Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Mỹ tiến hành các cuộc không kích mới vào Iran. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ cho biết họ đã tấn công các địa điểm đặt tên lửa ở miền nam Iran và các tàu rải mìn, trong một hành động mà họ gọi là tự vệ “để bảo vệ quân đội của chúng tôi.” Một người phát ngôn khẳng định lệnh ngừng bắn vẫn “đang diễn ra” và rằng Mỹ đã hành động “trong sự kiềm chế.” Trước đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran tiết lộ đã có tiến triển trong các cuộc đàm phán hòa bình, dù một thỏa thuận “chưa thể đạt được ngay lập tức.”
Lực lượng Phòng vệ Israel nói rằng họ đã gia tăng các cuộc tấn công vào Lebanon, sau khi Benjamin Netanyahu ra lệnh leo thang chiến dịch tấn công chống lại Hezbollah. Thủ tướng Israel tuyên bố nước này sẽ “giáng những đòn mạnh mẽ hơn” và “nghiền nát” nhóm chiến binh Lebanon, bất chấp lệnh ngừng bắn đang diễn ra. Trước đó, Donald Trump đã yêu cầu một số quốc gia Vùng Vịnh làm hòa với Israel sau khi cuộc chiến với Iran kết thúc.
Nga cảnh báo người nước ngoài nên rời khỏi Kyiv, thủ đô của Ukraine, trước các “cuộc tấn công có hệ thống” nhắm vào các cơ sở quốc phòng. Bộ Quốc phòng Nga cho biết đây là đòn đáp trả cuộc tấn công chết người của Ukraine vào một ký túc xá sinh viên ở khu vực Luhansk do Nga chiếm đóng. Mặt khác, Tổng thống Nga, Vladimir Putin, vừa ký một đạo luật cho phép quân đội nước này can thiệp ở nước ngoài để giúp đỡ công dân Nga.
Huawei, gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc, tuyên bố họ còn cách 5 năm nữa mới có thể sản xuất chip 1.4 nanomet đủ khả năng cạnh tranh với TSMC, doanh nghiệp dẫn đầu trong ngành. Các lệnh trừng phạt của Mỹ đồng nghĩa với việc các nhà sản xuất chất bán dẫn Trung Quốc không thể tiếp cận công nghệ nước ngoài tiên tiến, bao gồm cả các cỗ máy quang khắc quan trọng do ASML, một công ty của Hà Lan, sản xuất. Do đó, việc đạt được khả năng tự chủ trong việc sản xuất các loại chip tiên tiến là một ưu tiên của Trung Quốc.
Tổng thống ôn hòa của Bolivia, Rodrigo Paz, tuyên bố ông sẽ giảm một nửa lương của mình, cũng như lương của các thành viên khác trong chính phủ, để xoa dịu những người biểu tình đang kêu gọi ông từ chức. Chính phủ của ông – mới chỉ trải qua sáu tháng trong nhiệm kỳ – đã phải đối mặt với nhiều tuần biểu tình kêu gọi chấm dứt các biện pháp thắt lưng buộc bụng, những biện pháp mà chính quyền khẳng định là cần thiết để phục hồi tài chính công.
Mexico đồng ý tiếp đón đội tuyển bóng đá quốc gia Iran trong suốt kỳ World Cup sẽ bắt đầu vào tháng tới. Giải đấu này được Mỹ, Canada, và Mexico đồng đăng cai. Tuy nhiên, Tổng thống Mexico, Claudia Sheinbaum, cho biết phía Mỹ “không muốn đội tuyển Iran ở lại qua đêm.” Ba trận đấu đầu tiên của Iran dự kiến sẽ diễn ra tại Mỹ.
Sonny Rollins – nghệ sĩ saxophone tenor đã sáng tác nhiều bản nhạc jazz nay đã trở thành tiêu chuẩn, bao gồm “Oleo” và “Airegin” – vừa qua đời ở tuổi 95. Rollins đã rèn luyện kỹ năng (và nếm trải cả những gian nan) khi làm người chơi nhạc đệm cho những tên tuổi lớn như Thelonious Monk và Miles Davis trước khi phát hành hàng chục đĩa nhạc với tư cách là trưởng ban nhạc. Là một nghệ sĩ ngẫu hứng nổi tiếng, “Người khổng lồ Saxophone” này đã đi tiên phong trong các kỹ thuật và ý tưởng sáng tác, những thứ sau đó nhanh chóng trở thành chuẩn mực bắt buộc của thể loại nhạc này.
Con số trong ngày: 74, là tuổi của Jean-Luc Mélenchon, chính trị gia đã trở thành lựa chọn yêu thích mới của Thế hệ Z tại Pháp.
TIÊU ĐIỂM
Bộ Tứ Quad họp mặt tại Delhi
Hôm nay, các ngoại trưởng của Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản, và Australia sẽ cùng nhau xét lại một câu hỏi hóc búa khi họ gặp nhau tại thủ đô của Ấn Độ: làm thế nào để đối phó với sức ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương? Trong thập kỷ qua, bốn thành viên của Bộ Tứ (Quad) đã đưa ra nhiều câu trả lời khác nhau. Chúng bao gồm việc xây dựng các hệ thống hải quân và thông tin liên lạc có thể tương tác với nhau, cải thiện khả năng sẵn sàng cứu trợ thảm họa, và phá vỡ vòng kìm kẹp của Trung Quốc đối với các khoáng sản quan trọng cũng như các công nghệ mới nổi.
Tuy nhiên, nhóm này hiện đang phải đối mặt với một thách thức khác: làm thế nào để thu hút sự chú ý của Donald Trump. Tổng thống Mỹ đã hồi sinh tổ chức an ninh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương này trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình. Nhưng dạo gần đây, ông lại tỏ ra hứng thú hơn với việc theo đuổi các thỏa thuận kinh doanh với Trung Quốc thay vì kiềm chế sự trỗi dậy về quân sự của nước này. Các ngoại trưởng sẽ cần phải đưa ra một lập luận thuyết phục hơn cho liên minh của mình. Trong kịch bản tốt nhất, các đồng minh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Mỹ sẽ hy vọng có thể thu hút Trump đến Delhi để tham dự một hội nghị thượng đỉnh cấp lãnh đạo của Bộ Tứ vào cuối năm nay.
Cuộc bỏ phiếu tại “Ngôi sao Đỏ” của nước Mỹ
Hôm nay, các đảng viên Cộng hòa ở Texas sẽ bỏ phiếu trong một cuộc bầu cử sơ bộ vòng hai đã được chờ đợi từ lâu để chọn ra ứng viên của họ cho kỳ bầu cử Thượng viện tháng 11. Cuộc bầu cử sơ bộ này cũng sẽ khép lại một trong những cuộc chiến nội bộ đảng tồi tệ và tốn kém nhất trong lịch sử bang. John Cornyn, nhân vật đương nhiệm, đã dành phần lớn thời gian trong năm qua để tuyệt vọng bảo vệ chiếc ghế của mình trước Ken Paxton, vị tổng chưởng lý nổi loạn vừa giành được sự ủng hộ của Donald Trump hồi tuần trước.
Rủi ro và lợi ích của sự kiện này vượt xa khỏi ranh giới Texas. Có những chủ đề quen thuộc ẩn sau cuộc bầu cử vòng hai này – một phép thử đối với sự kiểm soát của Tổng thống đối với đảng và sự sẵn lòng của cơ sở cử tri trong việc loại bỏ các nhà lập pháp giàu kinh nghiệm để chọn những chiến binh MAGA. Nhưng nhiều đảng viên Cộng hòa lo sợ rằng những rắc rối pháp lý của Paxton – những rắc rối mà chính đảng của ông đã luận tội ông không thành công – sẽ khiến ông trở thành một ứng viên yếu thế hơn khi thách thức James Talarico, ứng viên của Đảng Dân chủ, người đã trở thành một nhà gây quỹ cừ khôi. Trong một năm bầu cử sít sao, quyền kiểm soát Thượng viện có thể phụ thuộc vào bang đỏ lớn nhất của Mỹ.
Liệu Senegal có đang hướng tới một cuộc khủng hoảng chính trị khác?
Trong lúc làn sóng từ chức tiếp tục diễn ra, cuộc khủng hoảng chính trị tại Senegal dần trở nên sâu rộng. Hôm Chủ nhật, chủ tịch quốc hội đã từ chức – chỉ hai ngày sau khi vị thủ tướng cứng rắn bị sa thải. (Tân thủ tướng, nhà kỹ trị Ahmadou Al Amine Lo, đã được công bố vào tối muộn thứ Hai). Sang hôm nay, nhân vật cứng rắn vừa bị phế truất đó, Ousmane Sonko, có thể sẽ nổi lên với vai trò tân chủ tịch quốc hội để tiếp tục sử dụng đa số ghế lớn mạnh của đảng mình tại quốc hội nhằm gây ảnh hưởng lên nền chính trị. Tại hội nghị đảng vào ngày 06/06 và trong các cuộc bầu cử địa phương vào tháng 11, ông có thể sẽ củng cố hơn nữa quyền lực của mình.
Sự rạn nứt này nối tiếp nhiều tháng căng thẳng và bất đồng trong việc giải quyết khoản nợ đang phình to của đất nước. Vào năm 2024, IMF đã đình chỉ chương trình của Senegal để phản ứng lại những số liệu nợ bị tính toán sai dưới thời chính quyền tiền nhiệm, và nền kinh tế đã đình trệ kể từ đó. Hồi tháng 4, quỹ này tiếp tục cắt giảm dự báo tăng trưởng GDP của Senegal xuống còn 2,2%. Trong khi Sonko từ chối các đề xuất của IMF vì cho rằng điều đó xúc phạm phẩm giá của Senegal, sự ra đi của ông cuối cùng có thể tạo điều kiện cho Faye, nhân vật thực dụng hơn, tiếp tục thúc đẩy các kế hoạch.
Người Hồi giáo chấp nhận một chuyến hành hương Hajj đắt đỏ
Trong những tháng gần đây, Vùng Vịnh đã trở thành một điểm đến du lịch rủi ro khi Iran liên tục trút tên lửa và máy bay không người lái xuống khu vực này. Tình hình biến động cũng khiến cho việc di chuyển đến khu vực này trở nên đắt đỏ hơn. Dù vậy, trong tuần này, dự kiến vẫn có khoảng 1,7 triệu người Hồi giáo (nhiều hơn một chút so với năm ngoái) sẽ tham gia lễ Hajj, cuộc hành hương hàng năm của các tín đồ Đạo Hồi đến Mecca ở Ả Rập Saudi.
Nhu cầu tham gia lễ Hajj vẫn ở mức cao vì đây là một trong năm “trụ cột” của đạo Hồi. Kinh Koran yêu cầu tất cả người Hồi giáo hoàn thành việc này ít nhất một lần trong đời nếu họ có đủ khả năng về mặt tài chính và thể chất. Một số quốc gia – chẳng hạn như Malaysia và Indonesia – thường sử dụng hết hạn ngạch visa hàng năm do nước chủ nhà Ả Rập Saudi cấp. Khoảng 5,7 triệu người Indonesia đang nằm trong danh sách chờ. Một số người phải chờ tới 40 năm mới được chọn. Nếu họ vẫn còn sống khi đến lượt, họ khó có khả năng sẽ từ chối cơ hội này.
Thời của loài chó rừng
Sói xám từng thống trị châu Âu thời Trung cổ, ăn thịt những đàn cừu (và cả con người). Bầy sói cũng xua đuổi các loài thuộc họ chó khác, chẳng hạn như chó rừng lông vàng, đẩy lùi những con vật này về phía những dải bờ biển nhỏ hẹp tại đông nam châu Âu. Nhưng qua thời gian, con người – như những luparii, thợ ăn sói dưới thời vua Charlemagne – đã học được cách đẩy lùi loài động vật ăn thịt đầu bảng này.
Các loài thuộc họ chó hoang dã ở châu Âu giờ đây lại đang trong giai đoạn biến động. Một nghiên cứu mới được công bố trong tuần này trên tạp chí Nature Ecology & Evolution dự đoán rằng chó rừng sẽ sớm chiếm tới ba phần tư lục địa – gấp sáu lần phạm vi sống hiện tại của chúng. Các nhà nghiên cứu đã phát những đoạn ghi âm tiếng chó rừng hú tại 8.991 địa điểm trên khắp châu Âu trong khoảng thời gian từ năm 2001 đến năm 2017 để đo lường xem những con vật này đang ở đâu (những con chó rừng ở gần đó sẽ hú đáp lại). Dù loài sói (khắc tinh mạnh mẽ nhất kìm hãm chó rừng) đang dần phục hồi, nhưng nghiên cứu phát hiện ra rằng chúng chỉ có thể thu hẹp 18% phạm vi sống của chó rừng. Đó là do việc chó rừng sống gần gũi với con người hiện nay lại bảo vệ chúng khỏi loài sói (vốn luôn lảng tránh con người). Sự trỗi dậy của loài chó rừng cho thấy cách con người đang làm thay đổi quan hệ giữa các loài động vật. Điều này sẽ thay đổi các hệ sinh thái: những kẻ săn mồi nhỏ bé này dọn dẹp xác chết, kiểm soát các loài gặm nhấm và, cũng giống như chó sói, chúng ăn thịt gia súc.
