04/10/2011: Người đàn ông ngồi tù 25 năm được minh oan nhờ ADN

Nguồn: Man who served 25 years for murder exonerated by DNA, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2011, Michael Morton – người từng phải ngồi tù 25 năm vì tội sát hại vợ mình – đã được trả tự do sau khi bằng chứng ADN chỉ ra một người đàn ông khác mới là thủ phạm. Công tố viên trong vụ án này sau đó đã bị buộc tội che giấu những bằng chứng cho thấy sự vô tội của Morton.

Quay trở lại vào chiều ngày 13/08/1986, một người hàng xóm đã phát hiện Christine Morton (31 tuổi) bị đánh đến chết trên giường tại nhà riêng ở Hạt Williamson, Texas (gần Austin). Đây là nơi cô sống cùng chồng là Michael – quản lý một cửa hàng tạp hóa – và cậu con trai 3 tuổi của họ. Sáu tuần sau, Morton, một người chưa từng có tiền án tiền sự hay lịch sử bạo lực, đã bị bắt vì tội sát hại Christine. Continue reading “04/10/2011: Người đàn ông ngồi tù 25 năm được minh oan nhờ ADN”

03/10/1873: Quân đội Mỹ treo cổ bốn thủ lĩnh tộc Modoc

Nguồn: U.S. Army hangs four Modoc leaders for the murder of a Civil War general, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1873, Quân đội Mỹ đã treo cổ bốn người Mỹ bản địa bị kết tội sát hại vị tướng thời Nội chiến Edward Canby trong Chiến tranh Modoc ở Oregon. Canby là quan chức quân sự cấp cao nhất và là một trong số ít những vị tướng từng bị người Mỹ bản địa giết chết.

Giống như hầu hết các cuộc xung đột quân sự của lính Mỹ với người bản địa, Chiến tranh Modoc bắt nguồn từ việc tranh giành đất đai. Một hiệp ước được ký vào năm 1864 đã buộc một nhóm người Modoc dưới sự lãnh đạo của Kintpuash – thường được người Mỹ biết đến với cái tên Captain Jack – phải chuyển đến một khu dành riêng cho người bản địa (reservation) ở phía đông nam Oregon. Khu vực này vốn do người Klamath kiểm soát, và họ xem người Modoc là những kẻ xâm nhập không mong muốn trên vùng đất truyền thống của mình. Phẫn nộ trước sự ngược đãi từ người Klamath, Kintpuash và những người theo ông đã rời bỏ khu dành riêng vào năm 1870, quay trở lại lãnh thổ cũ và tiếp tục lối sống săn bắt-hái lượm truyền thống. Continue reading “03/10/1873: Quân đội Mỹ treo cổ bốn thủ lĩnh tộc Modoc”

01/10/1890: Thành lập Vườn Quốc gia Yosemite

Nguồn: Yosemite National Park established, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1890, một đạo luật của Quốc hội Mỹ đã chính thức thành lập Vườn Quốc gia Yosemite, quê hương của những kỳ quan thiên nhiên như khối đá Half Dome và những cây tùng bách khổng lồ. Nhà tiên phong về môi trường John Muir (1838–1914) cùng các cộng sự của ông đã nỗ lực vận động để thành lập công viên. Đạo luật sau đó được Tổng thống Benjamin Harrison ký ban hành, mở đường cho nhiều thế hệ người đi bộ đường dài, người cắm trại và những người yêu thiên nhiên, cùng với vô số biển báo “Xin đừng cho gấu ăn.” Continue reading “01/10/1890: Thành lập Vườn Quốc gia Yosemite”

29/09/2008: Chỉ số Dow sụt giảm kỷ lục trong một ngày

Nguồn: Dow suffers record-breaking single-day drop, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2008, sau khi Quốc hội Mỹ không thể thông qua được kế hoạch giải cứu ngân hàng trị giá 700 tỷ USD, chỉ số công nghiệp Dow Jones đã giảm 777,68 điểm, mức giảm điểm trong một ngày lớn nhất trong lịch sử của chỉ số này vào thời điểm đó.

Mức giảm 7% của Dow Jones khi ấy đã vượt qua đợt giảm 684,81 điểm vào ngày 17/09/2001 (ngày giao dịch đầu tiên sau sự kiện 11/9). Tương tự, chỉ số S&P 500 cũng mất 8,8% giá trị, mức giảm trong ngày lớn nhất kể từ năm 1987, còn chỉ số Nasdaq giảm 9,1%, mức giảm điểm trong ngày lớn nhất của chỉ số này trong vòng tám năm. Continue reading “29/09/2008: Chỉ số Dow sụt giảm kỷ lục trong một ngày”

27/09/1960: Ngày mất Sylvia Pankhurst

Nguồn: British suffragette Sylvia Pankhurst dies, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1960, Sylvia Pankhurst – nhà đấu tranh vì quyền bầu cử cho phụ nữ người Anh và là người theo chủ nghĩa xã hội quốc tế – đã qua đời tại Addis Ababa, Ethiopia, hưởng thọ 78 tuổi.

Sinh ra tại Manchester, Anh, vào năm 1882, Sylvia Pankhurst là con gái của bà Emmeline Pankhurst, một người đi tiên phong trong việc bảo vệ quyền bầu cử của phụ nữ bắt đầu hoạt động từ cuối những năm 1880. Sylvia giành được học bổng tại Đại học Nghệ thuật Hoàng gia và trong thời gian ở London, bà đã chia thời gian giữa việc học và việc tham gia vào chiến dịch của mẹ mình nhằm giành quyền bầu cử cho nữ giới. Cùng với mẹ và chị gái – Christabel – Sylvia đã góp phần thành lập Liên đoàn Xã hội và Chính trị Phụ nữ (WSPU) vào năm 1903, một tổ chức chính trị hoạt động vì mục tiêu bình đẳng giới, với trọng tâm là mang lại quyền bầu cử cho phụ nữ. Continue reading “27/09/1960: Ngày mất Sylvia Pankhurst”

26/09/1980: Làng Olympic Lake Placid mở cửa lại thành nhà tù liên bang

Nguồn: Lake Placid’s Olympic Village reopens as federal prison, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1980, Làng Olympic Lake Placid đã mở cửa trở lại như một cơ sở cải tạo liên bang, đáp ứng yêu cầu của Quốc hội Mỹ về việc chuyển đổi mục đích sử dụng khu vực này sau kỳ Thế vận hội. Được xây dựng với mục tiêu đảm bảo an ninh cho các vận động viên sau các vụ tấn công khủng bố tại Thế vận hội năm 1972, thiết kế của khu phức hợp này đặc biệt phù hợp để cải tạo thành một nhà tù. Continue reading “26/09/1980: Làng Olympic Lake Placid mở cửa lại thành nhà tù liên bang”

24/09/1964: Báo cáo của Ủy ban Warren được trình lên Tổng thống Johnson

Nguồn: Warren Commission report delivered to President Johnson, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1964, Tổng thống Lyndon B. Johnson đã nhận được báo cáo từ một ủy ban đặc biệt về vụ ám sát Tổng thống John F. Kennedy, diễn ra vào ngày 22/12/1963 tại Dallas, Texas.

Do kẻ ám sát là Lee Harvey Oswald đã bị một người đàn ông tên là Jack Ruby giết chết gần như ngay sau khi sát hại Kennedy, nên động cơ ám sát Tổng thống của Oswald vẫn là một ẩn số. Bảy ngày sau vụ ám sát, Johnson thành lập Ủy ban Tổng thống về Vụ Ám sát Tổng thống Kennedy để điều tra về cái chết của ông. Ủy ban này do Chánh án Tối cao Pháp viện Earl Warren đứng đầu nên thường được biết đến với tên gọi Ủy ban Warren. Ủy ban kết luận rằng Oswald đã hành động một mình, đồng thời chỉ ra rằng Cơ quan Mật vụ thiếu sự chuẩn bị cho chuyến thăm Dallas của JFK và đã thất bại trong việc bảo vệ ông một cách thỏa đáng. Continue reading “24/09/1964: Báo cáo của Ủy ban Warren được trình lên Tổng thống Johnson”

22/09/1993: Tàu hỏa trật bánh tại đầm lầy ở Alabama

Nguồn: Train derails in Alabama swamp, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1993, một đoàn tàu Amtrak trên đường tới Miami bị trật bánh gần Mobile, bang Alabama, khiến 47 người thiệt mạng. Đây là vụ tai nạn chết người nghiêm trọng nhất trong lịch sử Amtrak, bắt nguồn từ sự bất cẩn của thủy thủ đoàn một tàu kéo trong điều kiện sương mù dày đặc.

Khi đó, chuyến tàu mang tên Sunset Limited chạy theo hành trình từ Los Angeles qua Texas tới New Orleans, trước khi tiếp tục đến Miami, bang Florida. Chuyến tàu đặc biệt được nhiều hành khách lớn tuổi lựa chọn vì họ không muốn di chuyển bằng máy bay hoặc ô tô. Rạng sáng ngày 22/9, đoàn tàu đang chạy qua Alabama. Ba đầu máy kéo theo tám toa xe rời Mobile lúc 1 giờ 30 phút sáng, hướng về Birmingham và đi qua một vùng đầm lầy. Continue reading “22/09/1993: Tàu hỏa trật bánh tại đầm lầy ở Alabama”

20/09/1878: Ngày sinh Upton Sinclair

Nguồn: Upton Sinclair is born, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1878, Upton Sinclair, nhà văn và nhà cải cách xã hội từng đoạt giải Pulitzer, chào đời tại Baltimore, bang Maryland. Sinclair xuất thân từ một gia đình miền Nam từng khá giả nhưng sau đó sa sút. Khi ông lên 10 tuổi, cả gia đình chuyển đến New York. Từ năm 15 tuổi, ông đã kiếm tiền bằng cách viết những cuốn tiểu thuyết bình dân giá rẻ, qua đó có thể trang trải học phí tại City College of New York và Đại học Columbia. Continue reading “20/09/1878: Ngày sinh Upton Sinclair”

19/09/1952: John Steinbeck xuất bản ‘Phía đông Vườn Địa đàng’

Nguồn: John Steinbeck publishes ‘East of Eden’, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1952, mười hai năm sau khi giành giải Pulitzer với tiểu thuyết Chùm nho uất hận (The Grapes of Wrath), John Steinbeck đã xuất bản cuốn sử thi hoành tráng Phía đông Vườn Địa đàng (East of Eden), củng cố di sản của ông như một trong những nhà văn xuất sắc nhất nước Mỹ. Dù ban đầu giới phê bình còn nhiều ý kiến trái chiều về cuốn tiểu thuyết – một phiên bản thời hiện đại của câu chuyện sử thi trong Kinh Thánh về Cain và Abel – Phía đông Vườn Địa đàng đã nhanh chóng vươn lên dẫn đầu danh sách bán chạy nhất và được đông đảo công chúng coi là kiệt tác của Steinbeck. Continue reading “19/09/1952: John Steinbeck xuất bản ‘Phía đông Vườn Địa đàng’”

17/09/1996: Oprah ra mắt câu lạc bộ sách nổi tiếng

Nguồn: Oprah launches influential book club, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1996, người dẫn chương trình trò chuyện ban ngày Oprah Winfrey đã ra mắt một câu lạc bộ sách trên truyền hình và công bố cuốn “The Deep End of the Ocean” của Jacquelyn Mitchard là lựa chọn đầu tiên của mình. Câu lạc bộ Sách của Oprah nhanh chóng trở thành một thế lực vô cùng ảnh hưởng trong giới xuất bản, bởi sự bảo chứng của nữ MC nổi tiếng hoàn toàn có thể đưa một cuốn sách trước đó ít người biết đến lọt vào danh sách bán chạy nhất. Continue reading “17/09/1996: Oprah ra mắt câu lạc bộ sách nổi tiếng”

15/09/1940: Bước ngoặt trong Trận chiến Nước Anh

Nguồn: Tide turns in the Battle of Britain, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1940, Trận chiến Nước Anh (Battle of Britain) đã lên đến đỉnh điểm khi Không quân Hoàng gia (RAF) bắn hạ 56 máy bay Đức xâm lược trong hai trận chiến kéo dài chưa đầy một giờ đồng hồ. Tổn thất nặng nề từ cuộc đột kích này khiến bộ chỉ huy tối cao của Đức tin rằng Không quân Đức (Luftwaffe) không thể giành được ưu thế trên không trước nước Anh, và ngay ngày hôm sau, các cuộc tấn công ban ngày bị thay thế bằng những đợt xuất kích ban đêm – một sự thừa nhận thất bại.

Bốn ngày sau, vào ngày 19/09, lãnh đạo phát xít Adolf Hitler đã hoãn vô thời hạn “Chiến dịch Sư tử biển” (Sea Lion) – cuộc đổ bộ xâm lược nước Anh. Dù các cuộc không kích dữ dội của Đức nhắm vào London và các thành phố khác của Anh vẫn tiếp diễn cho đến mùa xuân năm 1941, nhưng trên thực tế, Trận chiến Nước Anh đã kết thúc thắng lợi. Continue reading “15/09/1940: Bước ngoặt trong Trận chiến Nước Anh”

13/09/1990: “Law & Order” ra mắt

Nguồn: “Law & Order” debuts, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1990, loạt phim truyền hình dài tập “Law & Order” (Luật pháp và Trật tự) đã chính thức lên sóng trên kênh NBC. Bộ phim sau này trở thành một trong những loạt phim giờ vàng chiếu lâu nhất trong lịch sử truyền hình và cho ra đời nhiều phần ngoại truyện ăn khách.

Theo mô-típ đã trở nên nổi tiếng hiện nay của “Law & Order,” nửa đầu của mỗi tập phim kéo dài một giờ đồng hồ (lấy bối cảnh tại thành phố New York) tập trung vào quá trình cảnh sát điều tra một vụ án – thường được lấy cảm hứng từ các bản tin ngoài đời thực – trong khi nửa sau của chương trình xoay quanh việc truy tố những kẻ bị buộc tội trong vụ án đó. Mỗi tập phim mở đầu bằng lời của người dẫn truyện: “Trong hệ thống tư pháp hình sự, người dân được đại diện bởi hai nhóm riêng biệt nhưng có tầm quan trọng ngang nhau: cảnh sát, những người điều tra tội phạm, và các công tố viên quận, những người truy tố kẻ phạm pháp. Đây là câu chuyện của họ.” Continue reading “13/09/1990: “Law & Order” ra mắt”

12/09/2014: Vận động viên Paralympics Oscar Pistorius bị kết tội ngộ sát

Nguồn: Paralympian Oscar Pistorius convicted of culpable homicide, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2014, ngôi sao điền kinh người Nam Phi Oscar Pistorius đã bị kết tội ngộ sát (culpable homicide) – một tội danh tương đương với vô ý làm chết người (manslaughter) – vì đã sát hại bạn gái của mình, người mẫu và ngôi sao truyền hình thực tế Reeva Steenkamp.

Bản án này là hồi kết cho một phiên tòa xét xử tội giết người kéo dài bảy tháng, thu hút sự chú ý khổng lồ của dư luận quốc tế do sự nổi tiếng của cặp đôi. Continue reading “12/09/2014: Vận động viên Paralympics Oscar Pistorius bị kết tội ngộ sát”

10/09/1897: Vụ bắt giữ vì tội lái xe khi say rượu đầu tiên

Nguồn: First drunk driving arrest, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1897, một tài xế taxi 25 tuổi ở London tên là George Smith đã trở thành người đầu tiên trong lịch sử bị bắt vì tội lái xe khi say rượu sau khi tông chiếc xe của mình vào một tòa nhà. Smith sau đó đã nhận tội và bị phạt 20 shilling.

Smith đã để lại một dấu ấn hi hữu trong lịch sử ngành xe hơi khi vào lúc 12:45 sáng hôm đó, chiếc taxi chạy bằng điện của ông lao ra khỏi đường và tông thẳng vào một tòa nhà trên phố New Bond ở Mayfair, làm vỡ một đường ống nước và phần khung trên của một cửa sổ, theo một bản tin trên tờ Morning Post của London. Bài báo lưu ý rằng một cảnh sát đã phát hiện xe của Smith lạng lách bất thường trên những con phố lúc rạng sáng. Dấu hiệu này hoàn toàn trùng khớp với lời thú nhận sau đó của tài xế rằng ông đã uống “hai hoặc ba ly bia” trước khi ngồi sau vô lăng. Continue reading “10/09/1897: Vụ bắt giữ vì tội lái xe khi say rượu đầu tiên”

08/09/2022: Nữ hoàng Elizabeth II qua đời; Vua Charles lên ngôi

Nguồn: Queen Elizabeth II dies; Charles becomes King, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2022, Nữ hoàng Elizabeth II – vị quân chủ trị vì lâu nhất trong lịch sử nước Anh – đã qua đời ở tuổi 96 tại Lâu đài Balmoral ở Scotland. Ngôi vị được chuyển giao cho con trai cả của bà, người hiện là Vua Charles III.

Elizabeth Alexandra Mary Windsor lên ngôi vào ngày 02/06/1953 ở tuổi 27, sau khi cha bà là Vua George VI qua đời. Cậu con trai bốn tuổi của bà – người sau này trở thành Vua Charles – đã có mặt tại lễ đăng quang của bà. Đến lượt mình, Charles đã thực hiện nghi thức tuyên thệ trong lễ đăng quang vào ngày 06/05/2023 tại Tu viện Westminster, cùng với vợ là Vương hậu Camilla. Continue reading “08/09/2022: Nữ hoàng Elizabeth II qua đời; Vua Charles lên ngôi”

06/09/2018: Vụ giết hại Botham Jean

Nguồn: Off-duty police officer mistakenly enters neighbor’s apartment and shoots its owner to death, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2018, một sĩ quan cảnh sát Dallas đang trong thời gian nghỉ ca đã bắn chết một người đàn ông da đen không vũ trang ngay tại căn hộ của nạn nhân.

Khi trở về khu chung cư của mình ở Dallas, nữ sĩ quan cảnh sát Amber Guyger đã bước vào căn hộ của Botham Jean vì tưởng nhầm đó là nhà mình. Cô khai rằng cửa căn hộ đang khép hờ, và khi bước vào, cô thấy một người đàn ông ở bên trong. Cô đã nổ súng và khiến người này tử vong. Continue reading “06/09/2018: Vụ giết hại Botham Jean”

05/09/1922: Sarah Winchester qua đời, chấm dứt việc xây dựng Dinh thự Bí ẩn Winchester

Nguồn: Sarah Winchester dies, halting construction of the mysterious Winchester house, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1922, nhà từ thiện có lối sống khác thường Sarah Lockwood Pardee Winchester đã qua đời vì suy tim ở tuổi 83 ngay tại ngôi nhà đồ sộ mà bà đã dành gần bốn thập kỷ để xây dựng. Ngay khi tin tức về cái chết của bà được loan báo, công việc xây dựng khu dinh thự mang phong cách Victoria đầy bí ẩn – nơi bà đặt tên là “Llanada Villa” – đã lập tức dừng lại. Continue reading “05/09/1922: Sarah Winchester qua đời, chấm dứt việc xây dựng Dinh thự Bí ẩn Winchester”

04/09/1888: George Eastman nhận bằng sáng chế cho máy ảnh Kodak

Nguồn: George Eastman patents Kodak camera, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1888, nhà phát minh George Eastman đã nhận Bằng sáng chế Mỹ số 388.850 cho một chiếc máy ảnh cầm tay nhỏ dùng phim cuộn và đồng thời đăng ký nhãn hiệu “Kodak” (Số đăng ký 15.825). Được thiết kế hướng tới những người mới làm quen với nhiếp ảnh, thiết bị này tối ưu hóa sự tiện dụng. Cuộn phim được lắp sẵn cùng kiểu dáng hộp mới của máy ảnh đã tạo nên một cuộc cách mạng, biến nhiếp ảnh từ một nghề chuyên môn thành một thú vui phổ biến và được đông đảo mọi người đón nhận. Continue reading “04/09/1888: George Eastman nhận bằng sáng chế cho máy ảnh Kodak”

01/09/2004: Phiến quân ly khai Chechnya tấn công trường học ở Nga

Nguồn: Chechen separatists storm Russian school, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2004, một nhóm phiến quân ly khai có vũ trang người Chechnya đã xông vào một ngôi trường ở miền nam nước Nga, bắt giữ hơn 1.000 người làm con tin, và yêu cầu Nga rút quân khỏi khu vực tranh chấp Chechnya gần đó. Ngày 01/09 vốn là ngày tựu trường của hàng triệu học sinh trên khắp nước Nga, một ngày hội tại các trường học mà theo truyền thống, cả phụ huynh và học sinh đều tham dự. Gần 340 người – trong đó khoảng một nửa là trẻ em – đã thiệt mạng trong cơn ác mộng kéo dài ba ngày sau đó. Continue reading “01/09/2004: Phiến quân ly khai Chechnya tấn công trường học ở Nga”