Nguồn: “How the Democrats will wield their power”, The Economist, 04/11/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Trong nỗ lực kiềm chế Donald Trump suốt hai năm qua, không có công cụ nào được Đảng Dân chủ sử dụng thường xuyên hơn những lá thư với lời lẽ đanh thép. Các nghị sĩ Dân chủ liên tục gửi đi những bức thư như vậy, nhưng tổng thống và các cộng sự của ông phớt lờ phần lớn trong số đó. Đó chính là tình cảnh của đảng thiểu số tại Quốc hội, vốn không có quyền triệu tập các phiên điều trần hay ban hành trát đòi cung cấp tài liệu và lời khai, chứ chưa nói đến việc thông qua luật.
Tình thế ấy sẽ thay đổi vào ngày 3/1, khi Đảng Dân chủ tiếp quản quyền lãnh đạo Quốc hội sau chiến thắng áp đảo, giành đa số ghế tại cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Đảng này nhiều khả năng sẽ nắm khoảng 260 ghế tại Hạ viện. Nhiệm vụ trước mắt là thực hiện hai lời hứa trọng tâm trong chiến dịch tranh cử: cải thiện đời sống của người dân Mỹ bình thường và kiềm chế tổng thống. Họ hy vọng những thành tựu chính sách thực chất sẽ mở đường cho Đảng Dân chủ trở lại Nhà Trắng vào năm 2028. Tuy nhiên, rủi ro là họ không đáp ứng được kỳ vọng hoặc hành động quá đà, qua đó tạo cơ hội để Đảng Cộng hòa phục hồi.
Vấn đề lớn nhất là dù giành chiến thắng vang dội, Đảng Dân chủ vẫn còn cách khá xa ngưỡng 290 ghế tại Hạ viện và 67 ghế tại Thượng viện, mức đa số cần thiết để vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống. Vì vậy, họ khó có thể thúc đẩy những đạo luật lớn. Tuy nhiên, Đảng Dân chủ vẫn có thể đạt được một số thỏa thuận khiêm tốn với tổng thống bằng cách khai thác những khuynh hướng dân túy của ông, chẳng hạn như áp trần giá thuốc.
Trên thực tế, ưu tiên đầu tiên của Hakeem Jeffries, người được cho là sẽ trở thành Chủ tịch Hạ viện, sẽ là tìm cách khôi phục khoản ngân sách mà Đảng Cộng hòa đã cắt giảm dành cho Medicaid, chương trình chăm sóc sức khỏe cho người thu nhập thấp, cũng như các khoản trợ cấp bảo hiểm cá nhân trên những sàn giao dịch bảo hiểm thuộc Obamacare. Đảng Dân chủ cũng sẽ tìm cách chấm dứt cuộc chiến tại Iran và bãi bỏ các mức thuế quan của Trump, vốn theo lập luận của họ, và hoàn toàn có cơ sở, đã đẩy chi phí sinh hoạt tăng cao. Một dự luật mang tên “Đạo luật Chấm dứt Thuế quan của Trump” sẽ bãi bỏ các mức thuế áp lên Canada cùng nhiều đạo luật mà Trump đã viện dẫn để tiến hành cuộc chiến thương mại. Phần lớn những sáng kiến này hầu như không có cơ hội trở thành luật. Mục đích chính là buộc Trump phải đối đầu với Quốc hội và phát đi thông điệp rõ ràng đến cử tri về những ưu tiên của Đảng Dân chủ.
Tuy nhiên, Quốc hội vẫn nắm trong tay một công cụ quan trọng: ngân sách. Nguồn tài trợ cho hoạt động của chính phủ sẽ hết hạn vào ngày 11/12. Khả năng Quốc hội để ngân sách hết hiệu lực vào thời điểm đó là khá thấp, bởi Đảng Dân chủ không muốn chào đón thế đa số mới của mình bằng một đợt đóng cửa chính phủ. Thay vào đó, Quốc hội nhiều khả năng sẽ nhất trí thông qua một biện pháp cấp ngân sách tạm thời đến tháng 2 hoặc tháng 3, sau đó thương lượng để xây dựng ngân sách chính thức cho phần còn lại của năm tài khóa. Đây sẽ là thời điểm Đảng Dân chủ có thể buộc chính quyền nhượng bộ về chăm sóc sức khỏe, thuế quan và những ưu tiên khác, nếu họ đủ khéo léo và Trump sẵn sàng thỏa hiệp.
Việc đạt được những thay đổi chính sách lớn khác sẽ khó khăn hơn. Đảng Dân chủ từ lâu đã phàn nàn về việc chính phủ chi tiền cho chiến dịch trục xuất người nhập cư vừa tốn kém vừa khắc nghiệt, thay vì các chương trình hỗ trợ thiết yếu. Tuy nhiên, Đảng Cộng hòa đã chủ động bảo vệ nguồn ngân sách dành cho hoạt động thực thi luật nhập cư trong suốt thời gian còn lại của nhiệm kỳ Trump. Tổng thống cũng tiếp tục tìm kiếm những phương thức pháp lý phức tạp nhằm duy trì các mức thuế quan của mình mà không cần sự phê chuẩn của Quốc hội.
Đối với cuộc chiến tại Iran, Đảng Dân chủ có thể tìm cách ngăn chặn nguồn ngân sách phục vụ chiến tranh. Tuy nhiên, điều đó đòi hỏi phải lôi kéo một số nghị sĩ Cộng hòa đứng về phía mình để vượt qua thủ tục cản trở lập pháp tại Thượng viện. Ngay cả trong nội bộ Đảng Dân chủ, việc cắt toàn bộ ngân sách chiến tranh cũng là một vấn đề gây tranh cãi. Damian Murphy, cựu nhân viên Quốc hội thuộc Đảng Dân chủ, hiện làm việc tại Trung tâm Tiến bộ Mỹ, một viện nghiên cứu chính sách, cho rằng kịch bản khả thi hơn là Đảng Dân chủ có thể đặt điều kiện giải ngân dựa trên việc chính quyền phải công bố đầy đủ hơn thông tin về cuộc chiến, từ số thương vong đến lượng vũ khí dự trữ. Trong phần lớn năm qua, Lầu Năm Góc gần như không cung cấp thông tin cho các nhà lập pháp. Đảng Dân chủ từng áp đặt những yêu cầu báo cáo tương tự trong cuộc chiến Iraq sau khi giành quyền kiểm soát Quốc hội năm 2006.
Nếu những tiến triển về kinh tế chỉ có thể diễn ra từng bước, Đảng Dân chủ có thể quyết liệt hơn trong nỗ lực kiềm chế tổng thống. Tại Thượng viện, họ có thể ngăn chặn những đề cử thẩm phán và thành viên nội các của Trump. Quyền lực này sẽ đặc biệt quan trọng nếu một thẩm phán bảo thủ tại Tòa án Tối cao rời nhiệm sở trước cuộc bầu cử năm 2028, bởi hai người trong số họ hiện đã gần 80 tuổi. Khi đó, các thượng nghị sĩ Dân chủ dưới sự lãnh đạo của Chuck Schumer nhiều khả năng sẽ áp dụng lại chiến thuật của Đảng Cộng hòa năm 2016, khi họ từ chối xem xét đề cử Merrick Garland của Tổng thống Barack Obama. Trong khi đó, việc phê chuẩn các thẩm phán tại những tòa án cấp dưới gần như chắc chắn sẽ bị đình lại. Đảng Cộng hòa sẽ tìm cách thúc đẩy thông qua càng nhiều đề cử càng tốt trong tháng 11 và tháng 12, trước khi Đảng Dân chủ tiếp quản quyền lực.
Hoạt động giám sát sẽ chiếm vị trí trung tâm trong chương trình nghị sự. Đảng Dân chủ sẽ thúc đẩy việc ban hành trát triệu tập các quan chức và buộc họ ra điều trần. Trọng tâm lớn nhất sẽ là phơi bày những hành vi mà họ cho là chính quyền lợi dụng quyền lực để tư lợi. Trump đã cung cấp cho họ rất nhiều chất liệu để điều tra, và cử tri cũng đã nhận ra điều đó. Hai phần ba người Mỹ cho rằng Trump đang sử dụng chức vụ tổng thống để làm giàu cho bản thân. Trong các cuộc khảo sát cử tri sau khi bỏ phiếu, chín trên mười người cho biết tham nhũng trong chính phủ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lựa chọn của họ. Chẳng hạn, Đảng Dân chủ có thể điều tra cách một công ty sản xuất có các nhà đầu tư bao gồm Donald Trump Jr., con trai cả của tổng thống, giành được khoản vay từ Lầu Năm Góc; đồng thời xem xét liệu các quốc gia vùng Vịnh có tìm cách gia tăng ảnh hưởng đối với Jared Kushner, con rể và đặc phái viên đối ngoại của Trump, bằng cách đầu tư hàng tỷ USD vào quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân của ông hay không. Giới lãnh đạo Đảng Dân chủ cũng đang tích cực đề cập đến kế hoạch tổ chức các phiên điều trần về thuế quan, Iran, chương trình nghị sự nhập cư hà khắc và nhiều vấn đề khác.
Đảng Dân chủ hiểu rất rõ rằng chính quyền sẽ tìm cách cản trở hoạt động điều tra bằng cách viện dẫn quyền giữ bí mật đối với một số hình thức trao đổi thông tin. Vì vậy, thay vào đó, họ sẽ tìm kiếm thông tin từ những doanh nghiệp và cá nhân từng làm việc với Nhà Trắng. Trump cũng sẽ tìm cách bảo vệ những trao đổi này. Tháng 8, Văn phòng Cố vấn Pháp lý đã ban hành một ý kiến tư vấn, trong đó diễn giải phạm vi rất rộng của “đặc quyền hành pháp”. Tuy nhiên, các doanh nghiệp không chờ đến khi Đảng Dân chủ chính thức nắm đa số mới tìm cách cải thiện quan hệ. “Suốt hai năm qua, chúng tôi thậm chí còn không nhận được một email hồi đáp từ những người này”, một trợ lý của Đảng Dân chủ tại Thượng viện cho biết. “Giờ đây, tất cả bọn họ đều muốn cho chúng tôi biết rằng họ không thuộc phe MAGA”.
Đảng Dân chủ sẽ tìm cách thể hiện mình là đảng của một chính phủ trong sạch. Điều đó đồng nghĩa với hàng loạt đề xuất cải cách. Một lệnh cấm các nhà lập pháp giao dịch cổ phiếu rất có thể sẽ được thông qua. Những đề xuất còn lại chủ yếu nhằm truyền tải thông điệp chính trị. Jamie Raskin, người sắp đảm nhiệm chức Chủ tịch Ủy ban Tư pháp Hạ viện, muốn yêu cầu những người làm trung gian vận động xin ân xá phải đăng ký theo luật liên bang, tương tự các nhà vận động hành lang đại diện cho chính phủ nước ngoài. Ông cũng muốn buộc Trump phải giao nộp chiếc máy bay phản lực hạng sang mà ông nhận được từ Qatar. Robert Garcia, người sẽ đứng đầu Ủy ban Giám sát Hạ viện, muốn ngăn các lãnh đạo doanh nghiệp nhận hợp đồng từ chính phủ liên bang quyên góp tiền cho các chiến dịch tranh cử hoặc đảng phái chính trị. Ông gọi đây là việc bịt “lỗ hổng Musk”.
Rủi ro đối với Đảng Dân chủ là họ có thể sa lầy vào những nỗ lực vô vọng nhằm loại Trump khỏi Nhà Trắng. Họ đã từng luận tội ông hai lần. Lực lượng cử tri trung thành của đảng và những nghị sĩ đại diện cho các khu vực bầu cử an toàn sẽ yêu cầu tiến hành lần thứ ba. Các nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện đã đệ trình bảy nghị quyết luận tội như vậy trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump. Một nghị quyết gần đây đã thất bại trong cuộc bỏ phiếu về thủ tục, nhưng trước đó vẫn nhận được sự ủng hộ của 70% số nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện. Raskin cho rằng mọi người cần “hiểu phép tính hiến định”, tức yêu cầu phải có đa số hai phần ba tại Thượng viện mới có thể kết tội và phế truất một tổng thống. Raskin từng là trưởng nhóm đại diện Hạ viện thực hiện việc luận tội sau khi Trump tìm cách đánh cắp chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2020. Ông nhấn mạnh rằng công cụ này không phải “liều thuốc chữa bách bệnh”. Nếu có hành vi nào đáng khiến một tổng thống bị tước quyền tại nhiệm, thì đó chính là hành vi ấy. Thế nhưng, Thượng viện cuối cùng vẫn để Trump thoát khỏi trách nhiệm.
Mục tiêu của Jeffries sẽ là duy trì thế đa số vào năm 2028, đồng nghĩa với việc ông phải bảo vệ những ghế đang do các nghị sĩ ôn hòa nắm giữ tại các khu vực bầu cử cạnh tranh gay gắt. Việc tập trung công kích tổng thống sẽ không phải là thông điệp có thể giúp họ giành chiến thắng tại những địa hạt ấy. Vì vậy, giới lãnh đạo Đảng Dân chủ nhiều khả năng sẽ tìm cách đáp ứng yêu cầu của lực lượng cử tri trung thành bằng cách luận tội các thành viên nội các thay vì tổng thống. Pete Hegseth, Bộ trưởng Chiến tranh, nhiều khả năng sẽ trở thành mục tiêu đầu tiên, với những cáo buộc như tiến hành chiến tranh mà không được Quốc hội cho phép và ra lệnh sát hại ngoài khuôn khổ tư pháp những người bị tình nghi buôn bán ma túy, cùng nhiều vấn đề khác. Robert F. Kennedy Jr., Bộ trưởng Y tế, có thể là người tiếp theo, sau khi để xảy ra đợt bùng phát dịch sởi nghiêm trọng nhất trong 35 năm.
Những chiến thắng bầu cử áp đảo thường dễ làm nảy sinh tâm lý tự mãn, và Đảng Dân chủ cũng không phải ngoại lệ. Sau chiến thắng mang tính lịch sử, chính những cử tri đã đưa Đảng Dân chủ lên nắm quyền với cách biệt lớn có thể sớm quay sang chỉ trích họ vì quá rụt rè hoặc hành động quá đà. Schumer và Jeffries sẽ phải đối mặt với những nhiệm vụ hết sức khó khăn.
