Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Các đảng viên Cộng hòa tại Hạ viện Mỹ chặn một nỗ lực nhằm luận tội Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth. Thomas Massie, một hạ nghị sĩ Cộng hòa sắp mãn nhiệm, đã tìm cách luận tội Hegseth vì phát động chiến tranh ở Iran mà không có sự chấp thuận của Quốc hội, cùng với một số cáo buộc khác. Không có đảng viên Cộng hòa nào khác ủng hộ động thái của Massie. Về phần mình, Hegseth gọi vụ việc này là “một trò hề.” Nhưng khi Đảng Dân chủ lên nắm quyền kiểm soát viện này vào tháng 01, ông có thể sẽ lại trở thành mục tiêu.
Volodymyr Zelensky cho biết các cuộc hội đàm ba bên giữa Mỹ, Nga, và Ukraine là “mang tính xây dựng và khá thực chất,” đồng thời đề cập đến các vấn đề nhân đạo. Các quan chức từ ba quốc gia đang nhóm họp tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất trong cuộc hội đàm đầu tiên của họ kể từ tháng 2. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán này không mấy hiệu quả trong việc làm chậm lại các cuộc giao tranh. Ukraine cáo buộc Điện Kremlin đã tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng ngay trong đêm.
Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng vọt sau khi giá tiêu dùng được báo cáo đã tăng 0,4% giữa tháng 09 và tháng 10, vượt qua mức kỳ vọng. (Vì chính phủ đóng cửa vào mùa thu năm ngoái nên dữ liệu so với cùng kỳ năm trước không có sẵn.) Lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn hai năm đã chứng kiến mức tăng trong một ngày lớn nhất kể từ khi Donald Trump tuyên bố áp thuế diện rộng vào tháng 04/2025. Các nhà giao dịch dự đoán Cục Dự trữ Liên bang có thể tăng lãi suất hơn một phần tư điểm phần trăm vào tháng tới.
Cảnh sát ở Bangladesh đụng độ với những người ủng hộ cựu thủ tướng Sheikh Hasina tại các cuộc biểu tình được châm ngòi do kế hoạch về nước của bà vào tháng 12. Hasina đã chạy trốn sang Ấn Độ vào năm 2024 sau khi bị lật đổ bởi một cuộc nổi dậy do sinh viên dẫn đầu. Năm ngoái, một tòa án đã tuyên án tử hình bà vì tội ác chống lại loài người, nhưng bà phủ nhận các cáo buộc này. Một công tố viên nhà nước cho biết chính quyền sẽ thi hành án nếu bà quay lại.
Cảnh sát Anh bắt giữ một quân nhân Mỹ “cấp cao” với các cáo buộc làm gián điệp cho Nga. Cảnh sát chống khủng bố đã phối hợp với FBI và lực lượng vũ trang Mỹ để tiến hành cuộc điều tra, mà một quan chức Cảnh sát Thủ đô (Metropolitan Police) mô tả là “vẫn đang được tiến hành khẩn trương.” Người đàn ông 41 tuổi này đã bị bắt gần Gloucester, ngay sát trụ sở của GCHQ – cơ quan tình báo và an ninh mạng của Anh, và cũng gần một chi nhánh của NATO. Ông ta hiện đang bị giam giữ ở London.
Trong một hồ sơ, Anthropic tiết lộ rằng họ có thể sẽ tăng giá chào bán trong đợt IPO sắp tới, với hy vọng huy động được tới 64,4 tỷ USD. Họ đang tìm kiếm 26 tỷ USD khác từ việc phân bổ cổ phiếu riêng lẻ cho các công ty khác. Tờ Financial Times đưa tin rằng các nhân viên ngân hàng của Anthropic đang xem xét những kế hoạch nhằm tăng mức định giá của công ty trong đợt IPO lên 1,5 nghìn tỷ USD hoặc cao hơn.
Một tòa phúc thẩm đã lật ngược các đạo luật hình sự hóa hành vi đồng tính luyến ái ở Trinidad và Tobago. Các thẩm phán ra phán quyết rằng việc cấm quan hệ tình dục đồng thuận giữa những người đàn ông đã vi phạm các quyền “cơ bản.” Các đạo luật trước đây là tàn dư từ thời thuộc địa Anh. Các nhà hoạt động hy vọng phán quyết này sẽ khuyến khích những nỗ lực thách thức các đạo luật tương tự ở những nơi khác trong Khối Thịnh vượng Chung.
Con số trong ngày: 50, là số năm kể từ khi bộ phim “Rocky” được phát hành.
TIÊU ĐIỂM
Cuộc đình công của người lao động Tây Ban Nha
Các liên đoàn lao động chính của Tây Ban Nha kêu gọi một cuộc đình công toàn quốc kéo dài một ngày vào hôm nay – cuộc đình công đầu tiên của họ trong 14 năm qua. Đây không phải là một vụ tranh chấp lao động thông thường, mà là một cuộc biểu tình chính trị phản đối tình trạng thiếu nhà ở giá cả phải chăng. Cuộc đình công này bắt nguồn từ vụ trục xuất một cụ bà 87 tuổi (và cái chết của bà vài ngày sau đó trong bệnh viện) khỏi căn hộ ở Madrid mà bà đã thuê suốt bảy thập kỷ. Các tổ chức công đoàn lập luận rằng chi phí nhà ở tăng cao đã làm giảm mức sống của người lao động. Thủ tướng Pedro Sánchez đã đề xuất các biện pháp kiểm soát giá thuê nhà. Tuy nhiên, sự thất bại của các đề xuất này tại Quốc hội khiến ông phải kêu gọi một cuộc tổng tuyển cử vào ngày 29/11/2026.
Phe đối lập cho rằng các đề xuất sẽ làm vấn đề nhà ở trở nên tồi tệ hơn vì càng làm hạn chế nguồn cung. Chỉ có khoảng một phần năm số công nhân dự kiến sẽ tham gia đình công. Tuy nhiên, Sánchez – người mà Đảng Công nhân Xã hội Tây Ban Nha (PSOE) của ông đang bị liên minh cánh hữu gồm Đảng Nhân dân (PP) và Vox bỏ xa hơn một chục điểm phần trăm trong các cuộc thăm dò – hy vọng rằng một cuộc nổi dậy về vấn đề nhà ở sẽ thổi bùng ngọn lửa ủng hộ từ cánh tả.
Những rạn nứt ngày càng sâu sắc trong Ngày Quốc khánh của Ba Lan
Hôm nay, hàng trăm ngàn người sẽ đổ ra đường để chào mừng Ngày Quốc khánh của Ba Lan. Nhưng đất nước hiện đang trong tình trạng căng thẳng. Hôm thứ Bảy, một tay súng đã nổ súng vào những người qua đường ở trung tâm lịch sử của thành phố Krakow, khiến sáu người thiệt mạng. Động cơ của hắn vẫn chưa được làm rõ. Trong khi đó, hồi tháng trước, cuộc đấu tranh kéo dài về tòa hiến pháp Ba Lan đã lên đến đỉnh điểm khi chánh án tòa án này bị đình chỉ chức vụ vì ngăn cản các thẩm phán mới đắc cử tham gia xét xử các vụ án. Các đảng đối lập cực hữu của Ba Lan lên án quyết định đình chỉ này – do chính phủ của Thủ tướng Donald Tusk dàn xếp – và gọi nó là một cuộc đảo chính.
Cuộc diễu hành hôm nay tại Warsaw do các nhóm dân tộc chủ nghĩa tổ chức, không chỉ là dịp ăn mừng chủ quyền đất nước mà còn là một cuộc biểu tình chống lại người di cư, Liên minh Châu Âu, và điều mà các nhóm này xem là một nền văn hóa “thức tỉnh” (woke) độc hại đang len lỏi trong nền chính trị Ba Lan. Xét đến việc các chính trị gia đối lập cấp cao cũng tham gia vào đám đông năm nay, sự kiện này có thể biến thành một cuộc biểu tình chống lại chính phủ trung dung của Tusk. Ngày lễ quốc gia từng có ý nghĩa gắn kết người dân Ba Lan lại với nhau nay lại có nguy cơ chia rẽ họ sâu sắc hơn.
Hegseth tạm thời thoát khỏi cảnh bị luận tội
Trong lịch sử nước Mỹ, mới chỉ có hai bộ trưởng nội các từng bị luận tội. Và hôm qua, các đảng viên Cộng hòa tại Hạ viện đã đảm bảo rằng Pete Hegseth không trở thành người thứ ba – chí ít là cho đến lúc này.
Đầu tuần này, hạ nghị sĩ Cộng hòa Thomas Massie đã đệ trình các điều khoản luận tội, cáo buộc Hegseth tiến hành chiến tranh bất hợp pháp chống lại Iran, cùng với một số tội danh khác. Dù nhiều đảng viên Cộng hòa ngấm ngầm chán ghét tính cách khoa trương của Hegseth, và đổ lỗi cho cuộc xung đột ở Trung Đông là nguyên nhân dẫn đến kết quả bết bát của họ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, họ vẫn đoàn kết lại để bảo vệ vị Bộ trưởng Chiến tranh này.
Tuy nhiên, Hegseth có thể vẫn chưa thể an tâm. Vào tháng 1 tới, Đảng Dân chủ sẽ nắm quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện. Họ có thể sẽ quyết định luận tội ông một lần nữa. Nhưng ngay cả khi họ làm vậy, luận tội không đồng nghĩa với bị kết án. Với yêu cầu phải có đa số hai phần ba phiếu thuận tại Thượng viện, cả hai vụ luận tội trước đó – một vụ vào năm 2024 nhắm vào Bộ trưởng An ninh Nội địa của Joe Biden; và vụ còn lại vào năm 1876 nhắm vào Bộ trưởng Chiến tranh của Ulysses S. Grant – đều không dẫn đến phán quyết có tội.
Mỹ đứng trước nguy cơ mất trạng thái sạch bệnh sởi
Mỹ đã chính thức sạch bệnh sởi lây lan trong cộng đồng kể từ năm 2000, sau khi vaccine sởi giúp chấm dứt các đợt bùng phát trong nước. Nhưng giờ đây, các chuyên gia từ Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) rất có thể sẽ thu hồi quy chế đó khi họ nhóm họp tại Washington vào tuần này. Một trong những tiêu chí cho quyết định của họ là liệu có một chuỗi lây truyền nào kéo dài hơn 12 tháng hay không. Để xác định chuỗi đó, họ cần sử dụng dữ liệu giải trình tự gen để truy xuất các ca bệnh về một nguồn lây duy nhất. Phân tích của các nhà khoa học độc lập được công bố trong năm nay trên tạp chí y khoa Lancet cho thấy điều này nhiều khả năng đã xảy ra.
Nhiều năm tỷ lệ tiêm chủng giảm sút đã gây ra các đợt bùng phát ngày càng lớn. Chỉ có năm tiểu bang tránh được các đợt bùng phát trong năm nay. Các ổ dịch – với hàng trăm ca mắc bệnh rất khó kiểm soát – đã gieo rắc mầm bệnh tạo thành các đợt bùng phát ở nhiều tiểu bang. Đáng báo động nhất, chỉ tính riêng trong năm 2026, các tiểu bang đã báo cáo tám trường hợp tử vong liên quan đến bệnh sởi, so với chỉ ba trường hợp trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến năm 2025. Mỹ có vẻ sẽ gia nhập một nhóm các quốc gia đang ngày càng tăng, bao gồm Anh và Canada, nơi bệnh sởi một lần nữa được tự do lây lan.
