Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Theo truyền thông Iran, quốc hội nước này đang xem xét một dự thảo kế hoạch mở cửa trở lại Eo biển Hormuz. Đề xuất này được cho là bao gồm việc cấm các tàu từ Mỹ, Israel, và các quốc gia “thù địch” khác. Trước đó, Donald Trump đã chỉ trích gay gắt các báo cáo cho rằng Mỹ đang bị thiếu hụt đạn dược do các cuộc tấn công vào Iran. Vị tổng thống tuyên bố sẽ áp dụng “các bản án tù dài hạn” đối với những người bị tình nghi rò rỉ thông tin.
Lực lượng Houthi gia tăng các cuộc tấn công nhắm vào chính phủ Yemen, khiến ít nhất 30 binh sĩ thiệt mạng. Lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn cũng bị cáo buộc bắn pháo làm 17 dân thường bị thương. Ả Rập Saudi được cho là đang chuẩn bị tiến hành một cuộc tấn công nhắm vào Houthi trong nỗ lực phá vòng vây của nhóm này đối với xuất khẩu dầu. Ả Rập Saudi hiện đang xuất khẩu dầu qua Eo biển Bab al-Mandab, gần lãnh thổ do lực lượng nổi dậy kiểm soát.
Trump ký hai sắc lệnh hành pháp nhắm vào quyền công dân theo nơi sinh, vài tuần sau khi Tối cao Pháp viện bác bỏ nỗ lực trước đó của ông nhằm lật ngược quyền này. Một sắc lệnh mở rộng định nghĩa về các bậc cha mẹ không đủ điều kiện thành “bất kỳ thành viên nào của một tổ chức được chỉ định là Khủng bố Nước ngoài.” Sắc lệnh còn lại tìm cách chấm dứt các chuyến “du lịch sinh con,” trong đó người ta đến Mỹ chỉ để sinh con. Cả hai sắc lệnh này nhiều khả năng sẽ bị thách thức tại tòa án.
Một thẩm phán Mỹ ra lệnh cho Meta phải trả 567 triệu USD cho việc điều trị và phòng ngừa các vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em. Công ty sở hữu Facebook và Instagram trước đó đã được lệnh phải trả 375 triệu USD trong cùng vụ án vì không cảnh báo người dùng rằng nội dung trên các nền tảng mạng xã hội của họ gây rủi ro cho sự an toàn của trẻ em. Meta tuyên bố sẽ kháng cáo.
EasyJet chấp nhận lời đề nghị mua lại trị giá 5,7 tỷ bảng Anh (7,7 tỷ USD) từ Apollo, một công ty đầu tư của Mỹ. Trước đó, Castlelake, một đối thủ cạnh tranh, tuyên bố từ bỏ nỗ lực mua lại hãng hàng không giá rẻ của Anh. Không giống như Castlelake, công ty có thể muốn bán lẻ easyJet để lấy linh kiện, Apollo cam kết tập trung mạnh mẽ hơn vào các kế hoạch của hãng hàng không này nhằm nâng cấp máy bay và mở rộng các gói kỳ nghỉ.
Một ủy ban Thượng viện Mỹ bỏ phiếu buộc tội Anthony Fauci khinh thường Quốc hội, sau khi ông liên tục từ chối trả lời các câu hỏi về cách ông xử lý đại dịch COVID-19 trong một phiên điều trần gần đây với các nhà lập pháp. Bác sĩ Fauci trước đây là Cố vấn Y tế Trưởng của Nhà Trắng. Trước khi rời nhiệm sở, Joe Biden đã ân xá trước cho ông. Hiện chưa rõ liệu Bộ Tư pháp Mỹ có quyết định truy tố ông hay không.
Các nhà khoa học tại Đại học Stanford công bố việc sử dụng AI để tạo ra các loại virus mới. Các nhà nghiên cứu đã tạo ra một mô hình AI tạo sinh, huấn luyện nó bằng các trình tự di truyền, sau đó yêu cầu nó viết các trình tự mới có khả năng chống lại vi khuẩn E. coli. Mô hình này đã tạo ra 16 thể thực khuẩn “đặc biệt,” tức là các virus có thể lây nhiễm vi khuẩn. Dù vui mừng trước những lợi ích của mô hình, các nhà khoa học thừa nhận rằng nó đặt ra “những cân nhắc về an toàn sinh học.”
Con số trong ngày: 350.000 km, là chiều dài của các đường ống dẫn dầu trên toàn thế giới.
TIÊU ĐIỂM
Bài kiểm tra tiếp theo của lực lượng lao động Mỹ
Thị trường lao động của Mỹ đã thể hiện vượt ngoài mong đợi trong năm nay. Hồi tháng 6, chỉ có 57.000 việc làm được bổ sung vào bảng lương. Tuy nhiên, việc làm vẫn tăng với mức trung bình khả quan là 92.000 việc làm mỗi tháng xuyên suốt năm 2026. Tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp là 4,2%; con số này đã được duy trì dưới ngưỡng 4,5% trong gần 5 năm, khoảng thời gian dài nhất kể từ cuối thập niên 1960. Hiện tại, cầu về lao động và nguồn cung người tìm việc nhìn chung vẫn ở mức cân bằng.
Bài kiểm tra tiếp theo sẽ đến vào hôm nay, khi Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố báo cáo việc làm tháng 7. Các nhà kinh tế kỳ vọng lượng việc làm sẽ tăng đáng kể, thêm 85.000 việc làm mới, và tỷ lệ thất nghiệp vẫn giữ ổn định. Đợt tuyển dụng liên quan đến World Cup có thể đã thúc đẩy các ngành giải trí và nhà hàng-khách sạn. Các nhà phân tích cũng sẽ theo dõi xem liệu tỷ lệ những người từ 25 đến 54 tuổi tham gia lực lượng lao động có phục hồi sau sự sụt giảm bất thường vào tháng 6 hay không. Bất chấp cuộc chiến của Mỹ với Iran, các mức thuế quan không khoan nhượng, và nỗi lo sợ bị AI thay thế, người lao động Mỹ vẫn đang trụ vững một cách đáng kinh ngạc.
Tân tổng thống mang phong cách Trump của Colombia
Thử nghiệm gần đây của Colombia với nền chính trị cánh tả sẽ kết thúc vào hôm nay. Abelardo de la Espriella sẽ tuyên thệ nhậm chức Tổng thống trong một buổi lễ được tổ chức tại Cali, thành phố lớn thứ ba của đất nước, sau bốn năm đầy biến động dưới thời Gustavo Petro. de la Espriella là một người theo chủ nghĩa dân túy cực đoan bảo thủ với khuynh hướng giống Trump; ông có thương hiệu thời trang riêng và từng hứa hẹn sẽ tạo ra những phép màu kinh tế từ dầu khí. Ông cũng tuyên bố sẽ hợp tác với Mỹ để tiêu diệt các nhóm buôn lậu ma túy quyền lực.
Bằng cách xa lánh thủ đô Bogotá, de la Espriella đang cố gắng làm nổi bật uy tín chống lại giới tinh hoa của mình. Tuy nhiên, các lựa chọn bộ trưởng của ông lại kể một câu chuyện khác. Nội các mới bao gồm nhiều chính trị gia dòng chính bên cạnh một số nhân vật theo Tin Lành gây tranh cãi. Những bức ảnh lan truyền gần đây ghi lại cảnh các tân bộ trưởng ôm chặt Kinh Thánh trong một buổi tĩnh tâm đã bị các nhà phê bình phàn nàn là vi phạm chủ nghĩa thế tục được ghi nhận trong hiến pháp của Colombia. Tuần trước, một nhà lập pháp bảo thủ đã đệ trình một kiến nghị nhằm hủy bỏ quyền phá thai của phụ nữ. Người ta lo sợ sẽ có thêm nhiều cuộc tấn công vào những quyền tự do khó khăn lắm mới giành được. “Phong cách De la Espriella,” như cách gọi của tân Tổng thống, trông chẳng khác gì tư tưởng MAGA.
Thêm những sự cố AI đáng lo ngại
Tuần này, Viện An ninh AI (AISI) – một cơ quan của chính phủ Anh – đã trở thành tổ chức thứ ba trong thời gian gần đây thừa nhận rằng các hệ thống AI của họ đã vượt tầm kiểm soát và nhắm mục tiêu vào các bên thứ ba vô tội trong các bài kiểm tra an toàn. Vụ việc xảy ra sau những vi phạm tương tự tại OpenAI và Anthropic, các phòng thí nghiệm của Mỹ.
Cả ba tổ chức cho biết trong lúc họ đang đánh giá khả năng tấn công mạng của AI bằng các kịch bản giả định thì các mô hình tiên tiến này đã tự quyết định tấn công các cá nhân và nhóm người thật. Trong trường hợp của AISI, mô hình mà họ đang đánh giá đã cố gắng tải phần mềm độc hại lên một dự án mã nguồn mở như một cách để tấn công đối thủ mô phỏng phụ thuộc vào phần mềm thật đó.
Chính phủ Mỹ gần đây đã điều chỉnh quy định đối với các mô hình mới khi chúng được ra mắt. Nhưng các sự cố này là minh chứng cho những rủi ro do AI gây ra ngay từ khi đang được phát triển. Chúng cũng làm dấy lên những câu hỏi pháp lý hóc búa, bởi luật chống tấn công mạng chỉ trừng phạt các hành vi truy cập trái phép có chủ ý. Nếu những hành động vô ý gây hậu quả còn nặng nề hơn, thì ai sẽ là người phải chịu trách nhiệm?
Gieo nhân nào gặt quả nấy
Hôm nay, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc sẽ công bố chỉ số giá lương thực hàng tháng trên toàn thế giới. Cho đến nay, mức giá vẫn chống chịu được những gián đoạn đã xảy ra trong năm. Nhưng một cú sốc đang đến gần. Chi phí sản xuất phải mất đến sáu tháng mới phản ánh lên các kệ hàng siêu thị; Máximo Torero, nhà kinh tế trưởng của FAO, dự báo giá sẽ bắt đầu tăng mạnh vào cuối năm 2026.
Việc đóng cửa Eo biển Hormuz đã ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng nông nghiệp: từ các hóa chất cần thiết cho phân bón đến dầu thô cần thiết để chế biến, đóng gói, và vận chuyển thực phẩm. Kết quả là năm nay lúa mì và ngô được trồng ít hơn trên toàn cầu. Ngay cả ở Mỹ, nơi có thể tự sản xuất phần lớn nhiên liệu và phân bón, một hiệp hội ngành cho rằng nếu không có sự hỗ trợ của chính phủ liên bang, nông dân trồng chín loại cây trồng chính có thể chịu tổng thiệt hại ròng hơn 30 tỷ USD vào năm 2027. Trong khi đó, một kiểu thời tiết El Niño mạnh bất thường đang làm thay đổi lượng mưa: Gió mùa đang diễn ra thất thường tại Ấn Độ, đe dọa đến vụ lúa của nước này, trong khi Australia dự kiến vụ đông của họ sẽ giảm 21%.
