Nguồn: Imran Khalid, “Asian countries should consider sanctions on the Houthis”, Nikkei Asia, 16/10/2026
Biên dịch: Phạm Ánh Minh
Lực lượng được Iran hậu thuẫn này đã không còn tính chính nghĩa sau khi chiếm giữ bờ Biển Đỏ của Yemen.
Trong suốt hai năm qua, Houthi biện minh cho các cuộc tấn công bằng tên lửa của mình bằng lập luận rằng đó là hành động thể hiện sự đoàn kết với người dân Dải Gaza. Cái cớ này đã tạo cho Houthi một lớp vỏ bọc chính trị. Tuần trước, Liên đoàn Thế giới Hồi giáo, một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Mecca, đã gọi các cuộc tấn công mới nhất của lực lượng này là “hành động khủng bố hiểm độc”. Trong hai ngày 6 và 7/10, các cuộc tấn công bằng tên lửa của Houthi nhằm vào các sân bay ở Riyadh và Abha, Ả Rập Xê Út, đã khiến ba người thiệt mạng và 36 người bị thương. Ngày 10/10, một tên lửa đã đánh trúng nhà ga hành khách tại Sân bay Quốc tế King Khalid ở thủ đô Ả Rập Xê Út, khiến 12 người thiệt mạng và 309 người bị thương. Nhà ga này tiếp tục bị tấn công vào ngày hôm sau. Kuwait gọi các cuộc tấn công này là hành vi vi phạm trắng trợn chủ quyền của Ả Rập Xê Út. Trong khi đó, Ai Cập cho rằng những hành động này đang đe dọa toàn bộ khu vực.
Lực lượng Houthi đã đánh mất lớp vỏ bọc chính trị của mình khi chiếm giữ khu vực bờ biển Biển Đỏ của Yemen vào tháng Chín. Một lực lượng dân quân nổ súng từ trên núi có thể khoác lên mình vẻ ngoài chính nghĩa. Nhưng một lực lượng đang chiếm đóng Mocha, đảo Perim và dải bờ biển dọc eo biển Bab al-Mandeb lại là một thế lực kiểm soát lãnh thổ và đang giao chiến với các nước Hồi giáo láng giềng. Giờ đây, lực lượng này phải chịu trách nhiệm về những hành động của mình.
Chiến trường chỉ phản ánh một phần tình hình. Chính phủ Yemen tuyên bố đã giành lại Mocha và Dhubab, đồng thời khẳng định ngày 8/10 rằng 1.860 tay súng Houthi đã bị “vô hiệu hóa”. Người phát ngôn quân sự của Houthi, Yahya Saree, bác bỏ các tuyên bố trên, gọi đó là “một chiến thắng tự huyễn”. Lực lượng này cũng đã phóng tên lửa vào sân bay Aden chỉ vài phút trước khi một chuyến bay chở khách dự kiến hạ cánh. Số liệu từ cả hai phía đều chưa được các bên độc lập xác nhận.
Trên phương diện chính trị, tình hình đã có những chuyển biến rõ rệt hơn. Tháng Chín, Riyadh cho biết họ đã đánh chặn một thiết bị bay không người lái của Houthi nhắm vào Mecca. Quốc vương Salman gọi lực lượng Houthi là một “nhóm dân quân khủng bố” và mô tả hành động này là một “tội ác man rợ”. Thủ lĩnh Houthi Abdul-Malik al-Houthi bác bỏ cáo buộc này, gọi đây là “một lời dối trá đê tiện”. Hai năm trước, có lẽ ông ta đã không cần phải phản bác gay gắt đến vậy.
Thỏa thuận Mecca đã chuyển những thay đổi này thành một liên minh. Ngày 5/10, Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã đưa liên minh này vào hoạt động, nhất trí triển khai lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan tới lãnh thổ Ả Rập Xê Út. Mục đích của thỏa thuận không chỉ mang tính quân sự mà còn có ý nghĩa chính trị. Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Asif cho biết lực lượng của họ chỉ “đóng vai trò hỗ trợ”, còn quân đội Ả Rập Xê Út mới là bên trực tiếp tham chiến. Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan khẳng định ngày 8/10 rằng: “Đây không phải là một thỏa thuận tấn công.” Hiện Ankara đang trình thỏa thuận này lên Quốc hội để phê chuẩn.
Cả hai chính phủ đều không đưa quân vào lãnh thổ Yemen, nhờ đó tránh được cáo buộc xâm lược một quốc gia Hồi giáo khác. Hai nước đang đảm nhận vai trò bảo vệ quốc gia trông coi hai thánh đường linh thiêng nhất của Hồi giáo trước một lực lượng dân quân mà Riyadh cáo buộc đã phóng thiết bị bay không người lái nhắm vào một trong hai thánh đường này.
Các lực lượng hải quân phương Tây từng hộ tống tàu thuyền qua Biển Đỏ kể từ năm 2023 vốn không có được vị thế như vậy. Washington đã nhận thấy điều này. Khi được hỏi về các đợt triển khai quân sự đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận xét: “Tôi cho rằng điều đó thật tuyệt.” Mỹ cũng đã hủy kế hoạch không kích lực lượng Houthi dự kiến tiến hành ngày 20/9 và hiện để một liên minh các nước Hồi giáo đảm nhận nhiệm vụ này.
Vấn đề khó trả lời hơn là liên minh này thực sự muốn đạt được điều gì. Rashad al-Alimi, người đứng đầu Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen, cho biết chiến dịch nhằm giành lại toàn bộ lãnh thổ đang nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng Houthi, bao gồm cả thủ đô Sanaa. Đại sứ Yemen tại Liên Hợp Quốc đã thông báo với đặc phái viên Liên Hợp Quốc về Yemen, ông Hans Grundberg, rằng chính phủ nước này mong muốn chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến, thay vì chỉ đạt được một thỏa thuận ngừng bắn khác. Việc giành lại Sanaa là một nhiệm vụ khó khăn hơn nhiều so với tái chiếm một thị trấn ven biển. Trước đây, trong giai đoạn 2015–2022, Ả Rập Xê Út từng nỗ lực thực hiện điều này nhưng cuối cùng lại chọn cách đàm phán với lực lượng Houthi.
Các quyết định sẽ được đưa ra tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Một nhóm chuyên gia về các biện pháp trừng phạt đối với Yemen dự kiến trình báo cáo vào ngày 15/10, trong khi cơ chế trừng phạt này sẽ hết hiệu lực vào ngày 14/11. Hiện tại, lực lượng Houthi đang giam giữ 73 nhân viên Liên Hợp Quốc. Trong Hội đồng Bảo an, Nga và Trung Quốc tránh đổ lỗi riêng cho lực lượng Houthi và mong muốn bất kỳ giải pháp dàn xếp nào cũng phải bao gồm lực lượng này. Ngược lại, Anh, Pháp và Mỹ muốn gia tăng áp lực hơn nữa đối với Houthi cũng như Iran.
Cho đến nay, các chính phủ châu Á vẫn đứng ngoài cuộc tranh luận này. Đây là một sai lầm, bởi vấn đề đặt ra trước Hội đồng Bảo an mang tính chính trị: liệu việc một phong trào chiếm giữ vùng duyên hải bằng vũ lực có nên được tưởng thưởng bằng việc công nhận quyền kiểm soát của họ đối với những khu vực đó hay không?
Pakistan là một ngoại lệ, đóng vai trò trên cả hai phương diện. Quốc gia này hiện giữ một ghế tại Hội đồng Bảo an, đồng thời là thành viên của liên minh bảo vệ Riyadh. Tháng Chín, đại diện Pakistan tại Liên Hợp Quốc, ông Asim Iftikhar Ahmad, đã phát biểu trước Hội đồng Bảo an rằng Ả Rập Xê Út có “quyền chính đáng trong việc thực hiện mọi biện pháp cần thiết” để tự vệ. Ông cũng kêu gọi thúc đẩy một tiến trình chính trị do người Yemen dẫn dắt dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc, đồng thời yêu cầu trả tự do cho các nhân viên Liên Hợp Quốc đang bị giam giữ. Islamabad vừa ủng hộ quyền tự vệ của Riyadh, vừa ủng hộ các cuộc đàm phán do Liên Hợp Quốc điều phối. Các nước châu Á cần một cách tiếp cận kết hợp như vậy tại Hội đồng Bảo an.
Lập trường của Trung Quốc lại khó nắm bắt hơn. Tại Hội đồng Bảo an, Bắc Kinh chủ trương kiềm chế và hòa nhập. Trong khi đó, tờ Seoul Economic Daily đưa tin rằng các thiết bị bay không người lái của lực lượng Houthi ngày càng phụ thuộc vào các linh kiện lưỡng dụng từ Trung Quốc. Hơn nữa, nhờ vai trò trung gian hòa giải giữa Riyadh và Tehran vào năm 2023, Bắc Kinh hiện có vị thế tại cả hai thủ đô này – điều mà không cường quốc phương Tây nào có được. Trung Quốc không thể vừa đóng vai trò hòa giải giữa hai bên, vừa bao che tại Liên Hợp Quốc cho lực lượng dân quân đang phóng tên lửa tấn công một trong hai bên đó.
Các chính phủ châu Á nên thúc đẩy những điều kiện đơn giản và rõ ràng: lực lượng Houthi có thể tham gia đàm phán tại Sanaa, nhưng không được phép tiếp tục kiểm soát dải bờ biển mà họ đã chiếm giữ bằng vũ lực. Việc gia hạn các lệnh trừng phạt vào tháng 11 tới, bao gồm cả lệnh cấm vận vũ khí đối với các nhà cung cấp linh kiện drone, chính là cách để Hội đồng Bảo an buộc họ phải tuân thủ điều kiện này. Tokyo, Seoul và New Delhi nên công khai bày tỏ quan điểm đó trước khi cuộc bỏ phiếu diễn ra, đồng thời cần đặt câu hỏi liệu Bắc Kinh có đồng thuận hay không.
Bằng cách chiếm giữ dải bờ biển, lực lượng Houthi đã biến cuộc xung đột của mình thành vấn đề đối với toàn thế giới Hồi giáo thay vì chỉ với Israel và Mỹ. Điều này khiến các quốc gia Hồi giáo phải cùng nhau đưa ra phản ứng. Việc liệu lực lượng Houthi sẽ chỉ còn là một bên tham gia đàm phán về Sanaa, hay vẫn duy trì vị thế là một phong trào vũ trang kiểm soát một eo biển chiến lược, sẽ được quyết định tại Hội đồng Bảo an vào tháng 11 tới.
