Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
SpaceX – nhà sản xuất tên lửa và phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo do Elon Musk sở hữu – đã nộp đơn chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Công ty dự kiến sẽ chính thức lên sàn giao dịch NASDAQ của Mỹ vào tháng 6, trong thương vụ có thể trở thành đợt IPO giá trị nhất thế giới. Công ty đang tìm cách huy động 75 tỷ đô la, đưa mức định giá của mình lên khoảng 2.000 tỷ đô la.
Không chịu thua kém, đối thủ không đội trời chung của SpaceX là OpenAI được cho là cũng đang chuẩn bị nộp đơn IPO trong vài tuần tới. Đơn vị tạo ra ChatGPT được cho là đang làm việc với các ngân hàng, bao gồm cả Goldman Sachs, trước khi ra mắt trên thị trường đại chúng, có thể là ngay trong tháng 9. OpenAI – công ty được định giá khoảng 850 tỷ đô la trong một vòng gọi vốn kín gần đây – vẫn chưa xác nhận kế hoạch này.
Bộ Tư pháp Mỹ truy tố Raúl Castro, nhà lãnh đạo trên thực tế của Cuba, với nhiều tội danh, bao gồm cả tội giết người. Ông bị buộc tội ra lệnh bắn hạ hai máy bay do một nhóm người lưu vong có trụ sở tại Miami điều khiển vào năm 1996, khiến 4 người thiệt mạng. Người đàn ông 94 tuổi này là Bộ trưởng Quốc phòng trong chính phủ cộng sản lúc bấy giờ. Donald Trump đã kêu gọi thay đổi chế độ ở Cuba và bản cáo trạng này càng làm leo thang chiến dịch gây áp lực của ông.
Samsung Electronics đồng ý một thỏa thuận lương thưởng dự kiến với một trong những công đoàn của mình, tránh được một cuộc đình công kéo dài 18 ngày đã được lên kế hoạch, vốn có thể làm gián đoạn việc sản xuất chip AI tại công ty lớn nhất Hàn Quốc. Các cuộc đàm phán vào phút chót do Bộ trưởng Bộ Việc làm và Lao động của nước này dẫn dắt đã giúp mang lại thỏa thuận, hiện đang chờ phê duyệt của các thành viên công đoàn. Cổ phiếu của Samsung Electronics vừa tăng 6%.
Nvidia báo cáo doanh thu kỷ lục 81,6 tỷ đô la trong quý đầu tiên của năm 2026, tăng 85% so với một năm trước và cao hơn kỳ vọng của các nhà phân tích. Nhà sản xuất chip cũng dự báo doanh thu 91 tỷ đô la cho quý tiếp theo. Dù vậy, cổ phiếu của công ty có giá trị nhất thế giới đã giảm 1,3% trong các phiên giao dịch ngoài giờ. Các nhà đầu tư lo lắng rằng Nvidia sẽ không thể duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của mình.
Giá dầu quay về mức khoảng 100 đô la/thùng khi mọi người không thể chắc chắn về việc liệu Mỹ và Iran có đạt được thỏa thuận hòa bình hay không. Giá đã giảm 6% vào hôm qua sau khi Trump khẳng định rằng chính quyền của ông đang ở “những giai đoạn cuối cùng” của cuộc đàm phán với Cộng hòa Hồi giáo. Nhưng Masoud Pezeshkian, Tổng thống Iran, sau đó tuyên bố rằng đất nước của ông sẽ không bị ép buộc phải đầu hàng.
James Murdoch, con trai thứ hai của Rupert Murdoch, đã đồng ý mua lại một nửa Vox Media. Thỏa thuận này cũng bao gồm việc mua lại tạp chí New York, từng thuộc sở hữu của cha ông. Đây là thương vụ mua lớn nhất của Murdoch kể từ khi ông và các anh chị em đạt được thỏa thuận trị giá 3,3 tỷ đô la về quyền kiểm soát đế chế truyền thông của gia đình, trong đó có Fox News.
Con số trong ngày: 20%, là tỷ lệ những bà mẹ gặp khó khăn với việc cho con bú. Tuy nhiên, vấn đề này vẫn thiếu hụt nghiên cứu một cách trầm trọng.
TIÊU ĐIỂM
Nghệ thuật để không đạt được thỏa thuận
Hôm qua, Donald Trump tuyên bố ông “không vội” đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến của mình ở Iran. Bạn có thể hiểu điều đó theo cách nào tùy ý. Một ngày trước, Tổng thống Mỹ nói rằng Iran chỉ có “hai hoặc ba ngày” để chấp nhận thỏa thuận trước khi ông bắt đầu ném bom đất nước này trở lại. Hôm thứ Hai, ông đe dọa tiến hành các cuộc không kích trước khi rút lui, khẳng định rằng các quốc gia Vùng Vịnh đã cầu xin ông ngừng bắn.
Cuộc chiến dường như bị mắc kẹt trong một vòng lặp: Trump đưa ra lời đe dọa, lùi bước, và sau đó khẳng định đã có tiến triển dù mơ hồ trong các cuộc đàm phán. Ông đã phải đối mặt với tình trạng lưỡng nan về ngoại giao tương tự suốt nhiều tuần. Iran sẵn sàng đồng ý với một thỏa thuận sơ bộ nhằm mở cửa trở lại Eo biển Hormuz. Nhưng để tránh bị mất mặt, Mỹ đang tìm kiếm nhiều nhượng bộ hơn về chương trình hạt nhân của Iran so với những gì Iran sẵn sàng đưa ra cho đến nay. Các nhà đàm phán đang cố gắng dung hòa sự khác biệt. Iran có thể đưa ra một số cam kết không rõ ràng, với các chi tiết sẽ được giải quyết sau. Nhưng với tình trạng bế tắc kéo dài, ngày càng có nguy cơ giao tranh sẽ nổ ra trở lại.
SpaceX vươn tới những vì sao
SpaceX của Elon Musk đã nộp đơn IPO vào tuần này, với mục tiêu niêm yết công khai vào tháng 6. Tuy nhiên, trước khi Musk có khả năng trở thành tỷ phú sở hữu khối tài sản nghìn tỷ đô la, công ty dự kiến sẽ tiến hành một vụ thử nghiệm khác đối với tên lửa Starship khổng lồ của mình vào hôm nay. Đây sẽ là chuyến bay đầu tiên của Starship “phiên bản 3,” một tên lửa được thiết kế lại, kết hợp những bài học từ những thất bại của các thế hệ trước.
Hiệu suất của Starship sẽ định đoạt tương lai của SpaceX. Nó là cỗ máy duy nhất có khả năng vận chuyển thế hệ vệ tinh mới, lớn hơn, được thiết kế để cung cấp thêm dung lượng cho dịch vụ internet Starlink đang phát triển nhanh chóng của SpaceX. Và chỉ có nó mới có thể phóng các trung tâm dữ liệu ngoài không gian mà Musk tin rằng cuối cùng sẽ cho phép các phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo vượt qua những hạn chế trên Trái Đất về khả năng sản xuất điện và sự phản đối của công chúng. Đáng lẽ Starship đã đi vào hoạt động, nhưng các mô hình trước đó không may gặp sự cố với lá chắn nhiệt bảo vệ giai đoạn hai của tên lửa khi nó quay trở lại Trái Đất. Lần này, Musk có lẽ hy vọng rằng mọi chuyện đều thuận buồm xuôi gió.
Một triển vọng ảm đạm khác cho châu Âu
Nền kinh tế châu Âu chỉ mới bắt đầu lấy lại đà tiến sau nhiều năm tăng trưởng tầm thường thì Donald Trump bất ngờ tấn công Iran. Kể từ đó đến nay, tâm lý kinh tế cứ sa sút dần, dự báo tăng trưởng bị cắt giảm (một lần nữa), và Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã bắt đầu cân nhắc việc tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát. Hôm nay, EU sẽ công bố dự báo kinh tế chính thức và các số liệu nhanh về tâm lý người tiêu dùng. Và những con số về chỉ số nhà quản trị mua hàng đầu tiên của khu vực đồng euro trong tháng 5 cũng sẽ được công bố. Tất cả chúng sẽ mang lại một cái nhìn rõ ràng hơn về hướng đi của nền kinh tế châu Âu.
Nếu lấy nước Anh làm hệ quy chiếu, thì người tiêu dùng của lục địa già có lẽ không lạc quan hơn so với hồi tháng 4. Tuần này, Anh đã báo cáo tâm lý hộ gia đình yếu nhất trong gần ba năm qua. Giá xăng vẫn ở mức cao, trong khi sự bất ổn về việc làm gia tăng. Các doanh nghiệp có thể đã thích nghi với giá cao, nhưng lại lo sợ những gì chờ đợi họ một khi nguồn cung dầu cạn kiệt. Dự báo của EU cũng có khả năng bị giảm so với mức 1,4% trước đó. Phải cần thêm một thời gian nữa tình hình mới có thể cải thiện.
Bùng nổ học tại nhà
Việc học tại nhà từ lâu đã được xem là một hiện tượng bên lề, gắn liền với những bậc cha mẹ cuồng tín, những đứa trẻ kém giao tiếp xã hội, và phương pháp sư phạm chắp vá. Nhưng nó đang dần trở thành xu hướng chủ đạo trên toàn thế giới. Tại Mỹ, 6% dân số trong độ tuổi đi học đã được giáo dục tại nhà vào năm 2024 – gấp đôi con số hồi năm 2019. Ở Anh và Australia, số lượng trẻ học tại nhà đã tăng gần gấp đôi trong cùng thời kỳ. Ban tổ chức của hội nghị giáo dục tại nhà lớn nhất thế giới, bắt đầu tại Kissimmee, Florida vào hôm nay, tin rằng nhiều người trong số 18.000 người tham dự sẽ đến từ nước ngoài.
Những người tham dự cũng có thể đa dạng ở các khía cạnh khác. Ở Mỹ, những người học tại nhà vẫn chủ yếu là người da trắng theo Thiên Chúa giáo, nhưng sự tăng trưởng đang được ghi nhận ở các gia đình da màu. Theo dữ liệu của Cục Thống kê Dân số, một tỷ lệ cao hơn các bậc cha mẹ cho con học tại nhà tự nhận là người LGBT so với cha mẹ có con học ở trường công hoặc trường tư. Trên toàn cầu, các bậc cha mẹ ngày càng khẳng định rằng lý do chính khiến họ cho con học tại nhà là để đảm bảo an toàn về thể chất hoặc tâm lý cho trẻ. Có lẽ không nơi nào bằng được việc học tại nhà.
Alvin Roth điều tra các thị trường bị bài xích
Bạn có muốn mua một quả thận không? Thế còn heroin thì sao? Hay tình dục? Đừng lo lắng: bạn chưa đi lạc vào một con hẻm tối nào đâu – những giao dịch này và các giao dịch có vấn đề về đạo đức khác chính là chủ đề cuốn sách mới của Alvin Roth, một nhà kinh tế học đoạt giải Nobel. Được xuất bản tại Anh vào hôm nay, cuốn “Moral Economics” (Kinh tế học Đạo đức) nhìn vào thế giới mờ ám của “các giao dịch bị bài xích”: những thỏa thuận mà người mua và người bán vui vẻ giao dịch, nhưng người ngoài cuộc lại thà cấm đoán chúng vì những lý do đạo đức.
Đối với Roth, kinh tế học đạo đức xoay quanh sự đánh đổi. Liệu tác hại của việc cho phép một hoạt động có lớn hơn tác hại của việc không cho phép hoạt động đó hay không? Ông lập luận rằng, chính sách nên cân nhắc cả hai điều này. Có hai nguyên tắc nổi lên. Thứ nhất, các lệnh cấm không bao giờ phát huy hiệu quả hoàn toàn: những người mua và người bán có động cơ sẽ tìm ra cách lách luật. Thứ hai, sự cấm đoán thường làm giảm quy mô của thị trường; mua heroin sẽ rẻ hơn và dễ dàng hơn nếu nó hợp pháp. Nó cũng có thể an toàn hơn. Điều đó khiến Roth đặt câu hỏi liệu các lệnh hạn chế hay thị trường mới là nguyên nhân gây ra nhiều tác hại hơn. Ở đây cũng vậy, câu trả lời là còn tùy.
