Nguồn: “The World Cup will test Mexico’s control over its territory”, The Economist, 07/06/2026
Biên dịch: Phạm Ánh Minh
Donald Trump, người cho rằng chính phủ Mexico quá yếu ớt để chống lại các băng đảng ma túy, sẽ theo dõi sát sao tình hình.
Khi World Cup khởi tranh vào ngày 11 tháng 6, Guadalajara rất muốn giới thiệu với du khách không chỉ rượu tequila, nhạc mariachi và món tortas ahogadas — một loại bánh mì kẹp cay nổi tiếng của thành phố. Thủ phủ bang Jalisco — với khẩu hiệu “Jalisco là Mexico” — cũng là trung tâm công nghệ, đổi mới và đầu tư nước ngoài. “Chúng tôi hiểu rằng Guadalajara hiện đang thu hút sự chú ý từ cả thế giới,” trưởng ban tổ chức địa phương của giải đấu Monserrat Hidalgo phát biểu.
Giải đấu sẽ là sự kiện thể thao được theo dõi nhiều nhất từ trước đến nay, với 104 trận đấu trên khắp 16 thành phố của 3 quốc gia. Mỹ sẽ đăng cai 78 trận, còn Canada và Mexico mỗi nước chỉ có 13 trận. Mexico — quốc gia sẽ đăng cai các trận đấu ở Monterrey và Thành phố Mexico, cũng như Guadalajara — đang thu hút sự chú ý đặc biệt. Quốc gia này là một trong những nơi bạo lực nhất thế giới. Các băng đảng tội phạm kiểm soát lãnh thổ, tống tiền các doanh nghiệp và định kỳ làm tê liệt toàn bộ thành phố. Vào tháng 2, sau khi một chiến dịch của chính phủ tiêu diệt Nemesio Rubén Oseguera Cervantes — còn được biết đến với cái tên El Mencho, thủ lĩnh băng đảng Jalisco New Generation Cartel (CJNG) — các băng đảng tội phạm đã làm tê liệt một phần thành phố Guadalajara, chặn đường bằng những chiếc xe tải đang bốc cháy. Mexico là quốc gia đăng cai World Cup nguy hiểm thứ ba trong lịch sử, đứng sau Nam Phi và Brazil. Trong tháng 5, bình quân mỗi ngày có 44 người bị giết.
Bất chấp những thực tế này, bản thân các băng đảng không phải là mối đe dọa an ninh lớn nhất đối với giải đấu. Theo Eduardo Guerrero từ công ty tư vấn Lantia ở Mexico City, các nhóm tội phạm gần như không có lý do gì để làm gián đoạn giải đấu. Một cuộc tấn công vào sân vận động có thể kéo theo phản ứng không chỉ từ Mexico mà còn có thể cả Mỹ — điều sẽ gây bất lợi cho hoạt động kinh doanh của các băng đảng. Chúng chắc chắn sẽ kiếm lợi, nhưng một cách âm thầm, thông qua lừa đảo, mại dâm và các hoạt động bất hợp pháp khác. Tội phạm khắp nơi “nhìn vào World Cup và thấy cơ hội kiếm tiền từ đó,” theo Craig Timm, một cựu quan chức Bộ Tư pháp Mỹ.
Tướng Román Villalvazo Barrios, người phụ trách theo dõi công tác chuẩn bị an ninh của World Cup, cho biết các quan chức của ông đang chuẩn bị đối phó với một loạt các mối đe dọa, vượt xa hoạt động của các băng đảng. Kế hoạch bao gồm khoảng 100.000 binh sĩ, cảnh sát và bảo vệ tư nhân, bên cạnh công nghệ giám sát và các hàng rào an ninh dày đặc xung quanh sân vận động và khu vực dành cho người hâm mộ.
Các nhà hoạch định an ninh lo ngại nhất về các mục tiêu dễ bị tổn thương. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington lập luận rằng mối đe dọa khủng bố khả thi nhất đối với giải đấu đến từ các cuộc tấn công đơn độc hoặc theo nhóm nhỏ nhắm vào khu vực dành cho người hâm mộ, các trung tâm giao thông, khu khách sạn, nhà hàng hoặc các hàng đợi bên ngoài sân vận động. Tuy nhiên những cuộc tấn công như vậy khá hiếm ở Mexico, nơi bạo lực quy mô lớn thường do băng đảng tội phạm gây ra hơn là khủng bố. Các trường hợp này phổ biến hơn ở Mỹ, nơi việc sở hữu súng tương đối dễ dàng.
Máy bay không người lái là một mối lo ngại khác. Các quốc gia đăng cai đã phát triển chiến lược chung nhằm phát hiện và ngăn chặn các máy bay trái phép xung quanh sân vận động và các sự kiện dành cho người hâm mộ. Các quan chức không chỉ lo lắng về các cuộc tấn công tinh vi mà còn về việc những kẻ nghiệp dư gây ra gián đoạn hoặc hoảng loạn.
Các nguy cơ khác ít nghiêm trọng hơn nhưng cũng có thể gây ra gián đoạn tương tự. Cả ba nước đã xây dựng các nguyên tắc y tế chung nhằm theo dõi sự lây lan của dịch Ebola, bệnh sởi và các bệnh khác. Việc qua biên giới, thủ tục visa và thực thi luật nhập cư cũng có thể gây khó khăn cho việc đi lại của người hâm mộ và các đội bóng. Tổng thống Donald Trump đã tạo ra sự bất ổn liên quan đến vấn đề này. Sau khi ông đề xuất rằng đội tuyển bóng đá Iran có thể thi đấu trên lãnh thổ Mỹ nhưng không được ở lại qua đêm, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đề nghị nước này sẵn sàng cung cấp chỗ ở cho đội bóng.
Mexico cũng phải đối mặt với một số thách thức về hậu cần. Cơ sở hạ tầng của nước này vốn yếu hơn so với hai người hàng xóm phía Bắc. Sân bay chính của Thành phố Mexico — nơi sẽ đăng cai 5 trận đấu và vốn không đủ đáp ứng nhu cầu — đã được nâng cấp. Tuy nhiên tình hình giao thông vẫn vô cùng tồi tệ. Các cuộc biểu tình có thể tạo ra gián đoạn. Vào ngày 1/6, các lực lượng an ninh đã xịt hơi cay vào nhóm giáo viên biểu tình đòi tăng lương ở Thành phố Mexico, khiến họ lên kế hoạch tổ chức thêm nhiều cuộc biểu tình quanh các sân vận động khi các trận đấu đang diễn ra. Một lượng lớn thân nhân của những người mất tích ở Mexico — có thể đã bị giết hoặc bị ép gia nhập các băng đảng ma túy — cũng hy vọng World Cup sẽ giúp thu hút thêm sự chú ý đến vấn đề của họ.
Công tác chuẩn bị có thể sẽ đem lại thành quả xứng đáng. Công ty tư vấn Deloitte ước tính giải đấu lần này sẽ đóng góp thêm 2,73 tỷ đô la vào nền kinh tế Mexico, tương đương khoảng 0,14% GDP hàng năm, và tạo ra khoảng 100.000 việc làm tạm thời. Đối với nền kinh tế yếu nhất trong ba nước đăng cai, World Cup tạo ra cơ hội hiếm hoi để Mexico chứng tỏ mình là một quốc gia an toàn hơn, giàu mạnh hơn và hiện đại hơn so với những gì nhiều người nhận định.
Tuy nhiên giải đấu cũng đem lại những rủi ro chính trị. Ông Trump đã liên tục nhấn mạnh trong nhiều tháng rằng Mexico không hành động đủ quyết liệt để ngăn chặn các băng đảng hoạt động trên lãnh thổ nước này hay tội phạm tràn sang biên giới Mỹ. Ông đã liệt một số băng đảng Mexico vào danh sách tổ chức khủng bố và liên tục ám chỉ rằng ông có thể tiến hành các hành động quân sự trực tiếp chống lại các nhóm này. Mối quan hệ với Tổng thống Sheinbaum vốn đã trở nên căng thẳng hơn kể từ khi ông Trump áp dụng cách tiếp cận ngày càng đơn phương.
Căng thẳng đã leo thang gần đây sau khi 2 quan chức Mỹ — được báo cáo rộng rãi là quan chức CIA — tử vong trong một tai nạn ô tô vào ngày 19/4 sau một chiến dịch chống băng đảng ma túy ở phía Bắc bang Chihuahua. Bà Sheinbaum sau đó cảnh báo Mỹ không được tiến hành các hoạt động trái phép trên lãnh thổ Mexico. Vào ngày 30/4, các công tố viên Mỹ buộc tội Rubén Rocha Moya — thống đốc bang Sinaloa lân cận và là thành viên đảng Morena của bà Sheinbaum — về tội tiếp tay cho băng đảng Sinaloa vận chuyển ma túy vào Mỹ để đổi lấy tiền và sự ủng hộ chính trị. Chính quyền Mỹ được cho là đã thu hồi thị thực của 2 thống đốc khác thuộc đảng Morena.
13 trận đấu của Mexico sẽ diễn ra trong tháng tới, với trận cuối cùng tại Thành phố Mexico vào ngày 5/7. Bất kỳ sự cố nào — cho dù là do tội phạm có tổ chức, máy bay không người lái, biểu tình, tranh chấp biên giới hay sự cố giao thông — đều sẽ không được nhìn nhận một cách riêng lẻ. Điều đáng lo ngại là những điều này sẽ trở thành cớ để ông Trump lập luận rằng Mexico không thể kiểm soát lãnh thổ của chính mình. Đối với bà Sheinbaum, chính điều ấy — chứ không phải các băng đảng ma túy — mới là rủi ro lớn nhất của World Cup.
