Nguồn: Lin Chia-lung, “America’s AI Ambitions Depend on Taiwan”, Foreign Affairs, 03/11/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Mỹ và Trung Quốc đang bước vào cuộc cạnh tranh toàn cầu nhằm quyết định ai sẽ thống trị lĩnh vực AI, đồng thời xác định liệu các nền dân chủ hay những chế độ chuyên quyền sẽ là bên thiết lập các tiêu chuẩn và giá trị của kỷ nguyên số mới. Mỹ hiện dẫn đầu thế giới về mức độ tinh vi và sức mạnh của các mô hình AI, trong khi nền tảng đổi mới sáng tạo và mức đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) của nước này vẫn chưa có đối thủ sánh ngang.
Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh AI có phạm vi rộng lớn hơn nhiều so với việc chỉ phát triển các mô hình. Nó bao trùm cả một hệ sinh thái công nghệ, từ sản xuất điện năng, máy chủ đến triển khai công nghệ vào những ứng dụng thực tế. Jensen Huang, nhà đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Nvidia, từng mô tả ngành công nghiệp AI như một chiếc bánh năm tầng, với năng lượng ở lớp nền, phía trên lần lượt là chip, cơ sở hạ tầng, mô hình và ứng dụng. Để giành chiến thắng trong cuộc đua AI với Trung Quốc, Mỹ cần duy trì hoặc thiết lập lợi thế ở từng tầng trong cấu trúc này. Và để làm được điều đó, Mỹ cần đến Đài Loan.
Đài Loan sản xuất hơn 90% số chip bán dẫn tiên tiến nhất thế giới, khiến hòn đảo này trở thành một mắt xích không thể thiếu đối với ngành công nghiệp AI của Mỹ. Các doanh nghiệp Đài Loan cũng đảm nhiệm việc lắp ráp khoảng 90% số máy chủ vận hành nền kinh tế AI toàn cầu. Với những thế mạnh bổ trợ cho nhau, lần lượt trong sản xuất và thiết kế, Đài Loan và Mỹ đã xây dựng một quan hệ đối tác AI có tính tương hỗ, tạo nền tảng cho vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực này. Cùng với những quốc gia dân chủ trên thế giới không muốn phụ thuộc vào Trung Quốc để đáp ứng nhu cầu công nghệ, quan hệ đối tác Mỹ – Đài Loan còn góp phần hình thành một chuỗi cung ứng AI an toàn.
Một số nhà hoạch định chính sách Mỹ đã đổ lỗi cho Đài Loan về việc ngành sản xuất bán dẫn của Mỹ chuyển ra nước ngoài. Mặc dù đúng là Mỹ không còn sản xuất tỷ trọng chip toàn cầu lớn như vào giữa thế kỷ XX, cách lý giải này lại che khuất một câu chuyện rộng lớn hơn. Đài Loan không làm suy yếu ngành bán dẫn Mỹ. Ngược lại, Đài Loan đóng vai trò then chốt trong việc duy trì ưu thế công nghệ của Washington. Bằng cách tạo dựng vị thế chuyên biệt trong lĩnh vực sản xuất tiên tiến và quản lý chuỗi cung ứng, Đài Loan có thể giúp Mỹ duy trì lợi thế về đổi mới sáng tạo và R&D. Khi cuộc đua AI ngày càng trở nên quan trọng, Đài Bắc và Washington, cùng phần còn lại của thế giới dân chủ, sẽ cần hợp tác để giành ưu thế.
XÂY DỰNG NỀN TẢNG CÔNG NGHIỆP ĐÚC CHIP
Trước hết, AI phụ thuộc vào khả năng tiếp cận những loại chip bán dẫn tiên tiến. Trong phần lớn giai đoạn từ thập niên 1950 đến thập niên 1970, Mỹ thống trị toàn bộ ngành công nghiệp chip, từ thiết kế đến sản xuất. Như Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định: “Mỹ đã khai sinh ngành công nghiệp bán dẫn hiện đại và trong lịch sử luôn giữ vai trò dẫn đầu trong quá trình phát triển công nghệ này”. Tuy nhiên, khi chip ngày càng phức tạp và tốn kém hơn để sản xuất, ngành công nghiệp này cũng ngày càng chuyên môn hóa. Mặc dù Thung lũng Silicon vẫn duy trì lợi thế dẫn đầu vững chắc trong thiết kế chip, khu vực này bắt đầu chuyển hoạt động sản xuất sang Đông Á. Ngày nay, khi Washington tìm cách hồi sinh ngành sản xuất trong nước, việc hiểu rõ những nguyên nhân dẫn đến sự chuyển dịch ấy là điều thiết yếu để xác định phương thức hiệu quả nhất nhằm tái xây dựng năng lực sản xuất của Mỹ.
Trên thực tế, ngành công nghiệp bán dẫn Đài Loan ra đời từ sự hợp tác giữa Mỹ và Đài Loan. Khi toàn cầu hóa bắt đầu phát triển và thương mại tự do mở rộng từ thập niên 1970, các công ty Mỹ đẩy nhanh việc thuê các đối tác nước ngoài sản xuất chip. Chính quyền Đài Loan, với mong muốn vươn lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, đã thành lập Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp, một tổ chức có nhiệm vụ ươm tạo các doanh nghiệp công nghệ mới và định hướng hoạt động R&D phục vụ các ngành công nghiệp; mua giấy phép sử dụng công nghệ từ Mỹ; đồng thời xây dựng Công viên Khoa học Tân Trúc ở phía tây bắc Đài Loan. Đài Loan cũng đầu tư mạnh vào giáo dục và đào tạo kỹ sư. Khi ngành bán dẫn phát triển, những tập đoàn công nghệ lớn như TSMC mở rộng hoạt động, trong khi vô số doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào chuỗi cung ứng, tạo nên một vòng tuần hoàn tích cực thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, củng cố các quy định và tiêu chuẩn, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế.
Kết quả là sự hình thành một hệ sinh thái công nghiệp có tính chuyên môn hóa cao, dựa trên hợp tác và rất khó sao chép. Hệ sinh thái này giúp Mỹ có thể tập trung vào lĩnh vực mà mình làm tốt nhất: thiết kế những con chip có độ phức tạp cực cao. Đầu tư của Đài Loan vào sản xuất không chỉ giúp giảm chi phí công nghệ Mỹ, mà còn đồng nghĩa với việc bất cứ sản phẩm nào Thung lũng Silicon hình dung và thiết kế, Đài Loan cũng có thể nhanh chóng biến thành hiện thực.
Vì vậy, thành công của Đài Loan với tư cách một cường quốc bán dẫn chưa bao giờ đạt được bằng cách đánh đổi lợi ích của Mỹ. Trái lại, thành công ấy được xây dựng trên nhiều thập kỷ hợp tác, phân công lao động và tin tưởng lẫn nhau giữa Washington và Đài Bắc. Ngày nay, Mỹ tiếp tục dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo, thiết kế, nghiên cứu và phát triển công nghệ bán dẫn, trong khi Đài Loan đi đầu về sản xuất tiên tiến, công nghệ đóng gói chip và tích hợp chuỗi cung ứng. Những doanh nghiệp công nghệ Mỹ như Nvidia, Apple và Qualcomm cần đến ngành sản xuất Đài Loan để biến các ý tưởng sáng tạo thành những sản phẩm có thể sử dụng. Thay vì thay thế Mỹ, Đài Loan tạo điều kiện để những đổi mới của Mỹ tiếp cận thị trường toàn cầu.
Dẫu vậy, Đài Loan hiểu rõ quyết tâm tăng cường năng lực sản xuất bán dẫn trong nước của Washington và sẵn sàng hỗ trợ nỗ lực ấy. TSMC đã cam kết đầu tư 265 tỷ USD vào các nhà máy chế tạo bán dẫn tại Arizona. Hơn 20 doanh nghiệp Đài Loan khác cũng đã đầu tư hàng tỷ USD vào hệ sinh thái bán dẫn Mỹ, tạo việc làm và mở rộng năng lực sản xuất tại nước này.
Đối với Đài Loan, những khoản đầu tư đó giúp củng cố quan hệ đối tác chuỗi cung ứng hiện có với Mỹ. Chúng sẽ càng trở nên quan trọng khi hệ sinh thái bán dẫn Mỹ phát triển, bởi Washington sẽ cần dựa vào kiến thức chuyên môn cùng mạng lưới nhà cung cấp và kỹ sư mà Đài Loan đã xây dựng qua nhiều thập kỷ để phát triển ngành công nghiệp nội địa một cách bền vững. Không hề có mâu thuẫn giữa những gì có lợi cho Mỹ và những gì có lợi cho Đài Loan: khi nhu cầu chip tiếp tục gia tăng, cả hai bên đều hưởng lợi từ việc tăng cường quan hệ đối tác, chia sẻ chuyên môn và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng.
SỨC MẠNH TỪ NĂNG LỰC SẢN XUẤT PHẦN CỨNG
Quan hệ đối tác Mỹ – Đài Loan không chỉ giới hạn ở chip bán dẫn. Mỹ sở hữu những nền tảng AI và nhà cung cấp dịch vụ đám mây hàng đầu thế giới, trong khi Đài Loan là nhà sản xuất máy chủ AI lớn nhất thế giới, những hệ thống phần cứng vận hành các nền tảng và dịch vụ ấy. Các doanh nghiệp Đài Loan như Foxconn, chiếm khoảng 40% thị trường máy chủ AI toàn cầu, và Quanta Computer, chuyên chế tạo máy chủ AI mật độ cao cùng cơ sở hạ tầng cho các nhà cung cấp dịch vụ đám mây, đang sản xuất những sản phẩm và linh kiện thiết yếu làm nền tảng cho hoạt động của các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ, bao gồm Alphabet, Amazon và Meta.
Mỹ có thể mở rộng năng lực sản xuất liên quan đến AI, nhưng sẽ phải mất nhiều năm để nước này đạt tới quy mô, mạng lưới nhà cung cấp, trình độ kỹ thuật và năng lực chế tạo tương đương ngành công nghiệp hiện có của Đài Loan. Việc để Đài Loan sản xuất cơ sở hạ tầng cần thiết nhằm triển khai nhanh chóng và trên quy mô lớn những con chip và nền tảng AI do Mỹ thiết kế sẽ dễ dàng và ít tốn kém hơn nhiều. Ngay cả khi Mỹ mở rộng đáng kể năng lực sản xuất trong nước, sản lượng tạo ra cũng chỉ có thể đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu cần thiết để theo kịp sự phát triển của AI.
Giai đoạn tiếp theo của cuộc cạnh tranh AI sẽ xoay quanh việc ứng dụng công nghệ này vào thế giới thực. Mỹ và Trung Quốc sẽ chạy đua tích hợp AI vào robot, drone và các hệ thống quốc phòng khác, đồng thời đưa công nghệ này vào sản xuất công nghiệp, chăm sóc sức khỏe và giao thông vận tải. Trên thực tế, quá trình này đã diễn ra mạnh mẽ: chẳng hạn, taxi tự lái hiện đã hoạt động tại những thành phố như San Francisco và Thâm Quyến, trong khi các doanh nghiệp Trung Quốc và Mỹ đang cạnh tranh quyết liệt để giành vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực này.
Trong việc ứng dụng công nghệ AI, những thế mạnh của Đài Loan cũng bổ trợ cho Mỹ. Các ngành công nghiệp bán dẫn, thiết bị viễn thông và máy móc chính xác của hòn đảo này chính là những lĩnh vực cần thiết để chế tạo các hệ thống vật lý có khả năng vận hành những mô hình AI của Mỹ. Các doanh nghiệp Đài Loan như Thunder Tiger đã phát triển drone phục vụ quốc phòng được điều khiển bằng AI, cho thấy tiềm năng ngày càng lớn của việc kết hợp trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật cơ khí chính xác và điện tử tiên tiến trong các ứng dụng dân sự lẫn quân sự. Khi AI phát triển từ một công nghệ thuần túy kỹ thuật số thành bộ phận thiết yếu của nhà máy, robot và phương tiện giao thông, nền tảng sản xuất phần cứng tiên tiến của Đài Loan sẽ càng trở nên có giá trị đối với Mỹ.
CÙNG CHUNG MỘT CHIẾN TUYẾN
Khi cuộc đua AI ngày càng gay gắt, đây cũng sẽ trở thành cuộc cạnh tranh về các giá trị, phương thức quản lý dữ liệu và lòng tin. Nếu Mỹ cùng các đồng minh và đối tác dân chủ muốn tiếp tục dẫn đầu về công nghệ, họ phải hợp tác xây dựng những hệ sinh thái AI an toàn và đáng tin cậy, phản ánh các nguyên tắc chung của mình.
Hợp tác chuỗi cung ứng sẽ đóng vai trò then chốt, bởi không một quốc gia hay vùng lãnh thổ nào có thể thống trị mọi khía cạnh của hệ sinh thái AI. Mỹ nổi trội về đổi mới sáng tạo và là nơi đặt trụ sở của những nền tảng công nghệ lớn; Nhật Bản dẫn đầu trong các lĩnh vực tinh luyện chuyên biệt, tái chế, nghiên cứu tài nguyên biển sâu và thiết bị chế tạo bán dẫn chính xác; Hà Lan cung cấp những máy quang khắc tiên tiến cần thiết để sản xuất các loại chip hiện đại nhất; còn Đài Loan chuyên về chế tạo tấm wafer bán dẫn và đóng gói chip. Chỉ thông qua phối hợp, các bên mới có thể xây dựng những chuỗi cung ứng AI hiệu quả và an toàn, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các linh kiện thiết yếu.
Những biến động quốc tế càng củng cố sự cần thiết phải hợp tác chuỗi cung ứng giữa các quốc gia dân chủ. Chẳng hạn, đại dịch COVID-19 đã phơi bày những điểm yếu trong các mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu, một bài học tiếp tục được nhấn mạnh bởi tình trạng gián đoạn dòng chảy thương mại sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga và giá năng lượng tăng cao giữa lúc Trung Đông bất ổn. Năm 2025, Đài Loan đề xuất sáng kiến quan hệ đối tác chuỗi cung ứng bán dẫn dân chủ toàn cầu nhằm cùng xây dựng những hệ thống đáng tin cậy, có khả năng chống chịu trước các biến động quốc tế. Thông qua sáng kiến này, Đài Loan tìm cách khai thác sự hợp tác giữa các quốc gia dân chủ để mở ra một kỷ nguyên tăng trưởng mới cho những ngành công nghiệp liên quan đến chip cao cấp.
Đài Loan và Mỹ đã đạt được những bước tiến trong hợp tác công nghệ. Đối thoại Đối tác Thịnh vượng Kinh tế Mỹ – Đài Loan, một cơ chế song phương được thiết lập vào tháng 11/2020, đã tổ chức những cuộc thảo luận cấp cao về an ninh chuỗi cung ứng AI, cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, khoáng sản thiết yếu, chuỗi cung ứng drone và nhân lực công nghệ cao. Những hoạt động trao đổi này đã giúp quan hệ hợp tác Mỹ – Đài Loan phát triển vượt ra ngoài khuôn khổ thương mại và kinh tế truyền thống, đồng thời mở đường cho việc hình thành một hệ sinh thái công nghệ có khả năng kết nối các đối tác và đồng minh dân chủ.
Đài Loan cũng sẵn sàng góp phần bảo đảm việc sử dụng AI an toàn và có đạo đức. Mức độ an toàn không chỉ phụ thuộc vào cấu trúc của bản thân mô hình AI, mà còn vào tính bảo mật và độ tin cậy của hệ thống phần cứng vận hành mô hình, một lĩnh vực mà Đài Loan có thể phát huy chuyên môn của mình. Đài Loan và Mỹ có thể hợp tác tăng cường an ninh mạng, thiết lập các tiêu chuẩn kiểm thử và xây dựng những hệ thống sản xuất đáng tin cậy nhằm bảo đảm AI phát triển an toàn và được Mỹ cùng các đồng minh tin tưởng.
Xét về những công nghệ nền tảng của AI, Đài Loan không phải là đối thủ của Mỹ mà là đối tác đáng tin cậy nhất của nước này. Trong mọi tầng của “chiếc bánh” AI, Đài Loan và Mỹ đã xây dựng, đồng thời có thể tiếp tục mở rộng, một quan hệ đối tác hiệu quả và cùng có lợi. Đài Loan đóng vai trò như một nhân tố nhân bội sức mạnh của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo: hòn đảo này sở hữu năng lực, độ tin cậy và những giá trị cần thiết để hỗ trợ tham vọng công nghệ của Washington. Nếu muốn cạnh tranh hiệu quả trong lĩnh vực AI, Mỹ không thể thiếu Đài Loan.
LIN CHIA-LUNG là Bộ trưởng Ngoại giao Đài Loan.
