Nguồn: Sun sets on the Ford Rotunda, History.com
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vào ngày này năm 1962, tòa nhà Ford Rotunda nổi tiếng đã lần cuối cùng hiện diện tại Dearborn, bang Michigan – bởi ngay ngày hôm sau, nó đã bị thiêu rụi trong một trận hỏa hoạn kinh hoàng. Khoảng 1,5 triệu người đến thăm Rotunda mỗi năm, khiến nơi này trở thành điểm thu hút khách du lịch nổi tiếng thứ năm ở Mỹ, chỉ xếp sau Thác Niagara, Công viên Quốc gia Smokey Mountain, Viện Smithsonian và Đài tưởng niệm Lincoln.
Ford xây dựng tòa nhà Rotunda để phục vụ Triển lãm Thế kỷ Tiến bộ (Century of Progress) năm 1933 tại Chicago, rồi chuyển nó đến Dearborn khi hội chợ kết thúc. Tòa nhà cao gần 40 mét và được thiết kế trông giống như một chồng bánh răng xếp lên nhau, bao quanh một khoảng sân rộng 28 mét. (Vào năm 1952, một mái vòm nặng hơn 8 tấn được dựng thêm trên khoảng sân – đây là ứng dụng thực tế đầu tiên của thiết kế mái vòm trắc địa siêu nhẹ do nhà phát minh R. Buckminster Fuller sáng tạo.) Bên ngoài, khung thép của tòa nhà được ốp bằng gần 10.600 mét vuông đá vôi Indiana; còn bên trong, các bức tường được trang trí bằng những bức bích họa mô tả dây chuyền lắp ráp River Rouge. Nằm trong khuôn viên Rotunda là 19 bản “phục dựng” những tuyến đường mà Ford gọi là Những con đường của Thế giới (Roads of the World), bao gồm Đường Appian, Đường Grand Trunk, Đường mòn Oregon và Đại lộ Woodward của Detroit.
Những người lớn lên gần Detroit trong thập niên 1950 có lẽ sẽ nhớ đến Rotunda nhờ những không gian trưng bày Giáng Sinh vô cùng hoành tráng. Kể từ năm 1953, năm nào nơi đây cũng có một cây thông cao hơn 11 mét, một xưởng làm việc tinh xảo của ông già Noel và một tiểu cảnh Chúa Giáng Sinh với kích thước như người thật mà Hội đồng các Nhà thờ Quốc gia Mỹ gọi là “lớn nhất và đẹp nhất” cả nước. Mỗi năm, khu trưng bày lại mang một chủ đề khác nhau – chẳng hạn, năm 1958 nổi bật với một rạp xiếc thu nhỏ được chạm khắc bằng tay với tận 15.000 chi tiết, trong khi triển lãm năm 1962 dự kiến sẽ tái hiện một khung cảnh rừng cây với 2.500 con búp bê.
Trong lúc các công nhân đang chuẩn bị Rotunda cho triển lãm Giáng Sinh năm đó, một người đã vô tình làm đổ một lò sưởi hoặc thiết bị gia nhiệt trên mái nhà phủ hắc ín của tòa nhà. Ngay sau giờ nghỉ trưa, một nhân viên phát hiện ngọn lửa trên trần tầng chính. Tờ New York Times đưa tin: “Chỉ vài phút sau tiếng chuông báo động đầu tiên, phần chóp hình bát giác của tòa nhà hóa thành một ống khói khổng lồ, với khói và khí khét cuồn cuộn tuôn ra.” Nhóm công nhân nhanh chóng sơ tán, còn tòa nhà bị thiêu rụi hoàn toàn thành tro bụi trong vòng chưa đầy một giờ. Từ một quán ăn tự phục vụ bên kia đường, một nhóm học sinh từ South Bend đến thăm Rotunda đã phải chứng kiến cảnh tượng này trong nỗi kinh hoàng.
Việc xây dựng lại Rotunda sẽ tiêu tốn ít nhất 15 triệu USD. Tuy nhiên, Ford quyết định không chi số tiền này và thay vào đó san phẳng những gì còn sót lại của tòa nhà.
