Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Thị trường chứng khoán toàn cầu lao dốc trước nỗi lo rằng chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ đe dọa sự bùng nổ của AI. Chỉ số S&P 500 của Mỹ bốc hơi gần 4,4% giá trị vào hôm qua – ngày tồi tệ nhất kể từ tháng 04/2025, thời điểm Donald Trump công bố các mức thuế “Ngày Giải phóng.” Chỉ số NASDAQ 100 thiên về công nghệ cũng sụt giảm 6,3%. Các thị trường châu Á cũng chịu tổn thất nặng nề trong phiên giao dịch đầu ngày hôm nay.
Nhật Bản trao công hàm phản đối Nga sau khi Moscow tịch thu tài sản nội địa của công ty Japan Tobacco International. Chính phủ Nhật Bản nắm giữ một phần sở hữu của nhà sản xuất thuốc lá này. Căng thẳng giữa hai nước đang leo thang trong những tuần gần đây. Tháng trước, Nga đã bắt giữ một nhà báo Nhật Bản vì tội gián điệp; sang đầu năm nay, Tổng thống Vladimir Putin đến thăm một hòn đảo do Nga kiểm soát mà Nhật Bản đang tranh chấp chủ quyền.
Hàng trăm nghìn người dân Pháp tiếp tục xuống đường phản đối chi phí sinh hoạt đắt đỏ và tình trạng xuống cấp của các dịch vụ công. Các cuộc tuần hành phần lớn diễn ra ôn hòa, nhưng Bộ Nội vụ nước này cáo buộc các nhóm cực tả đã kích động bạo lực ở một số thành phố. Thủ tướng Sébastien Lecornu khẳng định sẽ đưa ra câu trả lời của chính phủ đối với những yêu sách của người biểu tình trong cuộc họp với các công đoàn lao động vào thứ Hai.
Donald Trump tuyên bố sẽ sớm quyết định xem có nên “đi xa hơn” trong cuộc chiến chống lại Iran hay không. Ông cũng cảnh báo rằng Mỹ có thể phải “tiêu diệt phần còn lại của đất nước này.” Trước đó, Iran thông báo hai tàu chở dầu và một tàu kéo đã bị hư hại ở Eo biển Hormuz. Theo Iran, ít nhất năm tàu đã gặp sự cố kể từ Chủ nhật, chủ yếu là do va phải thủy lôi.
Tổng thống Paraguay Santiago Peña tuyên bố từ chức vì “sự ổn định của đất nước chúng ta.” Các cuộc biểu tình đã nổ ra trong tuần này sau khi Ueno – một trong những ngân hàng kỹ thuật số lớn nhất của Paraguay – sụp đổ với các cáo buộc về sai phạm trong sổ sách kế toán, cùng nhiều vấn đề khác. Người gửi tiền hiện không thể rút được tiền tiết kiệm của mình. Các đảng đối lập đang ráo riết chuẩn bị luận tội Peña, người mà cho đến tận năm ngoái vẫn còn nắm giữ cổ phần tại Ueno Holding, một công ty liên đới.
Blue Origin, công ty không gian do tỷ phú Jeff Bezos sở hữu, lùi lịch phóng tên lửa New Glenn từ cuối năm nay sang tháng 1 năm sau. Một bộ phận phóng của tên lửa này đã phát nổ trong cuộc thử nghiệm tiền phóng hồi tháng 5, phá hủy bệ phóng đang hoạt động duy nhất của công ty. Mang tham vọng cạnh tranh với SpaceX của Elon Musk, Blue Origin đang phải chạy đua với thời gian để sửa chữa bệ phóng này.
Có lẽ vì e ngại di sản của mình sẽ bị phai nhạt, Trump vừa ký một tuyên cáo tổng thống nhằm ngăn chặn những người kế nhiệm can thiệp vào những nâng cấp mà ông đã thực hiện tại Phòng Bầu dục. Trump đã tu sửa căn phòng này rất nhiều, chủ yếu là dát vàng để phô trương. Bằng việc công nhận văn phòng và khu vực xung quanh là một di tích quốc gia, Tổng thống cho biết ông muốn bảo vệ nơi này khỏi “những kẻ ngốc.”
Con số trong ngày: 42%, là mức tăng giá thuê nhà tại Mỹ kể từ năm 2019.
TIÊU ĐIỂM
Giải quyết nốt những điểm còn bỏ ngỏ của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ
Chưa đầy một giờ sau khi các điểm bỏ phiếu ở bang Georgia đóng cửa vào thứ Ba, các đài truyền hình đã bắt đầu xướng tên Jon Ossoff là người chiến thắng trong cuộc đua vào Thượng viện tại bang này. Kết quả này đã được dự đoán từ trước, nhưng tốc độ ngã ngũ nhanh chóng lại là một tín hiệu đáng mừng cho Đảng Dân chủ. Kể từ lúc đó, cục diện của đêm bầu cử nhanh chóng được xác định: đảng này đã nắm quyền kiểm soát Thượng viện ngay trước nửa đêm (theo giờ Bờ Đông).
Một vài kết quả khác vẫn đang lần lượt được công bố. Vẫn còn các dự luật bỏ phiếu cấp bang chưa ngã ngũ, đáng chú ý nhất là Dự luật 40 gây tranh cãi của bang California, trong đó đề xuất áp dụng mức thuế tài sản 5% thu một lần đối với các tỷ phú. Dự luật này đã chia rẽ nội bộ Đảng Dân chủ tại California, khi thống đốc sắp mãn nhiệm Gavin Newsom lên tiếng phản đối.
Trong cuộc chạy đua vào Quốc hội, vẫn còn vài chục ghế chưa xác định được người chiến thắng. Các kết quả này không chỉ định đoạt quy mô thế đa số của Đảng Dân chủ, mà còn cho thấy nỗ lực vẽ lại ranh giới bầu cử của Đảng Cộng hòa đã thất bại đến nhường nào. Chẳng hạn, các khu vực bầu cử mới được phân chia lại ở bang North Carolina lại bất ngờ nghiêng về Đảng Dân chủ. Về phía Thượng viện, kết quả của bang Alaska được dự báo sẽ cần thêm nhiều ngày, trong khi bang Mississippi thì không như vậy. Cuộc đua giữa ứng viên Đảng Dân chủ Scott Colom và Thượng nghị sĩ đương nhiệm Cindy Hyde-Smith đang diễn ra vô cùng sít sao và chưa thể phân thắng bại.
Mỹ Latinh chào đón Đức Giáo hoàng trở lại
Hôm nay, Giáo hoàng Leo XIV sẽ bắt đầu chuyến công du kéo dài 12 ngày qua các nước Nam Mỹ. Bất chấp việc mới được chẩn đoán mắc bệnh ung thư phổi, vị giáo hoàng người Mỹ sẽ di chuyển quãng đường 31.000 km, ghé thăm mười thành phố và tham dự 40 sự kiện tại Uruguay, Argentina, và Peru.
Chuyến đi này giống như một cuộc trở về quê hương. Trước khi trở thành Giáo hoàng, Đức Thánh Cha Robert Prevost đã dành hơn hai thập kỷ ở Peru với tư cách là một nhà truyền giáo và sau đó là giám mục. Người ta luôn nhớ về Giáo hoàng với những hình ảnh thân thương khi Ngài lội qua dòng nước ngập đến đầu gối để phân phát hàng viện trợ vào năm 2023, mở một bếp ăn tình thương trong đại dịch Covid-19, và giúp đỡ những người di cư nghèo khó đến từ Venezuela.
Tuy nhiên, trong lúc hàng triệu người dân Mỹ Latinh đổ xuống đường để được diện kiến Giáo hoàng, thì khu vực có đông người Công giáo nhất thế giới này lại đang thế tục hóa một cách nhanh chóng. Tại cực nam của Nam Mỹ, giới trẻ đang dần rời bỏ nhà thờ. Bolivia, Mexico, Paraguay, và Peru có vẻ ít chịu ảnh hưởng bởi xu hướng này hơn, nhưng ngay cả ở những nước này, nhà thờ Công giáo cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nhóm Tin lành. Giáo hoàng Leo chắc chắn sẽ thấy nơi từng gắn bó với mình nay đã thay đổi rất nhiều.
Nền dân chủ chao đảo ở Tanzania
Đây là một thời kỳ đầy chông gai đối với nền dân chủ ở phần lớn châu Phi. Thập kỷ qua đã chứng kiến hàng loạt cuộc đảo chính quân sự, cũng như các vụ xét xử tội phản quốc gần đây nhắm vào một số nhân vật đối lập nổi bật nhất châu lục. Hôm nay, các thẩm phán tại Tanzania sẽ tuyên án trong vụ của Tundu Lissu, người đã bị bắt giam vào tháng 04/2025, ngay trước thềm các cuộc bầu cử giả hiệu năm đó. Nếu bị kết tội, nhà lãnh đạo đối lập có ảnh hưởng nhất Tanzania có thể sẽ phải đối mặt với án tử hình.
Quyết định của tòa án sẽ bị chi phối bởi nền chính trị nội bộ của đảng cầm quyền tại Tanzania. Tundu bị cáo buộc một cách thiếu thuyết phục rằng ông đã xúi giục công chúng nổi loạn và phá rối cuộc bỏ phiếu. Tuy nhiên, một bản án tử hình có nguy cơ làm bùng phát lại các cuộc biểu tình chết người từng nổ ra sau cuộc bỏ phiếu năm ngoái. Dù chỉ là một phán quyết có tội thôi cũng sẽ là tin rất xấu đối với Tanzania, quốc gia cho đến nay vẫn được cho là một trong những nền dân chủ ổn định và hòa bình nhất ở châu Phi.
