốn nổi tiếng với việc nhượng bộ trước áp lực từ lãnh sự quán.
Sự can thiệp của chính phủ Trung Quốc vào sách giáo khoa của bang Victoria, các tổ chức cộng đồng, truyền thông tiếng Trung và những cuộc thảo luận của chính quyền địa phương từng được cho là chuyện của quá khứ, sau khi các luật liên bang mới về can thiệp nước ngoài được ban hành năm 2018, cùng các luật năm 2020 hạn chế việc chính quyền bang vượt quá thẩm quyền trong quan hệ đối ngoại. Nhưng thực tế không phải vậy.
Trả lời phỏng vấn cho bài viết này, Cheng cho biết các quan chức Thành phố Melbourne đã nhận được nhiều cuộc gọi từ lãnh sự quán Trung Quốc và một chuyến thăm trực tiếp nhằm thúc ép họ loại bỏ vở kịch của bà. Điều đáng chú ý hơn là Arts House vẫn trả cho các nghệ sĩ mức thù lao biểu diễn như đã thỏa thuận, dù buổi diễn không được phép diễn ra. Vấn đề cốt lõi không nằm ở chi phí, mà là những rủi ro đối với quan hệ của chính quyền thành phố và tiểu bang với lãnh sự quán địa phương.
Vở kịch của Cheng sau đó đã được trình diễn bên ngoài khuôn khổ liên hoan, nhờ sự hỗ trợ của một địa điểm nằm ngoài thẩm quyền của Thành phố Melbourne. Trường hợp này có một sự trùng hợp lịch sử khá kỳ lạ. Năm 1936, một vở kịch chống Đức Quốc xã đã bị cấm diễn tại các nhà hát ở Sydney và Melbourne sau những phản đối từ lãnh sự quán Đức, lúc bấy giờ chịu sự chỉ đạo của Đảng Quốc xã. Đáng khen là các diễn viên thời đó đã tìm ra cách lách lệnh cấm bằng việc biểu diễn ngay trên thùng một chiếc xe tải.
Đối với đội ngũ lãnh sự Trung Quốc “ra khơi” ngay sau chuyến thăm Trung Quốc của Albanese, Melbourne chỉ là một bến đỗ. Các nhân viên lãnh sự tại Victoria đã tìm cách gặp gỡ các tổ chức dân sự và quan chức tại Bendigo, Ballarat, Frankston, Geelong và cả Hobart ở Tasmania, cũng như lãnh đạo các trường đại học và thể chế văn hóa, trong đó có Bảo tàng Lịch sử người Australia gốc Hoa tại Melbourne. Các quan chức lãnh sự tại Tây Australia đã gặp chính quyền địa phương ở Perth, Joondalup, Cockburn, Gosnells, Geraldton và Swan; trong khi những người làm việc tại Queensland đến thăm Brisbane, Rockhampton, Mackay, Toowoomba, Sunshine Coast, Gold Coast và Southern Downs. Lãnh sự quán tại Nam Australia cũng đã đến thăm chính quyền địa phương ở Adelaide, Murray Bridge và Clare Valley. Tại mỗi tiểu bang, các quan chức lãnh sự đều gặp gỡ cả các cơ quan dân sự lẫn cộng đồng.
Khác với các chuyến thăm lãnh sự trước đây, chiến dịch tiếp cận trên toàn quốc sau chuyến thăm của Albanese thu hút rất ít sự chú ý của công chúng. Không lâu trước đó, đội ngũ lãnh sự tại Sydney đã phải chịu cảnh bẽ bàng trước công chúng khi báo chí địa phương đưa tin về cuộc gặp của tổng lãnh sự với thị trưởng thành phố Newcastle. Tại cuộc gặp đó, tổng lãnh sự cảnh báo thị trưởng về khả năng một hải đội tàu ngầm hạt nhân AUKUS đồn trú gần đó, tuyên bố rằng điều này sẽ làm tổn hại các lợi ích chiến lược của Trung Quốc. Theo các báo cáo, vị thị trưởng đã rất sửng sốt khi bị chất vấn về Đài Loan, Tây Tạng và tàu ngầm hạt nhân — những chủ đề hoàn toàn nằm ngoài phạm vi ngoại giao của chính quyền địa phương Australia — ngay trong một buổi gặp gỡ và giao lưu thông thường với các quan chức lãnh sự Trung Quốc.
Sau khi Albanese trở về, các phái đoàn lãnh sự Trung Quốc áp dụng một phong cách ngoại giao cấp địa phương kín đáo hơn, phù hợp với chính sách ngoại giao quốc tế “bình tĩnh và chừng mực” của chính Canberra, vốn từng được đem ra đối chiếu với nền “ngoại giao loa phóng thanh hiếu chiến” của chính phủ Liên minh trước đây. Dù giúp khôi phục quan hệ song phương về thương mại, quan hệ cấp bộ trưởng và giao lưu nhân dân ở cấp quốc gia, cách tiếp cận của Albanese lại làm dấy lên kỳ vọng từ phía các đại diện Trung Quốc tại Australia rằng những yêu cầu của họ về sự thận trọng của các địa phương trong các vấn đề nhạy cảm sẽ được tự nguyện tuân thủ. Sự kiềm chế của Canberra đang bị chuyển đổi mục đích để phục vụ cho nền ngoại giao cấp địa phương mang tính cưỡng ép của Bắc Kinh.
PHẢN TÁC DỤNG?
Các nhà ngoại giao Trung Quốc tại Australia hiểu rất rõ rằng nền ngoại giao chừng mực của chính phủ Albanese không làm thay đổi chiến lược rộng lớn hơn của Australia trong khu vực. Chiến lược địa chính trị này được kế thừa nguyên vẹn từ chính phủ Liên minh và hoàn toàn phù hợp với nhận thức của các đối tác trong khu vực về những thách thức và mối đe dọa mà Trung Quốc tạo ra.
Nhưng điều đó không ngăn các quan chức lãnh sự yêu cầu chính quyền địa phương và các tổ chức cộng đồng phải dập tắt những cuộc thảo luận về các mối đe dọa đó vì lợi ích của sự ổn định trong quan hệ song phương. Hồi tháng 5/2026, tổng lãnh sự Trung Quốc tại Melbourne nói với một tờ báo của thành phố rằng những cáo buộc về “cái gọi là” mối đe dọa sẽ “phản tác dụng” và dội lại “giống hệt như một chiếc boomerang” vào bất kỳ ai đưa ra chúng.
Phản tác dụng với ai? Hầu hết các hành động can thiệp của lãnh sự đều nằm dưới ngưỡng chú ý của Canberra, nhưng tình hình đang dần thay đổi. Tháng 7/2026, Bảo tàng Lịch sử người Australia gốc Hoa ở Melbourne dường như đã vi phạm một thỏa thuận tài trợ của liên bang khi để một viên chức lãnh sự Trung Quốc phát biểu tại chương trình vinh danh những người có thành tích cao hằng năm mà không thông báo cho cơ quan tài trợ của chính phủ. Đơn vị luân phiên tổ chức Giải thưởng Người Australia gốc Hoa có thành tích xuất sắc năm 2026 là Hội đồng Thành phố Melbourne dưới quyền Thị trưởng Reece, vốn có thói quen mời các quan chức lãnh sự Trung Quốc phát biểu tại các sự kiện cộng đồng. Bằng cách rút lại nguồn tài trợ, Canberra đã phát đi tín hiệu về mối quan ngại của mình trước việc các quan chức lãnh sự “đi ké” vào các sự kiện địa phương bằng ngân sách liên bang.
Một giới hạn nghiêm trọng hơn đã bị vượt qua vào cuối tháng đó, khi Bảo tàng gửi lời mời nhưng sau đó lại hủy lời mời Ngoại trưởng Penny Wong đến dự lễ ra mắt cuốn sách Behind a Million Faces (Đằng sau một triệu gương mặt) của nhà báo Emilia Tagaza, tác phẩm được Bảo tàng mô tả là “cuốn sách nền tảng về lịch sử người Australia gốc Hoa”. Wong khi ấy đã nhận lời. Văn phòng của bà đề xuất tổ chức lễ ra mắt vào ngày 1/9/2026, đồng thời yêu cầu gửi trước một bản sao cuốn sách.
Tuy nhiên, theo các email mà tác giả được biết, vào tháng Bảy, các thành viên hội đồng quản trị của Bảo tàng đã tự đọc những bản sao gửi trước cho họ và phản đối nội dung cuốn sách vì một số lý do. Những lý do này bao gồm việc tác giả được cho là đã hạ thấp vai trò của Mỹ trong sự suy thoái quan hệ Australia – Trung Quốc, quá nhấn mạnh chủ nghĩa cộng sản, phóng đại sự “quyết đoán” của Trung Quốc và ám chỉ sai lệch rằng những người di cư Trung Quốc đến Australia là để trốn thoát khỏi sự kiểm soát của ĐCSTQ. Họ chỉ đạo CEO gửi cho tác giả 17 trang đính chính, không trang nào mang tính sửa lỗi thực tế mà phần lớn nhằm định hình lại những sự thật đã được thừa nhận để giảm khả năng làm chính phủ Trung Quốc phật ý. Khi Tagaza từ chối các sửa đổi của hội đồng quản trị, CEO được chỉ đạo hủy bỏ buổi ra mắt và rút lại lời mời Ngoại trưởng Australia.
Nhưng đó chưa phải là hồi kết. Vị CEO đã khôi phục buổi ra mắt sách và lời mời Wong sau khi nhận được tư vấn rằng quyết định của hội đồng quản trị có thể đã xâm phạm quyền tự do ngôn luận của tác giả. Tuy nhiên, chỉ vài tuần trước sự kiện, hội đồng quản trị lại đảo ngược quyết định và hủy bỏ cả sự kiện lẫn lời mời. Tháng Chín trôi qua mà không có buổi ra mắt sách nào tại Bảo tàng, để lại vị Ngoại trưởng băn khoăn không hiểu rốt cuộc chuyện gì đang xảy ra ở Melbourne.
Bà có nhiều hơn một lý do để băn khoăn. Năm 2024, một cựu thành viên hội đồng quản trị Bảo tàng đã trở thành người Australia đầu tiên bị bỏ tù vì lên kế hoạch can thiệp từ nước ngoài thay mặt cho ĐCSTQ — dù không phải trong vai trò thành viên hội đồng quản trị. Nhưng thực tế là không có chuyện gì bất thường đang xảy ra ở Melbourne cả. Những biểu hiện vâng lời đối với lãnh sự quán Trung Quốc tại địa phương chính là trạng thái mặc định của các chính quyền bang và thành phố, các tổ chức văn hóa tinh hoa và những cơ quan cấp cao. Khi bị quở trách và dụ dỗ đủ nhiều, các tổ chức này sẽ điều chỉnh hành vi theo những gì họ cho là điều mà các viên chức lãnh sự địa phương mong muốn, trong nhiều trường hợp thậm chí chẳng cần nhận bất kỳ yêu cầu cụ thể nào. Tự kiểm duyệt đã trở thành chuyện thường tình.
Bảo tàng này cũng có lịch sử bịt miệng những tiếng nói và câu chuyện có thể làm phật lòng các quan chức Trung Quốc tại địa phương. Có thể tìm thấy một ví dụ nhỏ về sự vâng lời này ngay trong khu trưng bày của Bảo tàng về lịch sử nhập cư gần đây từ Trung Quốc. Một tình nguyện viên của Bảo tàng nói với tôi rằng một đoạn văn bản ban đầu đã liên hệ Thảm sát Bắc Kinh/Thiên An Môn năm 1989 với quyết định đáng nhớ của Thủ tướng Bob Hawke cho phép hàng chục nghìn sinh viên Trung Quốc đang ở Australia được thường trú sau cuộc thảm sát. Nếu không có việc quân đội Trung Quốc tàn sát sinh viên và công nhân ở Bắc Kinh, 40.000 sinh viên đó đã không được mời ở lại. Nhưng đoạn văn bản hiện được trưng bày lại lấp đi bối cảnh “mang tính xúc phạm” này: “40.000 sinh viên đã đến và học tập, trong khi nhiều người ở lại Australia.”
Nghiêm trọng hơn, Bảo tàng còn quảng bá một số khía cạnh lịch sử nhất định nhưng lại dập tắt những khía cạnh khác. Hội đồng quản trị không nêu bất kỳ quan ngại nào trước hay sau buổi ra mắt vào tháng 8/2026 của một cuốn sách về lịch sử chi nhánh Victoria của Hội Hữu nghị Australia – Trung Quốc (ACFS), được tổ chức tại Bảo tàng cùng các sự kiện đánh dấu kỷ niệm 75 năm thành lập Hội. Quan hệ của ACFS với Trung Quốc được điều phối bởi Hội Hữu nghị Đối ngoại Nhân dân Trung Quốc dưới sự chỉ đạo của Ban Công tác Mặt trận Thống nhất của ĐCSTQ. Tổng lãnh sự Trung Quốc đã phát biểu tại lễ kỷ niệm cùng với Thị trưởng Nicholas Reece.
Điều mới lạ trong trường hợp buổi ra mắt sách của Tagaza bị hủy không phải là sự kiểm duyệt có chọn lọc, mà là việc sự kiểm duyệt ấy diễn ra ngay dưới sự chứng kiến của Ngoại trưởng Australia. Thái độ cung kính quen thuộc của hội đồng quản trị Bảo tàng đối với những quan điểm chính thức của Trung Quốc về lịch sử, nhập cư và quan hệ song phương của Australia thông thường không bị phơi bày trước các bộ trưởng liên bang. Nhưng lần này, sức ảnh hưởng của lãnh sự quán Trung Quốc tại Melbourne đối với chính quyền và cộng đồng địa phương đã làm bẽ mặt một thành viên cấp cao trong Nội các Albanese.
Dường như có ba yếu tố định hình quyết định của Bảo tàng trong việc hủy buổi ra mắt sách và lời mời Ngoại trưởng — không phải một mà tới hai lần. Thứ nhất, như đã lưu ý, có những quan ngại rằng một số phần của cuốn sách có thể gây rắc rối cho một số bộ phận của “cộng đồng người Hoa”. Thứ hai, Bảo tàng phải đối mặt với sự phản đối ngày càng gia tăng từ cộng đồng về những vấn đề không liên quan. Thứ ba — và theo tôi là quan trọng nhất — Bảo tàng đã dự liệu phản ứng có thể có của tổng lãnh sự địa phương trước việc một bộ trưởng tham gia một sự kiện ra mắt quan trọng cho một cuốn sách không phản ánh quan điểm của ĐCSTQ về lịch sử, nhập cư và quan hệ song phương của Australia.
Nếu được mời phát biểu, tổng lãnh sự sẽ có nghĩa vụ phải phản đối những “thiếu sót” của cuốn sách ngay trước mặt vị bộ trưởng; còn nếu Bảo tàng không mời ông, họ có nguy cơ làm tổn hại quan hệ của chính mình với lãnh sự quán. Đứng trước lựa chọn giữa việc làm bẽ mặt Ngoại trưởng Australia và làm thất vọng lãnh sự quán địa phương, hội đồng quản trị Bảo tàng đã chọn làm bẽ mặt vị ngoại trưởng.
“ỔN ĐỊNH HÓA”
Chương trình ngoại giao của Bắc Kinh nhằm thúc đẩy lợi ích quốc gia của Trung Quốc, và ưu tiên hàng đầu trong số những lợi ích đó là bảo đảm đảng cầm quyền tiếp tục nắm giữ quyền lực. Sự phân biệt thông thường giữa chính sách đối nội và đối ngoại đã sụp đổ trước yêu cầu này, bởi ưu tiên an ninh quốc gia hàng đầu được áp dụng như nhau trong cả hai lĩnh vực: việc duy trì vị thế và quyền lực của ĐCSTQ bên ngoài Trung Quốc cũng quan trọng không kém việc duy trì chúng ở trong nước.
Điều tương tự cũng đúng với việc quản lý các rủi ro an ninh. Bên trong Trung Quốc, một hệ thống “duy trì ổn định” (duy ổn) trên toàn quốc giúp nhận diện và dập tắt từ trong trứng nước những mối đe dọa bị cho là nhằm vào sự cai trị của ĐCSTQ. Bên ngoài Trung Quốc, nhiệm vụ này thuộc về các quan chức lãnh sự đóng tại địa phương. Những người bị hệ thống duy ổn dập tắt tiếng nói ở Trung Quốc nói rằng họ đã bị “ổn định hóa”. Điều tương tự cũng có thể đang diễn ra tại Australia.
Dưới ngọn cờ ổn định quan hệ song phương, các nhân viên lãnh sự Trung Quốc đang áp dụng những kỹ thuật duy trì ổn định để ngầm phá hoại các sáng kiến và dập tắt những tiếng nói bất đồng trong các chính quyền địa phương và cộng đồng trên khắp Australia. Theo cách hiểu của họ, chính sách ngoại giao mềm mỏng của Canberra đã trao cho các lãnh sự quán Trung Quốc giấy phép và đòn bẩy để gây áp lực buộc các cơ quan văn hóa, nghệ thuật, cộng đồng và chính quyền phải làm theo mong muốn của họ, bằng cách thể hiện rằng những mong muốn đó hoàn toàn phù hợp với chính sách ổn định hóa của Australia. Như Cheng Lei nói với tờ Age của Melbourne, Australia đang bắt đầu mang lại cảm giác giống như Trung Quốc.
Hiện tại, những rủi ro trong nước của việc bị “ổn định hóa” sẽ tác động nặng nề đến các quyền tự do ngôn luận, lập hội và tôn giáo, vốn là nền tảng của đời sống Australia. Những rủi ro quốc tế bao gồm khả năng các tiểu bang như Victoria bỏ lỡ giai đoạn tăng trưởng ngoạn mục của Đài Loan chỉ vì sợ làm mất lòng vị lãnh sự Trung Quốc tại địa phương. Rủi ro địa chính trị lớn hơn đối với Australia là các nhà ngoại giao Trung Quốc có thể áp dụng chiến lược chiến lang đội lốt cừu mới của họ đối với các cộng đồng Đảo Thái Bình Dương, qua đó gây bất lợi cho Australia. Xét cho cùng, nếu Australia bị cho là đang quy phục Trung Quốc, thì các quốc gia Thái Bình Dương nhỏ bé hơn cũng chẳng có lý do gì để hành xử khác. Một nguy cơ là khoản đầu tư khổng lồ của Australia vào Thái Bình Dương, vốn nhằm đối phó với mối đe dọa từ Trung Quốc, cuối cùng lại có thể phục vụ lợi ích của ĐCSTQ thông qua việc các đại diện của Bắc Kinh trong khu vực khéo léo viện dẫn chính những lời nói và hành động của Australia.
Vượt ra ngoài khu vực Thái Bình Dương, bài học lớn hơn là tất cả các quốc gia đang tìm kiếm sự “ổn định chiến lược” trong quan hệ với Trung Quốc, nếu lơ là cảnh giác, sẽ nhận ra rằng các nhà ngoại giao Trung Quốc đang tiến hành duy trì ổn định ngay tại sân sau của họ — bằng cách sử dụng chính cam kết về sự ổn định của nước chủ nhà để giữ cho ĐCSTQ luôn an toàn và duy trì quyền kiểm soát ở khắp mọi nơi.
Tiến sĩ John Fitzgerald là nhà sử học về Trung Quốc và cộng đồng người Hoa hải ngoại, đồng thời là nghiên cứu viên cấp cao không thường trú tại Viện Chính sách Chiến lược Australia ở Canberra. Cuốn sách mới nhất của ông là Cadre Country: How China Became the Chinese Communist Party (2022), và ông cũng là chủ biên của Taking the Low Road: China’s Influence in Australian States and Territories (2022).
