Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Donald Trump tuyên bố một biên bản ghi nhớ với Iran đã được “ký toàn bộ” và Eo biển Hormuz sẽ “hoàn toàn rộng mở” vào thứ Sáu, khi thỏa thuận chấm dứt chiến tranh sẽ được chính thức hóa. Các chi tiết vẫn còn mơ hồ và nhiều khía cạnh có thể sẽ gây tranh cãi. Vẫn còn phải đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran, và việc nới lỏng các lệnh trừng phạt có thể phụ thuộc vào tiến độ đàm phán. Trong khi đó, Mỹ, Iran, và Israel dường như bất đồng về việc thỏa thuận mới có ý nghĩa gì đối với sự chiếm đóng hiện tại của Israel ở miền nam Lebanon.
Chứng khoán châu Á phục hồi trong ngày thứ hai liên tiếp khi tin tức về thỏa thuận này đẩy giá cổ phiếu trên toàn thế giới tăng cao. Hôm qua, chỉ số S&P 500 của Mỹ tăng vọt gần 1,7%, trong khi chỉ số Nasdaq thiên về công nghệ tăng hơn 3%. Trước đó, chỉ số STOXX 600 của châu Âu cũng mở cửa ở mức cao kỷ lục mọi thời đại. Các cổ phiếu hàng không thì cất cánh trong lúc giá dầu toàn cầu giảm.
Doanh số bán lẻ của Trung Quốc trong tháng 5 giảm 0,6% so với cùng kỳ năm ngoái, mức giảm đầu tiên kể từ năm 2022. Đầu tư vào tài sản cố định ở đô thị – chẳng hạn như bất động sản và cơ sở hạ tầng – giảm 4,1% trong 5 tháng đầu năm so với cùng kỳ năm 2025. Sản xuất công nghiệp mang đến một tia hy vọng khi tăng 4,5% so với tháng 4 năm ngoái. Dù vậy, mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu của Trung Quốc đang ngày càng lung lay.
Hôm nay, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky sẽ gặp lãnh đạo của các quốc gia G7 trong hội nghị thượng đỉnh của họ tại Pháp. Trump lạc quan bày tỏ “có lẽ chúng ta có thể làm điều gì đó” về cuộc chiến Ukraine khi ông đến buổi họp vào hôm qua. Zelensky nói rằng ông đã đề xuất các cuộc đàm phán với Vladimir Putin nhưng người đồng cấp Nga “chưa sẵn sàng.”
Nvidia chuẩn bị đợt bán trái phiếu đầu tiên kể từ năm 2021. Các báo cáo cho thấy nhà sản xuất chip này muốn huy động ít nhất 20 tỷ USD. Các công ty trí tuệ nhân tạo đang tìm mọi cách để huy động vốn trong bối cảnh cuộc đua thống trị thị trường ngày càng gay gắt. Amazon cũng vừa phát hành nợ để trang trải chi phí cho AI của mình, trong khi SpaceX huy động được 75 tỷ USD thông qua đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng vào tuần trước. Chẳng bao lâu nữa Anthropic và OpenAI cũng sẽ lên sàn.
Fox đạt được thỏa thuận trị giá 22 tỷ USD để mua lại Roku, một dịch vụ phát trực tuyến với hơn 100 triệu người dùng. Gã khổng lồ truyền hình cáp muốn tạo ra một “công ty công nghệ và truyền thông thế hệ tiếp theo” cho các nội dung tin tức và thể thao của mình khi ngày càng có nhiều khán giả chuyển sang kênh trực tuyến. Thỏa thuận kết hợp tiền mặt và cổ phiếu này là thương vụ thâu tóm lớn đầu tiên của Fox kể từ khi Lachlan Murdoch lên tiếp quản đế chế từ cha mình, Rupert, vào năm ngoái.
Một máy bay ném bom B-52 rơi sau khi cất cánh từ Căn cứ Không quân Edwards ở California, khiến toàn bộ 8 người trên khoang thiệt mạng. Theo căn cứ, chiếc Stratofortress (Pháo đài tầng bình lưu) đang thực hiện “nhiệm vụ thử nghiệm thường lệ.” Hai trong số những người thiệt mạng là nhân viên của Boeing, công ty sản xuất chiếc máy bay này. Đây là vụ tai nạn tồi tệ nhất liên quan đến B-52 kể từ khi 9 thành viên phi đoàn thiệt mạng trong một vụ tai nạn vào năm 1982.
Con số trong ngày: 76%, là tỷ lệ người Anh ủng hộ lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ em trong một cuộc thăm dò của YouGov vào tháng 3.
TIÊU ĐIỂM
Liệu thỏa thuận của Mỹ và Iran có tồn tại được không?
“Hãy để dầu chảy!” là cách Donald Trump công bố thỏa thuận giữa Mỹ và Iran. Tổng thống Mỹ nói rằng thỏa thuận sơ bộ đã được “ký toàn bộ” vào hôm qua, nhưng nhiều thứ có thể diễn ra không như ý trước lễ ký kết chính thức ở Geneva vào thứ Sáu. “Biên bản ghi nhớ” vẫn chưa được công bố. Các chi tiết của nó – chẳng hạn như Iran sẽ nắm giữ bao nhiêu quyền lực đối với Eo biển Hormuz và chính xác thì các lệnh trừng phạt nhắm vào nước này sẽ được nới lỏng bao nhiêu – có thể vấp phải làn sóng phản đối ở Mỹ hoặc Iran. Các cuộc đàm phán theo kế hoạch về chương trình hạt nhân của Iran theo đó có thể nhanh chóng sụp đổ.
Rủi ro ngay lập tức nhất có lẽ là Lebanon, nơi Israel và Hezbollah, lực lượng ủy nhiệm của Iran, đã giao tranh kể từ tháng 3. Lệnh ngừng bắn được cho là sẽ chấm dứt điều đó, nhưng các điều khoản còn mơ hồ. Thỏa thuận này suýt chút nữa đã bị phá vỡ chỉ vài giờ trước khi được công bố, khi Israel tiến hành một cuộc không kích vào thủ đô Beirut của Lebanon, tuyên bố rằng đây là hành động trả đũa nhắm vào máy bay không người lái của Hezbollah. Thỏa thuận này có thể sẽ không tồn tại được sau một cuộc không kích khác.
Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã qua “thời kỳ trăng mật”
Hôm nay, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, Hakan Fidan, sẽ đến Moscow để gặp gỡ người đồng cấp Nga là Sergey Lavrov. Bên cạnh thương mại và đầu tư, hai bên dự kiến cũng thảo luận về địa chính trị. Fidan có lẽ sẽ cố gắng đánh giá mức độ quan tâm của Nga đối với việc nối lại các cuộc đàm phán hòa bình với Ukraine và đề xuất để Thổ Nhĩ Kỳ tổ chức vòng đàm phán tiếp theo.
Trong khi đó, Lavrov sẽ rất háo hức muốn chứng minh rằng quan hệ của Nga với Thổ Nhĩ Kỳ vẫn vững chắc. Bộ của ông đã ca ngợi về các cuộc điện đàm thường xuyên giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ, Recep Tayyip Erdogan.
Nhưng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ đang lạnh nhạt với Nga. Hồi năm 2017, nước này từng mua một hệ thống tên lửa đắt tiền của Nga; để đáp trả, Mỹ đã áp đặt các lệnh trừng phạt lên Thổ Nhĩ Kỳ. Những thỏa thuận tương tự dường như là không thể tưởng tượng được vào lúc này. Thổ Nhĩ Kỳ cũng rất muốn tận dụng việc Nga bị suy giảm ảnh hưởng ở nhiều nơi khác. Gần đây, nước này đã có những động thái tiếp cận Armenia, nơi vị thủ tướng có khuynh hướng ngả sang phương Tây vừa giành được đa số tại Quốc hội. Dù có bao nhiêu cuộc điện đàm cũng không thể che giấu được điều đó.
Nhật Bản chuẩn bị tăng lãi suất một lần nữa
Khi Ueda Kazuo đồng ý trở thành thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) vào năm 2023, ông đã đảm nhận một trong những nhiệm vụ chính sách tiền tệ khó khăn nhất thế giới: đảo ngược nhiều năm kích thích kinh tế, bao gồm cả các giai đoạn dài duy trì lãi suất âm. Tuần trước, Ueda phải nhập viện vì nhiễm trùng u nang gan, nên đành bỏ lỡ cuộc họp ấn định lãi suất của ngân hàng này vào hôm nay. Thay vào đó, một phó thống đốc đã công bố các quyết định quan trọng nhất của BoJ trong suốt một thời gian dài: tăng lãi suất từ 0,75% lên 1%, mức cao nhất trong ba thập kỷ qua.
Ngân hàng này cũng vạch ra các kế hoạch cho kho trái phiếu chính phủ Nhật Bản khổng lồ của mình. Trong cuộc chiến chống giảm phát, BoJ đã mua vào một lượng trái phiếu lớn, khiến nợ công phình to. Kể từ năm 2024, ngân hàng này đã giảm tốc độ mua trái phiếu mới và để các trái phiếu hiện có đáo hạn theo thời gian. Điều đó đã giúp đẩy lợi suất trái phiếu dài hạn tăng lên, và gần đây đã đạt mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Ngân hàng cũng phát đi tín hiệu rằng quá trình giảm hoạt động mua trái phiếu sẽ diễn ra chậm hơn trong thời gian tới.
Vị thánh của J.D. Vance
Phó tổng thống Mỹ, J.D. Vance, rất yêu thích Thánh Augustine. Trong một bài tiểu luận năm 2020 – một phần viết về lý do tại sao ông trở thành tín đồ Công giáo và một phần về lý do tại sao nước Mỹ đang trở nên tồi tệ – ông đã trích dẫn vị thánh sống ở thế kỷ IV này rất nhiều. Augustine cho rằng Rome cổ đại là một xã hội đầy tội lỗi: toàn những kẻ chỉ biết ăn uống, chè chén, và trụy lạc. Theo Vance, lời phê phán đó cũng hoàn toàn đúng với thời đại hiện nay của chúng ta.
Giờ đây, ông đang lặp lại cách thức của Augustine. Vị thánh đã viết một cuốn tự truyện về việc cải đạo (có thể coi là cuốn tự truyện đầu tiên trong lịch sử) mang tên “Confessions” (Tự thú). Và hôm nay, Vance cũng sẽ xuất bản cuốn hồi ký về quá trình cải đạo của riêng mình mang tên “Communion” (Hiệp thông). Hai cuốn sách có lẽ cũng giống nhau ở nội dung: cả hai người đàn ông đều có những người mẹ khác thường (mẹ của Augustine đã phải vật lộn với chứng nghiện rượu; còn bà của Vance, người đã nuôi dưỡng ông, thì từng đổ xăng lên ông của ông rồi châm lửa đốt). Và cả hai dường như đều là chuyên gia trong việc trì hoãn sự thánh thiện. Vance thuyết giảng về bổn phận, đức hạnh, và sự tiết độ – nhưng lại làm việc cho Donald Trump. Có lẽ ông được truyền cảm hứng từ lời cầu nguyện nổi tiếng nhất của Augustine, trong đó ông xin Chúa giúp mình sống trong sạch và tiết dục, “nhưng chưa phải lúc này.”
