Nguồn: Oliver Melton và Logan Wright, “China’s Economics of Denial,” Foreign Affairs, 05/11/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Lý thuyết về thành công của Bắc Kinh khi đối mặt với thất bại.
Bắc Kinh đã chẩn đoán chính xác những vấn đề kinh tế cấp bách nhất của mình. Đảng Cộng sản Trung Quốc đã thừa nhận rằng nền kinh tế nước này phụ thuộc quá nhiều vào đầu tư và xuất khẩu, còn tình trạng tiêu dùng hộ gia đình liên tục yếu là mối đe dọa cốt lõi đối với tăng trưởng trong tương lai. Giới lãnh đạo cũng biết rằng mô hình tăng trưởng mất cân bằng này sẽ tiếp tục gây ra những xích mích thương mại với cả các nền kinh tế phát triển lẫn mới nổi. Họ biết ngày càng có nhiều chuyên gia kinh tế, bao gồm cả nhiều tiếng nói thầm lặng ở Trung Quốc, cảnh báo rằng nếu Bắc Kinh không sớm thực hiện những thay đổi lớn, Trung Quốc sẽ phải đối mặt với tốc độ tăng trưởng ngày càng chậm, các tranh chấp thương mại liên tiếp và thu nhập hộ gia đình trì trệ.
Tuy nhiên, điều khó hiểu là các nhà lãnh đạo đất nước lại không hành động. Bắc Kinh chỉ công bố những kế hoạch khiêm tốn nhằm thúc đẩy tiêu dùng hộ gia đình và cầu trong nước, trong khi chiến lược kinh tế tổng thể về cơ bản vẫn không thay đổi – tập trung vào mở rộng đầu tư sản xuất, đặc biệt trong các công nghệ tiên tiến và những ngành công nghiệp chiến lược mới.
Có vô số giả thuyết giải thích vì sao Bắc Kinh lại chọn cách phớt lờ những lời cảnh báo. Nhiều người suy đoán rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình không nhận được thông tin chính xác, hoặc rằng ông cùng các đồng minh thân cận nhất đã từ bỏ ưu tiên phát triển để chuyển sang theo đuổi các mục tiêu an ninh quốc gia hoặc tham vọng kiểm soát những đỉnh cao của nền công nghiệp toàn cầu. Những người khác lại lập luận rằng Bắc Kinh biết mình nên làm gì, nhưng các rào cản chính trị hoặc thể chế đã ngăn họ có những hành động quyết đoán.
Sự thật là, mặc dù tất cả những yếu tố này đều góp phần định hình chính sách, lời giải thích thực sự lại đơn giản hơn nhiều. Đảng vẫn bám sát con đường hiện tại vì giới lãnh đạo tin rằng nó đang phát huy hiệu quả. Họ nhìn thấy những dữ liệu đáng lo ngại tương tự – bao gồm thặng dư đối ngoại gia tăng, tiêu dùng yếu, thu nhập hộ gia đình tăng trưởng chậm, nhu cầu tín dụng yếu, tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm gia tăng, cùng với giảm phát dai dẳng – nhưng lại đi đến những kết luận hoàn toàn khác về ý nghĩa của các diễn biến này và những gì Bắc Kinh nên làm để ứng phó.
Chính sách kinh tế của Trung Quốc được lồng ghép trong một quy trình hoạch định bài bản nhằm bảo đảm các áp lực ngắn hạn không làm chệch hướng những ưu tiên dài hạn. Vấn đề là chiến lược dài hạn này lại dựa trên niềm tin rằng việc kiểm soát các ngành công nghiệp và công nghệ tiên tiến sẽ kích hoạt một vòng tăng trưởng tốc độ cao mới. Chiến lược kinh tế này có thể được hiểu rõ nhất như một sự pha trộn giữa việc áp dụng sai lệch lý thuyết phát triển kinh tế tân cổ điển và chủ nghĩa Marx: Bắc Kinh ám ảnh với việc kiểm soát công nghệ và nguồn vốn vật chất, đồng thời tin rằng mức đầu tư cực cao sẽ thúc đẩy nhanh tăng năng suất và tăng trưởng tiền lương. Tuy nhiên, việc tập trung quá mức vào sản xuất và công nghệ không thể làm tăng năng suất hoặc tiền lương nếu các khoản đầu tư đó tách rời nhu cầu thị trường và các xu hướng của tổng cầu cuối cùng. Điều này đặc biệt đúng đối với một quốc gia rộng lớn như Trung Quốc – vốn đã là nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới – và không thể tiếp tục dựa vào việc xuất khẩu ngày càng nhiều hơn để thúc đẩy tăng trưởng.
KIÊN ĐỊNH LẬP TRƯỜNG
Thế giới quan của Trung Quốc xem phát triển đồng nghĩa với tích lũy vốn, còn năng suất được quyết định bởi khả năng kiểm soát và triển khai công nghệ. Theo quan điểm này, sự phát triển của khu vực dịch vụ, mức lương cao hơn và tiêu dùng nhiều hơn đều là hệ quả của nền tảng vật chất cơ bản đó – chúng sẽ tự nhiên xuất hiện ở những giai đoạn sau của quá trình phát triển, một khi các ngành sản xuất đã trở nên thịnh vượng. Theo cách nhìn này về phát triển kinh tế, chiến lược đúng đắn luôn là đầu tư nhiều hơn, công nghiệp nhiều hơn và công nghệ nhiều hơn. Vai trò của nhà nước là bảo đảm tiền tiết kiệm của hộ gia đình và lợi nhuận công nghiệp được tái phân bổ thông qua hệ thống ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước hoặc nguồn vốn do chính phủ định hướng vào các khoản đầu tư ưu tiên, thay vì chảy vào những hoạt động bị xem là phù phiếm như dịch vụ hay tiêu dùng. Vì vậy, những mất cân bằng cơ cấu dẫn đến tăng trưởng thu nhập hộ gia đình yếu, khu vực dịch vụ kém phát triển và dịch vụ công thiếu hụt không phải là kết quả ngoài ý muốn; trong lý thuyết phát triển kinh tế của Trung Quốc, chúng được xem như một hình thức tự kỷ luật sẽ mang lại phần thưởng là tốc độ phát triển dài hạn nhanh hơn.
Một hệ quả quan trọng của quan điểm này là công tác quản lý kinh tế vĩ mô của chính phủ phải chủ động định hướng phân bổ nguồn lực thông qua can thiệp trực tiếp, chứ không phải can thiệp gián tiếp thông qua lãi suất và tỷ giá hối đoái. Nhà nước có thể tận dụng sự năng động và tham vọng của thị trường để thúc đẩy hiệu quả và đổi mới trong những phạm vi nhất định, nhưng nhiệm vụ của chính phủ là xác định đúng trọng tâm đầu tư nhằm bảo đảm các lĩnh vực ưu tiên phát triển với tốc độ tối đa, rồi sau đó can thiệp để điều chỉnh những mất cân bằng khi chúng tất yếu nảy sinh.
Theo quan điểm kinh tế vĩ mô này, nền kinh tế là một bảng đầu vào-đầu ra khổng lồ, trong đó mỗi ô của ma trận là một ngành vừa tiêu thụ đầu ra của các ô khác, vừa cung cấp đầu vào cho những ngành sản xuất khác. Nếu xảy ra mất cân bằng cung hoặc cầu đối với một số sản phẩm nhất định – thể hiện qua mức giá cao hoặc thấp – nguyên nhân có thể là do đầu tư quá mức vào ngành sản xuất hoặc đầu tư dưới mức vào các ngành tiêu thụ ở hạ nguồn. Chính sách của chính phủ tìm cách tăng sản lượng và liên tục hạ giá thành bằng cách tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư và sản xuất trên toàn bộ ma trận, đồng thời điều chỉnh tốc độ và cân bằng phân bổ nguồn lực khi cần thiết nếu sản lượng của một ô vượt quá nhu cầu của các ô khác. Mục đích không phải là tạo ra tình trạng dư thừa công suất hay lợi nhuận thấp trong các lĩnh vực mục tiêu này, nhưng con đường được cho là tối ưu để phát triển nhanh chóng chắc chắn sẽ đẩy các lĩnh vực đó theo hướng ấy.
Bắc Kinh đã bám sát cẩm nang này. Ví dụ, khi lĩnh vực bất động sản sụp đổ vào năm 2022 và những mất cân bằng cơ cấu trong nền kinh tế Trung Quốc trở nên quá lớn đến mức không thể phớt lờ, chính quyền đã phản ứng bằng cách tăng cường quản lý vi mô các dòng tín dụng, đảo ngược các thử nghiệm tự do hóa lãi suất và cải cách thị trường tài chính, đồng thời siết chặt giám sát thị trường vốn và nguồn tài trợ cho chính sách công nghiệp. Các chương trình tái cho vay của ngân hàng trung ương hiện chuyển hướng nguồn vốn ngân hàng chi phí thấp sang ưu tiên nâng cấp công nghiệp và mua sắm thiết bị cho các lĩnh vực mục tiêu. Hàng nghìn quỹ đầu tư cổ phần do chính phủ điều hành cung cấp nguồn vốn giá rẻ cho các công ty hỗ trợ một mạng lưới các chiến lược công nghiệp và công nghệ. Các doanh nghiệp nhà nước can thiệp để hỗ trợ định giá trên thị trường chứng khoán, còn các cơ quan quản lý ưu tiên những công ty thuộc các lĩnh vực chiến lược khi xem xét niêm yết mới. Khi một lĩnh vực bị đầu tư quá mức, các chiến dịch chính sách như “chống nội quyển” – một thuật ngữ mới dùng để mô tả tập hợp những chính sách rời rạc nhằm giải quyết tình trạng dư thừa công suất – được triển khai để làm chậm đầu tư trong tương lai, hỗ trợ lợi nhuận bằng cách ổn định giá cả hoặc đặt ra các tiêu chuẩn hạn chế gia nhập thị trường nhằm kìm hãm sản lượng trong lúc chờ các ô khác trong bảng đầu vào-đầu ra bắt kịp và khôi phục cân bằng theo thời gian.
Dù có vẻ khó hiểu nếu nhìn từ góc độ một nền kinh tế thị trường, một số khía cạnh của cách tiếp cận này lại có logic nội tại khá dễ hiểu tại Trung Quốc, đặc biệt ở cấp độ vi mô. Sự sụp đổ của lĩnh vực bất động sản – từng chiếm khoảng 1/4 GDP ở thời kỳ đỉnh cao – đã gây ra những cú sốc khổng lồ lan truyền qua các mối quan hệ cung-cầu rất cụ thể trong nền kinh tế. Việc Bắc Kinh điều chỉnh chính sách đối với các lĩnh vực bị ảnh hưởng và tư duy theo các bảng đầu vào-đầu ra khi thiết kế biện pháp ứng phó là điều hợp lý. Việc bong bóng liên tục xuất hiện trên thị trường chứng khoán, hàng hóa và bất động sản của Trung Quốc trong 15 năm qua đã khiến các nhà hoạch định chính sách hết sức cảnh giác với chính sách tiền tệ nới lỏng trên toàn nền kinh tế, qua đó giúp lý giải vì sao họ lại thử nghiệm các công cụ nhắm mục tiêu cụ thể hơn vào từng ngành.
Tương tự, ở một mức độ nhất định, có thể hiểu được tâm lý đắc thắng ở Bắc Kinh khi các công ty Trung Quốc vươn lên vị trí dẫn đầu trong những ngành công nghiệp truyền thống lớn như ô tô và viễn thông, trong khi nhiều công ty khác cũng phát triển mạnh trong các lĩnh vực tiên tiến như robot và công nghệ sinh học – tất cả diễn ra ngay sau một cú sốc lớn đối với GDP. Đối với một thế hệ các nhà hoạch định chính sách kinh tế từng tích lũy kinh nghiệm bằng việc nỗ lực hồi sinh nền kinh tế kế hoạch hóa đang hấp hối trong những năm 1990 và thập kỷ đầu tiên của thế kỷ này, sự xuất hiện của những công ty hàng đầu thế giới, thường là doanh nghiệp tư nhân, là bằng chứng rõ ràng cho thấy Bắc Kinh đã tìm ra công thức chiến thắng. Nhìn từ góc độ này, Bắc Kinh cũng gạt bỏ những phàn nàn từ nước ngoài về sự can thiệp thị trường không công bằng hay mất cân bằng thương mại, xem đó chỉ là sự ghen tị của các nước giàu vốn đã quen hưởng lợi từ vị thế độc quyền công nghệ.
Các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng phần nào xem giảm phát như thành quả của những bước tiến khó khăn lắm mới đạt được về hiệu quả: loại bỏ các điểm nghẽn, đạt lợi thế kinh tế theo quy mô trong các cụm sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng đẳng cấp thế giới, cải thiện logistics và xóa bỏ các rào cản thị trường giúp giảm chi phí dọc các chuỗi cung ứng sản xuất. Họ lập luận rằng những đợt giảm chi phí chỉ diễn ra một lần, do cải thiện hiệu quả hoặc do hoạt động xây dựng đột ngột suy giảm, sẽ được nền kinh tế tự hấp thụ thay vì phải được bù đắp bằng các gói kích thích. Và trong khi các nhà bình luận và quan chức nước ngoài cảnh báo về làn sóng phản ứng thương mại ngày càng gia tăng, dữ liệu lại kể một câu chuyện khác biệt đến bất ngờ: tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc hầu như không chậm lại khi chính quyền Trump áp thuế diện rộng và Liên minh Châu Âu dựng lên các rào cản đối với một số ngành, chẳng hạn xe điện.
NỀN TẢNG KHIẾM KHUYẾT
Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi trong chiến lược kinh tế của Trung Quốc là tổng cầu trong nước liên tục thấp hơn rất nhiều so với tổng cung trong nước. Các bảng đầu vào-đầu ra của giới hoạch định chính sách Trung Quốc sẽ không thể cân bằng trừ khi người lao động trong nước mua những hàng hóa mà các ngành công nghiệp Trung Quốc sản xuất. Nếu không, mọi thứ đều sẽ phải được xuất khẩu, thường với giá thấp hơn. Về nguyên tắc, giới lãnh đạo hiểu điều này, nhưng họ lại tin rằng việc kiểm soát các ngành công nghiệp và công nghệ tiên tiến sẽ tự nhiên làm tăng năng suất, duy trì tăng trưởng kinh tế trong tương lai và tạo ra mức lương cao hơn, từ đó dẫn đến tiêu dùng cao hơn.
Đây chính là lỗ hổng trong cách tiếp cận của Bắc Kinh – một di sản nguy hiểm từ tàn dư của chủ nghĩa Marx và lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển bị áp dụng sai lệch. Trên thực tế, sự can thiệp của nhà nước vào thị trường có thể làm giảm năng suất tổng thể, còn người lao động có thể chứng kiến mức lương giậm chân tại chỗ ngay cả khi đất nước liên tục thành công trong việc thúc đẩy các ngành công nghiệp tiên tiến.
Sự thật là vốn và công nghệ tạo ra mức tăng năng suất trong các nền kinh tế thị trường vận hành trơn tru. Nhưng mối quan hệ nhân quả đó thường bị phá vỡ nếu các nguồn lực được phân bổ thông qua những can thiệp chính sách tách rời khỏi lợi tức đầu tư. Việc kiểm soát hoặc sở hữu các ngành công nghiệp tiên tiến không tự động dẫn đến tăng trưởng kinh tế, bởi chúng chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong nền kinh tế. Thay vào đó, các sản phẩm hoặc công nghệ mới tạo ra năng suất khi chúng được phổ biến và sử dụng trên toàn bộ nền kinh tế theo những cách giúp cải thiện hiệu quả hoặc tăng sản lượng. Chẳng hạn, mức tăng hiệu quả không đến từ thành công của một công ty sản xuất robot, mà từ việc robot của công ty đó được triển khai trong các nhà máy để tiết kiệm chi phí sản xuất – cụ thể là thay thế công nhân – và tăng sản lượng. Nếu những lợi ích đó không vượt quá chi phí thực sự của những robot công nghiệp mới này – ngay cả sau vô số lớp trợ cấp – thì tác động ròng sẽ không tích cực, bất kể bản thân các nhà máy đó ấn tượng đến đâu hay công ty robot đó có vẻ thành công như thế nào.
Việc ứng dụng các công nghệ sản xuất mới cũng đòi hỏi một mức độ phá hủy mang tính sáng tạo, điều mà những can thiệp thông qua chính sách công nghiệp của Bắc Kinh lại đang cản trở. Khi chính phủ, chứ không phải các doanh nghiệp nhạy cảm với giá cả, đưa ra các quyết định về công nghệ và đầu tư, các nhà hoạch định chính sách không chỉ đang đánh cược rằng họ biết cách thúc đẩy hiệu quả dài hạn tốt hơn thị trường. Họ còn đang đánh cược rằng mình biết cách sử dụng các công nghệ đó để tạo ra những mô hình kinh doanh mới mang tính sáng tạo. Tuy nhiên, tại Trung Quốc, ảnh hưởng của nhà nước đối với việc phân bổ nguồn lực đã làm thị trường trở nên xơ cứng, đặc biệt thông qua việc làm giảm số vụ phá sản, theo những cách hạn chế thành quả của đổi mới và cải thiện hiệu quả trên toàn nền kinh tế. Hơn nữa, phần lớn chính sách công nghiệp của Trung Quốc đều nhằm xây dựng khả năng tự chủ, điều mà theo định nghĩa tập trung vào những khoản đầu tư trùng lặp nhằm củng cố năng lực công nghiệp trong nước mà không nhất thiết làm tăng hiệu quả.
Hơn nữa, mặc dù nhiều tầng chính sách công nghiệp của Trung Quốc đã giúp tạo ra những công ty thành công và xây dựng một hệ thống nhà máy cực kỳ hiện đại, vẫn tồn tại nhiều trường hợp năng suất thấp và lãng phí lớn không bao giờ xuất hiện trên mặt báo. Năng suất tổng thể phải được tính toán một cách toàn diện, bằng cách đánh giá mức tăng sản lượng ròng so với tất cả các khoản trợ cấp công nghiệp, nợ xấu, lợi nhuận bị bỏ lỡ và những hỗ trợ gián tiếp cho đầu tư mà chính phủ đã cung cấp. Thực tế là tỷ lệ thành công tổng thể của Trung Quốc thấp hơn rất nhiều so với những gì các “ngôi sao sáng” cho thấy: sự vươn lên nổi bật trên toàn cầu của các nhà sản xuất xe điện và pin như BYD, CATL và Li Auto đã che khuất hàng chục công ty thất bại từng tạo ra nợ xấu và ngốn những khoản trợ cấp vốn không sinh lời trong phần lớn các ngành và chuỗi cung ứng. Hoàn toàn không có gì bảo đảm rằng tỷ suất hoàn vốn ròng từ chi tiêu cho chính sách công nghiệp, được Quỹ Tiền tệ Quốc tế ước tính lên tới 4% GDP, là một con số dương; nó thậm chí có thể âm sâu, bất chấp một vài điểm sáng thành công.
Cuối cùng, Bắc Kinh đang đánh cược rằng nền sản xuất siêu hiệu quả và thành công trong các ngành chiến lược cuối cùng sẽ dẫn đến tiền lương cao hơn, từ đó khiến tiêu dùng tăng vọt. Đúng là tăng trưởng năng suất khiến thu nhập thực tế tăng lên trong một nền kinh tế thị trường cạnh tranh. Nhưng nếu các khoản đầu tư vào công nghệ tiết kiệm lao động được thúc đẩy bởi chính sách nhà nước chứ không phải lợi tức đầu tư, tiền lương có thể giảm ngay cả khi các công ty hoạt động hiệu quả hơn. Việc tăng thu nhập hộ gia đình đòi hỏi một bước trung gian quan trọng: việc làm, nhưng đây lại không phải là đặc điểm cốt lõi trong chiến lược đầu tư sản xuất tiên tiến, thâm dụng vốn của Trung Quốc. Thực tế, nguồn tài trợ của nhà nước đã giúp Trung Quốc – một nền kinh tế thu nhập trung bình – trở thành nước dẫn đầu thế giới về các “nhà máy tối” công nghệ cao, hoạt động mà không cần đến những tiện nghi phục vụ con người như ánh sáng. Điều này có thể làm tăng sản lượng ở những ô sản xuất được đánh giá cao trong các bảng đầu vào-đầu ra, nhưng nếu tổng cầu lao động không tăng lên, toàn bộ phương trình này sẽ bắt đầu sụp đổ.
GIẤC MỘNG TRUNG HOA BỊ TRÌ HOÃN
Tuy nhiên, hậu quả tai hại nhất của mô hình kinh tế Bắc Kinh lại chính là tình trạng giảm phát ăn sâu bén rễ. Việc tập trung vào mở rộng sản xuất, kết hợp với cầu tiêu dùng yếu tại Trung Quốc, đã khiến chỉ số giá sản xuất có thời gian giảm dài hơn thời gian tăng trong suốt thập kỷ qua. Đây là mối đe dọa đối với nền kinh tế Trung Quốc lớn hơn rất nhiều so với sự phiền toái đơn thuần do mất cân bằng giữa các ngành. Giảm phát làm suy yếu nhu cầu tín dụng của khu vực tư nhân, làm giảm động lực đầu tư mới, đồng thời bóp nghẹt việc làm và kỳ vọng về tiền lương, qua đó làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng và dẫn đến cầu trong nước yếu hơn – không chỉ trong những mối quan hệ đầu vào-đầu ra được khoanh vùng cẩn thận, mà trên toàn bộ nền kinh tế. Giảm phát cũng làm cạn kiệt nguồn thu ngân sách và gây áp lực lên các tổ chức tài chính, hạn chế nghiêm trọng khả năng hành động quyết đoán của nhà nước nếu tình trạng này kéo dài. Những áp lực giảm phát tại Trung Quốc cũng lan sang nền kinh tế toàn cầu thông qua hàng xuất khẩu rẻ hơn và tỷ giá hối đoái thực suy yếu, gây thêm căng thẳng giữa Bắc Kinh và các đối tác thương mại.
Có một rủi ro rất lớn khi phản ứng quá chậm trong việc chống lại giảm phát, nhưng Bắc Kinh khó có khả năng thay đổi hướng đi nếu họ tiếp tục tin rằng chiến lược của mình sẽ thúc đẩy năng suất và vực dậy cầu trong nước về lâu dài. Một số nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh có thể buộc phải đánh giá lại tầm nhìn của mình để đối phó với áp lực thất nghiệp hoặc những xích mích ngày càng gia tăng trong thương mại quốc tế, nhưng trên thực tế họ đã ngửa bài. Tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm và mức lương thấp đối với các hộ gia đình và người lao động Trung Quốc đã tích tụ đáng kể, nhưng Bắc Kinh chỉ phản ứng bằng những khoản trợ cấp hộ gia đình mới ở mức khiêm tốn và tăng đầu tư nhỏ giọt vào các dịch vụ xã hội. Tương tự, khi căng thẳng thương mại với bên ngoài gia tăng, Bắc Kinh lựa chọn xử lý các tranh chấp với từng quốc gia như những vấn đề ngoại giao riêng biệt, thông qua sự kết hợp giữa đe dọa và đàm phán, nhằm duy trì phần lớn các thị trường xuất khẩu của Trung Quốc.
Quyết định theo đuổi các biện pháp chắp vá trong ngắn hạn để xử lý tình trạng thị trường lao động yếu và căng thẳng thương mại với nước ngoài thoạt nhìn có vẻ khó hiểu. Đối với một chính phủ tập trung cao độ vào khả năng tự chủ và xóa bỏ sự phụ thuộc vào nước ngoài, đây có vẻ là một chiến lược kỳ lạ, bởi họ lại đang ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào cầu nước ngoài – điều mà Bắc Kinh hầu như không thể kiểm soát – như một động lực chính của tăng trưởng kinh tế. Tương tự, đối với một chế độ ám ảnh với ổn định xã hội, hướng đi hợp lý phải là tập trung nhiều hơn vào tiền lương và nhu cầu lao động. Nhưng chiến lược chắp vá này trở nên dễ hiểu nếu nhìn từ góc độ của giới lãnh đạo, những người cho rằng Trung Quốc đang ở trong một giai đoạn chuyển tiếp. Dù khó khăn và trắc trở, đây vẫn được xem là một bước đi không thể tránh khỏi trên con đường tiến tới mô hình tăng trưởng do công nghệ dẫn dắt.
Sự tự tin hiện nay của giới lãnh đạo Trung Quốc vào quá trình chuyển tiếp này đồng nghĩa với việc có thể phải mất nhiều năm trước khi những dấu hiệu cảnh báo, vốn đã hiển hiện, trở nên đủ sức thuyết phục trong nội bộ. Điều này gần như có nghĩa Bắc Kinh sẽ tiếp tục trì hoãn hành động trong lúc áp lực giảm phát và căng thẳng thương mại với bên ngoài gia tăng. Giảm phát và khả năng sinh lời yếu của doanh nghiệp đã và đang bào mòn nguồn thu ngân sách của Trung Quốc, vốn về cơ bản đã đứng yên theo giá trị danh nghĩa kể từ năm 2019. Giảm phát và gánh nặng nợ ngày càng tăng cũng đang ăn mòn hệ thống tài chính và cuối cùng sẽ đòi hỏi những đợt xóa nợ lớn cùng việc tái cấp vốn bằng ngân sách chính phủ để ngăn tăng trưởng tín dụng chậm lại hơn nữa. Một đợt tái cấp vốn ngân hàng trị giá 54 tỷ USD vừa diễn ra hai tháng trước, nhưng hầu như không tạo ra tác động đáng kể đối với hoạt động cho vay.
Cam kết mang tính ý thức hệ của Bắc Kinh đối với chiến lược phát triển tập trung vào công nghiệp và công nghệ đang tạo ra một vòng luẩn quẩn nguy hiểm, nhiều khả năng sẽ dẫn đến mức tiêu dùng yếu hơn, tốc độ tăng trưởng thu nhập chậm hơn và những xích mích thương mại thậm chí lớn hơn với phần còn lại của thế giới. Hơn nữa, khi đối mặt với những thách thức như vậy, ban lãnh đạo kinh tế Trung Quốc lại lựa chọn ứng phó bằng cách mở rộng sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế theo những cách làm suy yếu thêm các lực lượng thị trường và tính độc lập của khu vực tư nhân. Với tốc độ này, ngay cả khi giới lãnh đạo cuối cùng nhận ra cần phải thay đổi chiến lược, Trung Quốc có thể sẽ không còn đủ dư địa tài khóa hoặc tài chính để tái cân bằng nền kinh tế theo hướng một mô hình tăng trưởng đa dạng và bền vững hơn.
Oliver Melton là giám đốc phụ trách mảng Trung Quốc của Rhodium Group.
Logan Wright là đối tác tại Rhodium Group, người dẫn dắt hoạt động nghiên cứu về nền kinh tế và các thị trường tài chính Trung Quốc tại tổ chức này. Ông là tác giả của cuốn sách “Broken China: How the Economic Miracle Shattered and What it Means for the World.”
