Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm tăng lên 5,6%, mức cao nhất kể từ năm 2002, trong khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm tăng lên 5,29%. Chi phí đi vay của chính phủ Mỹ đang gia tăng do giá dầu cao, lạm phát dai dẳng, và nợ công chồng chất. Cam kết của Bộ Tài chính vào tháng trước về việc đẩy mạnh chương trình mua lại trái phiếu hầu như không thể ngăn chặn làn sóng bán tháo này.
Donald Trump khẳng định giám đốc điều hành của các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu đã ký một thỏa thuận “ràng buộc về mặt đạo đức” nhằm tự giám sát các tiêu chuẩn an toàn, sau khi một số ông trùm công nghệ gặp Tổng thống tại Nhà Trắng. Trong một diễn biến khác, Sam Altman chia sẻ rằng công ty của ông, OpenAI, sẽ không “hành động bốc đồng, dồn hết tốc lực để tiến tới phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).” Nguyên nhân là do các mô hình của họ có xu hướng tự động thâm nhập vào hệ thống mà không cần người dùng ra lệnh. Thay vào đó, phòng thí nghiệm AI này được cho là sẽ tìm cách huy động vốn tư nhân.
Tối cao Pháp viện Mỹ hiện đã cho phép chính quyền Trump tiếp tục trục xuất người di cư sang các nước thứ ba trong thời gian ngắn. Tháng này, một tòa phúc thẩm đã chặn các đợt trục xuất như vậy với phán quyết rằng người di cư phải có “cơ hội chính đáng” để phản đối nơi họ bị đưa đến, chẳng hạn vì lo sợ bị bức hại khi đến nơi. Tòa án sẽ xem xét đơn kháng cáo của chính quyền chống lại phán quyết đó vào tháng 12.
Bộ Tài chính Trung Quốc công bố các biện pháp kích thích nhằm vực dậy thị trường bất động sản đang trì trệ. Theo đó, họ dự kiến trợ cấp một điểm phần trăm lãi suất thế chấp cho những người mua nhà lần đầu trong vòng 5 năm, với hạn mức 1 triệu nhân dân tệ (149.000 USD) cho mỗi hộ gia đình. Đây là một trong hàng loạt các cải cách được thiết kế để tái thiết lĩnh vực này, vốn đã sụp đổ vào năm 2021 và để lại hậu quả nặng nề.
Andy Burnham tuyên bố sẽ hạ bậc cơ chế “khóa ba” của Anh đối với việc tăng lương hưu nhà nước xuống còn “khóa hai.” Từ tháng 04/2030, lương hưu sẽ tăng hằng năm theo mức lạm phát giá tiêu dùng hoặc mức 2,5%, tùy xem mức nào cao hơn, nghĩa là tăng trưởng thu nhập trung bình sẽ không còn được tính đến nữa. Thủ tướng Anh cho biết khoản tiền tiết kiệm được sẽ giúp tài trợ cho các cải thiện về chăm sóc xã hội.
Fatima Zahra El Mansouri được bổ nhiệm làm nữ thủ tướng đầu tiên của Maroc – người phụ nữ thứ hai trong thế giới Ả Rập giữ chức vụ này sau Najla Bouden Romdhane ở Tunisia. Đảng tự do của bà đã giành được nhiều ghế nhất trong cuộc bầu cử Quốc hội tuần trước. Vua Mohammed VI, người giữ phần lớn quyền lực trong chế độ quân chủ lập hiến của Maroc, đã chọn cựu thị trưởng Marrakesh thay vì đồng nghiệp trong đảng của bà là ông chủ liên đoàn bóng đá Fouzi Lekjaa.
Năm quan chức Indonesia bị đình chỉ công tác sau khi một khu căn hộ sang trọng được phát hiện bên trong một nhà tù gần Jakarta. Những tù nhân may mắn tại nhà tù Cibinong dường như được sử dụng khu vực ăn uống, tủ lạnh chứa đầy rượu, và TV màn hình lớn. Một hệ thống mô phỏng chơi golf cũng đang được lắp ráp. Việc các tù nhân giàu có, có mạng lưới quan hệ rộng ở Indonesia được tận hưởng cuộc sống thoải mái sau song sắt không phải là chuyện hiếm.
Con số trong ngày: 38%, là tỷ trọng GDP của Anh mà người lao động được dự báo sẽ đóng góp dưới dạng thuế vào năm 2030-2031, mức cao nhất kể từ những năm 1940.
TIÊU ĐIỂM
Trận chiến mới vì Iraq
Quân đội Mỹ đã hiện diện ở Iraq trong phần lớn thế kỷ này. Cuộc xâm lược hồi năm 2003 đã biến thành một cuộc chiếm đóng kéo dài 8 năm. Vào thời điểm lính Mỹ rút đi, Iraq đã trở nên yếu kém và bất ổn. Nhà nước Hồi giáo (IS) – một nhóm phiến quân Sunni – đã trỗi dậy đe dọa cả khu vực. Vậy nên vào năm 2014, quân đội Mỹ đã quay trở lại để giúp khôi phục an ninh. Nhưng trong những năm gần đây, Mỹ đã từng bước rút quân và những người lính Mỹ cuối cùng tại Iraq sẽ rời đi vào hôm nay.
Họ để lại phía sau một đất nước đầy rắc rối. IS phần lớn đã bị đánh bại. Tuy nhiên, các lực lượng dân quân Shia do Iran hậu thuẫn, từng chiến đấu chống lại IS, vẫn đang rất hùng mạnh. Xuyên suốt cuộc chiến tranh của Mỹ với Iran, các lực lượng này đã lấy Iraq làm bàn đạp để tấn công các căn cứ và cơ sở hạ tầng năng lượng trên khắp Trung Đông. Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi muốn các lực lượng dân quân này giao nộp vũ khí. Ông nói việc Mỹ rút quân có thể đánh dấu sự khởi đầu của các cuộc đàm phán. Một số nhóm dân quân có thể giải giáp, nhưng những nhóm cứng rắn nhất vẫn miễn cưỡng. Iran sẽ không dễ dàng từ bỏ sức ảnh hưởng của mình tại Iraq.
Áp lực tài khóa của Pháp
Các thị trường trái phiếu đang lo lắng về Pháp và cuộc vật lộn của nước này với tài chính công. Chênh lệch trái phiếu kỳ hạn 10 năm giữa Pháp và Đức vừa nới rộng lên mức cao nhất trong gần 15 năm. Với mức nợ tương đương 119% GDP, chỉ Hy Lạp và Ý mới có tỷ lệ nợ cao hơn Pháp trong khu vực đồng euro. Thâm hụt của chính phủ Pháp đang ở mức 5,1% GDP, cao hơn nhiều so với giới hạn 3% của Liên minh Châu Âu.
Tuần này, chính phủ thiểu số của Pháp sẽ công bố ngân sách cho năm 2027. Thủ tướng Sébastien Lecornu đã hứa sẽ tiết kiệm 54 tỷ euro (61 tỷ USD), thông qua một số biện pháp như đóng băng một số khoản lương hưu và tiền lương của công chức. Tuy nhiên, chi tiêu quốc phòng sẽ được bảo vệ. Chính phủ của ông đang nhắm tới mức thâm hụt 5%. Thế nhưng, với nhiều tháng tranh luận tại Quốc hội đang chờ phía trước, ngay cả mục tiêu khiêm tốn này cũng có thể bị các đảng đối lập làm chệch hướng. Nếu Lecornu chọn thông qua ngân sách mà không cần bỏ phiếu, chính phủ có thể bị Quốc hội lật đổ – giống như chính phủ tiền nhiệm.
Micron “cưỡi sóng” bùng nổ AI
Hôm nay, Micron Technology, nhà sản xuất chip nhớ của Mỹ, sẽ báo cáo thu nhập hàng quý. Công ty này hiện đang xếp sau các đối thủ Hàn Quốc là SK Hynix và Samsung Electronics về doanh số bộ nhớ băng thông cao, loại được sử dụng trong các bộ xử lý AI. Họ cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng tăng từ các nhà sản xuất chip nhớ Trung Quốc. Dù vậy, sự bùng nổ của AI đã làm tăng vọt nhu cầu đối với mọi loại chip nhớ, đẩy giá các thiết bị điện tử từ hệ thống trung tâm dữ liệu cho đến điện thoại thông minh lên cao – và đồng thời giúp Micron đổi vận. Giá cổ phiếu của công ty đã tăng gần 7 lần trong năm qua, đẩy mức định giá của họ vượt mốc 1 nghìn tỷ USD.
Để duy trì đà tăng trưởng đó, Micron đã lên kế hoạch chi tiêu vốn khoảng 25 tỷ USD trong năm tài chính này, tăng 60% so với tổng mức của năm ngoái. Nhưng một khoản đầu tư khổng lồ như vậy sẽ đi kèm với rủi ro. Ngành công nghiệp chip nhớ vốn nổi tiếng là có tính chu kỳ, với tình trạng khan hiếm cuối cùng sẽ nhường chỗ cho tình trạng dư thừa. Với việc Micron chi tiêu mạnh tay ngay lúc các nhà đầu tư đang đặt câu hỏi về tính bền vững của cơn sốt AI, kết quả công bố hôm nay sẽ đưa ra những manh mối về việc thời kỳ hoàng kim này có thể kéo dài bao lâu.
Vòng vây siết chặt Hamas
Hamas đang chật vật tìm kiếm hướng đi cho tương lai của mình. Lệnh ngừng bắn của Donald Trump – hiện đã kéo dài gần một năm – đã không thể che chắn cho tổ chức này. Sau khi bắt giữ và thẩm vấn một đặc vụ vào ngày 02/09, Israel đã liên tiếp tiêu diệt các chỉ huy cấp cao. Tuần này, Israel tiếp tục tấn công vào người đứng đầu bộ chỉ huy miền bắc của Hamas tại Thành phố Gaza. Các bộ tộc có vũ trang và các nhóm đối lập đang ngày càng thách thức quyền kiểm soát của Hamas đối với Gaza.
Một số người trong phong trào Hồi giáo này ủng hộ việc chuyển hướng sang chính trị bất bạo động. Hồi tháng 7, các nhà lãnh đạo của tổ chức này đã chấp nhận một kế hoạch do Hội đồng Hòa bình của Trump đưa ra, theo đó họ sẽ giải giáp vũ khí để đổi lấy việc Israel rút khỏi 70% dải Gaza mà nước này đang chiếm đóng. Họ cũng ủng hộ một liên minh chính trị công nhận Israel, liên minh được cho là sẽ tham gia vào cuộc bầu cử của người Palestine vào tháng 11. (Tuy nhiên, bản thân Hamas vẫn phản đối việc công nhận này). Vấn đề là cánh cửa chính trị cũng đang khép lại. Tổng thống Palestine dự kiến sẽ đình chỉ cuộc bầu cử, còn Israel đã bác bỏ kế hoạch của Hội đồng Hòa bình và vẫn siết chặt vòng vây. Hơn nữa, Gaza hiện vẫn trong tình trạng gần như không thể sinh sống được.