Nguồn: Katsuji Nakazawa, “73-year-old Xi Jinping resists generational shift,” Nikkei Asia, 18/06/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vai trò mới của cánh tay phải ở tuổi thất thập làm dấy lên đồn đoán.
Ở Trung Quốc, tuổi 70 theo truyền thống được gọi là “cổ lai hy,” nghĩa đen là “xưa nay hiếm.” Cụm từ này bắt nguồn từ một câu thơ nổi tiếng của Đỗ Phủ, nhà thơ lớn thời nhà Đường, ngụ ý rằng người sống đến 70 tuổi từ xưa đến nay vốn rất hiếm.
Nhưng Chủ tịch Trung Quốc kiêm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Tập Cận Bình — người vừa bước sang tuổi 73 vào thứ Hai ngày 15/6 — giờ đây lại cho rằng một người 70 tuổi vẫn còn rất trẻ trung.
Trên thực tế, khác với những người tiền nhiệm, nhà lãnh đạo tối cao của Trung Quốc không để lộ dấu hiệu nào cho thấy ông đang nghĩ đến việc đào tạo người kế nhiệm hay chuyển giao ngọn đuốc cho thế hệ tiếp theo.
Trái lại, Tập gần đây đã gửi đi một tín hiệu chính trị rằng ông sẽ chống lại sự thay đổi thế hệ trên chính trường Trung Quốc.
Hãy cùng nhìn lại một diễn biến chính trị quan trọng xuất hiện 10 ngày trước sinh nhật lần thứ 73 của Tập. Sau đó, chúng ta sẽ xem xét chính ngày sinh nhật này và cách truyền thông nhà nước Trung Quốc đưa tin về nó.
Diễn biến đó là: Thái Kỳ — người đứng đầu cơ quan an ninh Trung Quốc và là trợ lý thân cận nhất của Tập — đã lên nắm quyền lãnh đạo Trường Đảng Trung ương trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, một tổ chức quan trọng chuyên đào tạo cán bộ đảng.
Vị Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị này xếp thứ năm trong hệ thống phân cấp lãnh đạo của đảng.
Trong một bản tin về sự kiện tại Trường Đảng Trung ương vào ngày 5/6, Tân Hoa Xã đã giới thiệu Thái Kỳ là Hiệu trưởng của trường.
Động thái này diễn ra trước thềm đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 21 của đảng vào năm 2027, thời điểm mọi sự chú ý sẽ đổ dồn vào cuộc cải tổ Ban Thường vụ Bộ Chính trị, đội ngũ lãnh đạo hàng đầu của Trung Quốc.
Giữa lúc bầu không khí căng thẳng lan rộng trong số các đảng viên, Thái, 70 tuổi, đã tiếp quản vị trí hiệu trưởng từ Trần Hy, 72 tuổi — một diễn biến khá kỳ lạ.
Trần vốn là một cựu ủy viên Bộ Chính trị của đảng.
Xuyên suốt lịch sử đảng, Trường Đảng Trung ương thường là nơi diễn ra các cuộc đấu tranh quyền lực ở hậu trường. Do đó, việc Thái được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng vào thời điểm nhạy cảm chính trị này cũng dễ hiểu khi làm dấy lên nhiều đồn đoán.
Tập và Thái xấp xỉ tuổi nhau, cả hai đều đang ở độ tuổi thất thập.
Như một số học giả chỉ ra, vai trò mới của Thái ngầm ám chỉ rằng những người ở độ tuổi 70 vẫn còn trẻ. Một số chuyên gia cũng cho rằng việc bổ nhiệm này là tín hiệu do Tập gửi đi, nhằm khẳng định ông sẽ từ chối các áp lực tiềm tàng về việc chuyển giao thế hệ.
Tập và Thái quen biết nhau từ thời còn làm việc ở Phúc Kiến và Chiết Giang, hai tỉnh liền kề trên bờ biển phía đông nam Trung Quốc. Thái sau đó đã củng cố vững chắc vị thế là một trợ lý trung thành với Tập.
Trong khi đó, Thủ tướng Lý Cường được xếp thứ hai trong hệ thống phân cấp của đảng sau Tập và chủ yếu phụ trách các chính sách kinh tế tại Quốc vụ viện, tức chính phủ trung ương Trung Quốc.
Nhưng khi nói đến việc điều phối các chính sách liên quan đến khái niệm “an ninh quốc gia” theo cách hiểu riêng của Trung Quốc, Lý lại không có lựa chọn nào khác ngoài việc dựa vào Thái, người có thứ bậc thấp hơn. Ở Trung Quốc, thuật ngữ “an ninh quốc gia” bao trùm một loạt các lĩnh vực — không chỉ ngoại giao mà còn cả giáo dục và nhiều lĩnh vực khác. Và vị thế của Thái với tư cách là người đứng đầu cơ quan an ninh Trung Quốc khiến ông trở nên khác biệt so với các Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị khác, ngoại trừ Tập.
Quay trở lại tháng 11/2013, hội nghị trung ương ba của Ban Chấp hành Trung ương khóa 18 đã quyết định thành lập Ủy ban An ninh Quốc gia. Tập — người xem trọng an ninh quốc gia hơn bất kỳ điều gì khác — đã chọn Thái cho một vị trí quan trọng trong ủy ban này.
Tên gọi chính thức của ủy ban — Ủy ban An ninh Quốc gia thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc — được công bố vào tháng 1/2014. Đúng như tên gọi cho thấy, tổ chức này nằm dưới sự kiểm soát trực tiếp của Ban Chấp hành Trung ương.
Tập đã trở thành Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia, còn Thái hiện giữ chức Phó Chủ tịch.
Tập trở thành Tổng Bí thư Đảng vào tháng 11/2012, rồi nhậm chức Chủ tịch nước bốn tháng sau đó.
Thái là một nhân vật chủ chốt có ảnh hưởng đến tương lai chính quyền dài hạn của Tập — người được kỳ vọng sẽ tìm cách tái cử nhiệm kỳ 5 năm lần thứ tư với tư cách là người đứng đầu đảng tại đại hội toàn quốc lần thứ 21 vào năm 2027.
Thái cũng phụ trách công tác tuyên truyền và tư tưởng, đồng thời kiêm nhiệm chức Chủ nhiệm Văn phòng Trung ương Đảng, cơ quan quản lý công tác hành chính của Ban Chấp hành Trung ương.
Ông cũng là thành viên xếp thứ nhất trong Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản, cơ quan quản lý công tác hành chính của Bộ Chính trị và Ban Thường vụ Bộ Chính trị.
Thái vẫn luôn ngồi cạnh Tập trong các hội nghị thượng đỉnh của Trung Quốc với Mỹ và Nga. Giờ đây, với vai trò mới là Hiệu trưởng Trường Đảng Trung ương, ông càng thâu tóm được nhiều quyền lực hơn. Vì thế, mọi người cũng sẽ chú ý xem vận mệnh chính trị của Thái sẽ xoay chuyển ra sao sau đại hội toàn quốc tiếp theo của đảng.
Việc Thái được thăng chức vào Ban Thường vụ Bộ Chính trị tại đại hội toàn quốc năm 2022 từng khiến một số người ngạc nhiên, nhưng có thể sẽ còn nhiều bất ngờ hơn vào năm 2027.
Tình cờ thay, Tập và người tiền nhiệm trực tiếp của mình là Hồ Cẩm Đào đều từng kiêm nhiệm chức Hiệu trưởng Trường Đảng Trung ương khi vẫn còn là những Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị tương đối trẻ và đang nắm giữ chức Phó Chủ tịch nước Trung Quốc.
Thái từng được giao thêm các vai trò khác trước đây. Năm 2024, ông tiếp quản từ Tập vị trí người đứng đầu Tiểu tổ Lãnh đạo Trung ương về Xây dựng Đảng — cơ quan phụ trách việc củng cố uy quyền của chính quyền Tập thông qua công tác giáo dục tư tưởng.
Với tư cách là người đứng đầu Tiểu tổ này, Thái đã có một màn xuất hiện công khai đầy ấn tượng đúng vào ngày sinh nhật thứ 73 của Tập.
Cụ thể, Thái đã tham dự “hội nghị quốc gia về xây dựng Đảng” tại Bắc Kinh vào ngày 15/6. Trong bài phát biểu của mình, ông liên tục nhắc đến thuật ngữ khá mới mẻ “Tư tưởng Tập Cận Bình về Xây dựng Đảng.”
Do động thái này diễn ra trùng với sinh nhật lần thứ 73 của Tập, nó làm dấy lên những suy đoán rằng Thái có thể đang hướng tới khả năng tiếp tục giữ vị trí Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị sau năm 2027.
Nhưng cũng có tin đồn rằng Thái có thể đi theo con đường giống như Trần Hy.
Trần đã tiếp tục giữ chức Hiệu trưởng Trường Đảng Trung ương ngay cả sau khi rút khỏi Ban Chấp hành Trung ương tại đại hội toàn quốc năm 2022. Việc một người không phải là ủy viên trung ương giữ chức vụ cao nhất của trường là điều vô cùng bất thường.
Vậy tại sao Tập lại chấp nhận một động thái bất thường như vậy?
Khi còn trẻ, Tập và Trần cùng theo học tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, cùng học ngành kỹ thuật hóa học, từng là bạn cùng phòng, và đã xây dựng quan hệ tin cậy vững chắc kể từ đó.
Có khả năng là, ngoại trừ Tập, tất cả các lãnh đạo đảng cùng thế hệ với ông sẽ rút khỏi tuyến đầu chính trị vào năm 2027.
Thái đang ở một vị thế khá tế nhị xét về mặt tuổi tác. Ông trẻ hơn Tập, nhưng sẽ đạt đến mốc 71 tuổi vào thời điểm đại hội toàn quốc năm 2027 diễn ra.
Ngay cả khi nghỉ hưu khỏi Ban Thường vụ Bộ Chính trị, ông vẫn có thể được giữ lại làm Hiệu trưởng Trường Đảng để ghi nhận những đóng góp to lớn của ông cho Tập.
Cần nhớ rằng Trần Hy không phải là trợ lý duy nhất của Tập tiếp tục giữ vị trí quan trọng sau khi nghỉ hưu khỏi Ban Chấp hành Trung ương và bước sang tuổi 70. Tống Đào và Hạ Bảo Long cũng đã làm như vậy.
Tống, 71 tuổi, hiện là Chủ nhiệm Văn phòng Sự vụ Đài Loan thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng (đồng thời kiêm nhiệm chức danh tương đương thuộc Quốc vụ viện). Văn phòng này phụ trách các chính sách Đài Loan của Trung Quốc. Tống từng làm việc tại Phúc Kiến và là thành viên “phe Phúc Kiến.”
Phe Phúc Kiến là một trong hai nhóm chính trị lớn nhất hậu thuẫn cho quyền lực của Tập, cùng với “phe Chiết Giang.”
Về phần mình, Hạ, 73 tuổi, hiện giữ chức Chủ nhiệm Văn phòng Sự vụ Hong Kong và Ma Cao thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng (đồng thời kiêm nhiệm chức danh tương đương thuộc Quốc vụ viện), cơ quan giám sát các chính sách đối với hai đặc khu hành chính này.
Giống như Tống, Hạ hiện không phải là ủy viên Ban Chấp hành Trung ương, và có thể nói ông là thành viên phe Chiết Giang.
Trước khi chuyển sang các bản tin về sinh nhật của Tập, sẽ hữu ích nếu chúng ta tua ngược lại một chút về ngày 3/9/2025, khi Trung Quốc tổ chức lễ diễu binh hoành tráng tại Quảng trường Thiên An Môn ở Bắc Kinh để kỷ niệm 80 năm chiến thắng trong cuộc chiến chống quân xâm lược Nhật Bản.
Khi đó, Tập và Tổng thống Nga Vladimir Putin — người được mời tham dự sự kiện này — đã bị micro thu âm lại cảnh đang trò chuyện về tuổi thọ con người qua thông dịch viên trong lúc đi dạo cùng nhau.
Trong cuộc trao đổi ngắn ngủi được ghi lại trên luồng phát sóng trực tiếp của đài truyền hình nhà nước Trung Quốc, Tập nói với Putin rằng con người trước đây hiếm khi sống đến 70 tuổi, nhưng “ngày nay, ở tuổi 70, anh vẫn chỉ là một đứa trẻ thôi,” theo Bloomberg và các hãng truyền thông khác.
Putin thì nói rằng thậm chí có thể đạt được sự bất tử nhờ việc cấy ghép nội tạng liên tục giữa bối cảnh công nghệ sinh học đang phát triển nhanh chóng. Tập đáp lại: “Theo như dự đoán thì, trong thế kỷ này, người ta cũng có khả năng sống đến 150 tuổi.”
Tập và Putin bằng tuổi nhau. Vào ngày 15/6 vừa qua, Putin đã gửi thông điệp chúc mừng sinh nhật lần thứ 73 của Tập, nhưng không có bản tin chính thức nào ở Trung Quốc đưa tin về thông điệp này.
Các cơ quan kiểm duyệt của Trung Quốc rõ ràng đang kiểm soát mọi thông tin về thông điệp này, kể cả trên các công cụ tìm kiếm trong nước.
Tương tự, Trung Quốc cũng phủ nhận cuộc trò chuyện ngắn ngủi giữa Tập và Putin về tuổi thọ con người bên lề lễ diễu binh năm 2025. Rõ ràng, Trung Quốc không muốn sự chú ý đổ dồn vào tuổi tác của Tập — một vấn đề chính trị vô cùng nhạy cảm.
Nhưng nếu xét đến việc Tập giờ đây xem tuổi 70 chỉ là tuổi trẻ, thì việc ông bổ nhiệm Thái làm Hiệu trưởng Trường Đảng Trung ương trông giống như một tín hiệu chính trị: ông đã sẵn sàng chống lại những lời kêu gọi về sự thay đổi thế hệ, nếu có.
Ở Trung Quốc, tuổi tác của các nhà lãnh đạo đã trở thành một vấn đề chính trị nhạy cảm cần được xử lý cẩn thận. Không còn nghi ngờ gì, tình hình chính trị tế nhị này sẽ tiếp tục kéo dài cho đến đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 21 của đảng vào năm 2027.
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường trú ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông đã nhận Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.
