Featured

Tài chính toàn diện và sự trỗi dậy của ngân hàng thuần số

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

Xem thêm: Các chương khác trong bản thảo “Vượt ra ngoài gia công” 

Tóm tắt

    • M-Pesa của Kenya, được Safaricom và Vodafone ra mắt vào năm 2007, cùng với các giấy phép ngân hàng số do Singapore cấp năm 2020 cho liên danh Grab–Singtel và Sea Group, vượt qua nhiều ứng viên được các ngân hàng truyền thống hậu thuẫn, đại diện cho hai con đường có cấu trúc khác nhau nhưng cùng hướng tới một đích đến: mở rộng dịch vụ tín dụng và thanh toán cho khách hàng cũng như doanh nghiệp nhỏ mà các ngân hàng truyền thống cho rằng không có lợi nhuận để phục vụ thông qua mạng lưới chi nhánh được xây dựng cho một thời đại khác. Continue reading “Tài chính toàn diện và sự trỗi dậy của ngân hàng thuần số”
Featured

Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

PHẦN I — TÀI TRỢ CHO NỀN KINH TẾ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Chương 1. Đặt cược vào thất bại: Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và chính trị học của vốn rủi ro

Yozma của Israel và Temasek-EDBI của Singapore cho thấy vốn nhà nước có thể kéo theo tư nhân nếu tách khỏi né tránh rủi ro hành chính. Việt Nam thiếu vốn giai đoạn hạt giống và Series A; nút thắt nằm ở quản trị, không phải nguồn vốn.

Chương 2. Nợ cho những kẻ mơ mộng: Tín dụng chính sách và giới hạn của việc cho start-up vay vốn

Tín dụng chính sách Hàn Quốc, đối lập tài trợ và vốn cổ phần Israel, cho thấy start-up ít phù hợp với công cụ nợ. Chương này xem xét Quỹ Hỗ trợ Đầu tư theo Nghị định 182, gợi ý rằng Việt Nam chọn cho vay, trợ cấp vì an toàn chính trị hơn rủi ro vốn cổ phần. Continue reading “Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’”

Tại sao Mỹ không thể để thế bế tắc với Iran kéo dài mãi mãi

Nguồn: Richard Haass và Carolyn Kissane, “The Stalemate With Iran Is Not Sustainable”, Foreign Affairs, 23/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Suốt sáu tháng qua, cuộc chiến với Iran, dù gây nhiều xáo trộn, nhìn chung vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Eo biển Hormuz gần như đóng cửa hoàn toàn đối với vận tải hàng hải, làm nghẽn tuyến đường trung chuyển khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và một tỷ lệ thậm chí còn cao hơn lượng dầu mỏ giao dịch trên toàn cầu. Giá năng lượng nhích tăng và nhiều nơi trên thế giới phải vật lộn với tình trạng thiếu hụt dầu khí, nhưng các quốc gia vẫn tìm được cách giúp ổn định thị trường năng lượng toàn cầu. Cả Mỹ và Iran đều kiềm chế, tránh tung ra những đòn tấn công hủy diệt nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng sống còn ở vùng Vịnh. Dường như Washington và Tehran có thể kéo dài thế bế tắc hiện tại, thỉnh thoảng đáp trả nhau bằng các đợt không kích hoặc những vụ tấn công lẻ tẻ nhằm vào tàu chở dầu và cơ sở năng lượng, mà không đẩy thế giới vào một thảm họa kinh tế. Continue reading “Tại sao Mỹ không thể để thế bế tắc với Iran kéo dài mãi mãi”

27/09/1960: Ngày mất Sylvia Pankhurst

Nguồn: British suffragette Sylvia Pankhurst dies, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1960, Sylvia Pankhurst – nhà đấu tranh vì quyền bầu cử cho phụ nữ người Anh và là người theo chủ nghĩa xã hội quốc tế – đã qua đời tại Addis Ababa, Ethiopia, hưởng thọ 78 tuổi.

Sinh ra tại Manchester, Anh, vào năm 1882, Sylvia Pankhurst là con gái của bà Emmeline Pankhurst, một người đi tiên phong trong việc bảo vệ quyền bầu cử của phụ nữ bắt đầu hoạt động từ cuối những năm 1880. Sylvia giành được học bổng tại Đại học Nghệ thuật Hoàng gia và trong thời gian ở London, bà đã chia thời gian giữa việc học và việc tham gia vào chiến dịch của mẹ mình nhằm giành quyền bầu cử cho nữ giới. Cùng với mẹ và chị gái – Christabel – Sylvia đã góp phần thành lập Liên đoàn Xã hội và Chính trị Phụ nữ (WSPU) vào năm 1903, một tổ chức chính trị hoạt động vì mục tiêu bình đẳng giới, với trọng tâm là mang lại quyền bầu cử cho phụ nữ. Continue reading “27/09/1960: Ngày mất Sylvia Pankhurst”

Sự thiếu tin tưởng lẫn nhau ảnh hưởng xấu đến hợp tác Mỹ-Trung về AI

Nguồn: “Deep mutual distrust will scupper US-China co-operation on AI”, The Economist, 17/09/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Khó có khả năng đạt được bước tiến lớn tại cuộc gặp thượng đỉnh sắp tới giữa Donald Trump và Tập Cận Bình.

Việc gợi mở về giải Nobel Hòa bình chắc chắn là một cách hiệu quả để thu hút sự chú ý của Donald Trump. Do đó, đề xuất của Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman về một cách thức mới để giành được giải thưởng này, được đưa ra ngay trước thềm chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong tháng này, trở nên đáng chú ý. Ông Altman chia sẻ với tạp chí Fortune ngày 12/9 rằng nếu hai nhà lãnh đạo có thể đạt được một thỏa thuận về trí tuệ nhân tạo, cả hai đều xứng đáng nhận giải thưởng này. Cùng chung quan điểm với các lãnh đạo doanh nghiệp AI khác tại Mỹ, sau những cảnh báo mới về nguy cơ các mô hình siêu trí tuệ có thể hủy diệt nhân loại, ông Altman lập luận rằng Trung Quốc và Mỹ không nên mạo hiểm đánh mất quyền kiểm soát công nghệ này trong cuộc đua giành vị thế thống trị. “Tôi không nghĩ việc này khó khăn,” ông nói. “Chỉ cần một bản kế hoạch dài một trang là đủ để thực hiện.” Continue reading “Sự thiếu tin tưởng lẫn nhau ảnh hưởng xấu đến hợp tác Mỹ-Trung về AI”

Sự trỗi dậy và suy tàn của phong trào thánh chiến toàn cầu

Nguồn: Daniel Byman, “The Rise and Fall of Global Jihadism,” Foreign Affairs, 08/09/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Cách nước Mỹ kiềm chế – nhưng không chấm dứt – mối đe dọa khủng bố.

Hai mươi lăm năm trước, các thành viên al-Qaeda đã cướp bốn máy bay chở khách của Mỹ, lao hai chiếc vào tòa tháp đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới ở Thành phố New York và một chiếc vào Lầu Năm Góc ở Washington, D.C. Trên chiếc máy bay thứ tư, các hành khách đã cố giành lại quyền kiểm soát, khiến nó rơi xuống Shanksville, Pennsylvania, làm toàn bộ những người trên khoang thiệt mạng. Tổng cộng, những kẻ không tặc đã cướp đi sinh mạng của 2.977 người – cho đến nay vẫn là vụ tấn công khủng bố đơn lẻ đẫm máu nhất trong lịch sử.

Đối với nhiều người Mỹ, các sự kiện ngày 11/09/2001 dường như xảy ra hoàn toàn bất ngờ. Khi đó, rất ít người từng nghe tới al-Qaeda. Nhưng chỉ một ngày sau, nước Mỹ đã bước vào điều mà Tổng thống George W. Bush gọi là “cuộc chiến chống khủng bố” – một cuộc chiến kéo dài suốt nhiều thập niên, bao trùm nhiều tổ chức thánh chiến và lan tới hầu như mọi khu vực trên thế giới. Continue reading “Sự trỗi dậy và suy tàn của phong trào thánh chiến toàn cầu”

26/09/1980: Làng Olympic Lake Placid mở cửa lại thành nhà tù liên bang

Nguồn: Lake Placid’s Olympic Village reopens as federal prison, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1980, Làng Olympic Lake Placid đã mở cửa trở lại như một cơ sở cải tạo liên bang, đáp ứng yêu cầu của Quốc hội Mỹ về việc chuyển đổi mục đích sử dụng khu vực này sau kỳ Thế vận hội. Được xây dựng với mục tiêu đảm bảo an ninh cho các vận động viên sau các vụ tấn công khủng bố tại Thế vận hội năm 1972, thiết kế của khu phức hợp này đặc biệt phù hợp để cải tạo thành một nhà tù. Continue reading “26/09/1980: Làng Olympic Lake Placid mở cửa lại thành nhà tù liên bang”

Những bài học từ Mao Trạch Đông giúp Trung Quốc ứng phó với Mỹ

Nguồn: “What Mao can teach China about managing America”, The Economist, 21/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Chiến tranh thương mại. Chiến tranh công nghệ. Chiến tranh Lạnh mới. Tất cả những cách gọi ngắn gọn dùng để mô tả sự rạn nứt trong quan hệ Mỹ – Trung đều mang sắc thái u ám, báo hiệu những điều chẳng lành. Nhưng nhãn xưng mà hai nước cùng chấp nhận hồi đầu năm nay, dưới sự thúc đẩy của Trung Quốc, lại không như vậy. Cả hai hiện chính thức bước vào một “mối quan hệ mang tính xây dựng dựa trên ổn định chiến lược”. Nếu cụm từ cồng kềnh này nghe không mấy hấp dẫn thì đó cũng chính là chủ ý của nó: thể hiện một cách tiếp cận bình tĩnh, có kiểm soát nhằm quản lý căng thẳng giữa hai siêu cường. Continue reading “Những bài học từ Mao Trạch Đông giúp Trung Quốc ứng phó với Mỹ”

“CIA của Nhật Bản” có thể trở thành con bài chiến lược của Takaichi

Nguồn: Derek Grossman, “Japan’s New CIA Could Be Takaichi’s Trump Card”, Foreign Policy, 22/09/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Sau nhiều thập kỷ kín tiếng, Tokyo đang mở rộng hoạt động thu thập tình báo ở nước ngoài.

Khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc hôm nay, bà sẽ có trong tay một kế hoạch mới để chứng minh rằng Tokyo sẵn sàng đóng góp nhiều hơn cho liên minh an ninh Mỹ – Nhật. Chính phủ của bà đang tiến hành cuộc cải tổ sâu rộng nhất đối với năng lực thu thập và phân tích tình báo của Nhật Bản kể từ năm 1945, với mục tiêu cuối cùng là xây dựng một thứ mà nước này chưa từng có: phiên bản CIA của riêng mình vào năm 2028. Continue reading ““CIA của Nhật Bản” có thể trở thành con bài chiến lược của Takaichi”

Thế giới hôm nay: 25/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump gặp Tập Cận Bình tại Nhà Trắng. Tổng thống Mỹ mô tả cuộc hội đàm là “tuyệt vời,” dù chương trình nghị sự được nhiều người đánh giá là thiếu thực chất. Trong chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên tới Washington kể từ năm 2015, Tập nói rằng hai nước “sẽ cùng có lợi từ việc hợp tác và cả hai sẽ cùng chịu thiệt trong thế đối đầu.” Ông kêu gọi một sự cạnh tranh “lành mạnh” và “được giữ trong khuôn khổ.” Sau đó, Trump đã tổ chức một buổi quốc yến thiết đãi Tập.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có một bài phát biểu đầy hiếu chiến tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, gọi những người chỉ trích ông là “những kẻ biểu tình nhân quyền giả tạo.” Ông bảo vệ cuộc tấn công của Israel ở Gaza và khẳng định rằng điều này “đã ngăn chặn nạn diệt chủng.” Ông cho biết cuộc chiến của đất nước mình cùng với Mỹ ở Iran đã được phát động “để cứu lấy nền văn minh.” Trước đó, Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas, người bị từ chối cấp thị thực tham dự, đã cáo buộc Israel trong một bài phát biểu qua video rằng họ đang tiến hành “chiến tranh diệt chủng” ở Gaza. Continue reading “Thế giới hôm nay: 25/09/2026”

Bài toán Trung Quốc trong các lệnh trừng phạt Iran của Trump

Nguồn: Zongyuan Zoe Liu, “Trump’s Iran Sanctions Have a China Problem”, Project Syndicate, 18/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Tháng 8 vừa qua, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố khởi động một chiến dịch “D-Day kinh tế” nhằm vào Iran, hứa hẹn một “cuộc tấn công tài chính lớn nhất từng được huy động chống lại một đối thủ”. Phép so sánh với D-Day khá kỳ lạ đối với một chiến dịch mà thành bại cuối cùng lại phụ thuộc đáng kể vào Trung Quốc — một đồng minh của Mỹ tại Normandy nhưng ngày nay đã trở thành đối thủ chiến lược.

Để chính sách “rò rỉ bằng không” của chính quyền Trump thành công, các định chế tài chính nước ngoài sẽ phải tự giám sát và kiểm soát chính khách hàng của mình. Và không thể đạt được sự “cô lập toàn diện” đối với chính quyền Iran nếu các ngân hàng Trung Quốc không gánh phần lớn công việc nặng nhọc trong việc thực thi các lệnh trừng phạt. Continue reading “Bài toán Trung Quốc trong các lệnh trừng phạt Iran của Trump”

Lộ trình phi USD hóa của BRICS còn nhiều gian nan

Nguồn: Yaroslav Lissovolik, 利萨沃利克|金砖国家去美元化道阻且长：从金砖共同货币，到数字货币互联互通, Guancha, 16/09/2026.

Biên dịch: Lê Thị Thanh Loan

“Đồng tiền BRICS” và phương án thay thế SWIFT từng khiến Trump nổi giận nay lại trở thành tâm điểm tại Hội nghị BRICS diễn ra vào cuối tuần qua.

Trong cuộc thảo luận này, một nhân vật không thể không nhắc tới là nhà kinh tế học người Nga Yaroslav Lissovolik. Ngay từ năm 2017, ông đã đề xuất khái niệm “R5” – dựa trên thực tế rằng đồng tiền của 5 quốc gia BRICS ban đầu đều bắt đầu bằng chữ cái “R” – để hình dung về việc xây dựng một đơn vị thanh toán chung, qua đó cung cấp một hướng tiếp cận quan trọng cho những thảo luận về đồng tiền BRICS sau này. Continue reading “Lộ trình phi USD hóa của BRICS còn nhiều gian nan”

24/09/1964: Báo cáo của Ủy ban Warren được trình lên Tổng thống Johnson

Nguồn: Warren Commission report delivered to President Johnson, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1964, Tổng thống Lyndon B. Johnson đã nhận được báo cáo từ một ủy ban đặc biệt về vụ ám sát Tổng thống John F. Kennedy, diễn ra vào ngày 22/12/1963 tại Dallas, Texas.

Do kẻ ám sát là Lee Harvey Oswald đã bị một người đàn ông tên là Jack Ruby giết chết gần như ngay sau khi sát hại Kennedy, nên động cơ ám sát Tổng thống của Oswald vẫn là một ẩn số. Bảy ngày sau vụ ám sát, Johnson thành lập Ủy ban Tổng thống về Vụ Ám sát Tổng thống Kennedy để điều tra về cái chết của ông. Ủy ban này do Chánh án Tối cao Pháp viện Earl Warren đứng đầu nên thường được biết đến với tên gọi Ủy ban Warren. Ủy ban kết luận rằng Oswald đã hành động một mình, đồng thời chỉ ra rằng Cơ quan Mật vụ thiếu sự chuẩn bị cho chuyến thăm Dallas của JFK và đã thất bại trong việc bảo vệ ông một cách thỏa đáng. Continue reading “24/09/1964: Báo cáo của Ủy ban Warren được trình lên Tổng thống Johnson”

Thế giới hôm nay: 24/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump chào đón Tập Cận Bình tại Căn cứ Không quân Andrews, gần Washington, DC, trước thềm một hội nghị thượng đỉnh đã được lên kế hoạch từ lâu. Đây sẽ là chuyến thăm đầu tiên của nhà lãnh đạo Trung Quốc tới Nhà Trắng kể từ năm 2015. Ngay sau đó, Bộ trưởng Tài chính của Trump, Scott Bessent, cho biết hai nước đã đồng ý gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại kéo dài một năm – vốn dự kiến hết hạn vào tháng 11 – thêm hai tháng nữa.

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng vọt khi các nhà đầu tư cân nhắc về tình trạng vật giá leo thang, thị trường dầu mỏ đầy biến động, và các đợt tăng lãi suất trong tương lai. Lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm đã tăng lên 5,13%, trong khi trái phiếu kỳ hạn 5 năm chạm mức 5% – mức cao nhất trong khoảng hai thập kỷ qua. Chỉ số nhà quản lý mua hàng S&P được nhiều người quan tâm đã cho thấy tăng trưởng kinh doanh mạnh mẽ tại Mỹ trong tháng này, nhưng cũng cảnh báo về tình trạng tắc nghẽn chuỗi cung ứng “nghiêm trọng.” Continue reading “Thế giới hôm nay: 24/09/2026”

Các biện pháp cưỡng chế đang tái định hình thương mại toàn cầu

Nguồn: Sebastian Contin Trillo-Figueroa, “The reshaping of global trade as EU, China and US shift to enforcement”, Nikkei Asia, 12/09/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Việc sàng lọc và phân loại rủi ro pháp lý đang ngày càng trở thành trọng tâm của quá trình thẩm định.

Sự phân tách thành ba cực (trifurcation) đang trở thành một trật tự mới, trong đó doanh nghiệp phải hoạt động dưới sự chi phối của ba hệ thống pháp lý có những quy định xung đột với nhau. Các khái niệm “tách rời” hay “phân tách thành hai khối” không còn phản ánh chính xác cách thương mại toàn cầu vận hành, bởi cả hai đều giả định một thế giới chỉ bị chia thành hai hệ thống cạnh tranh. Continue reading “Các biện pháp cưỡng chế đang tái định hình thương mại toàn cầu”

Thế giới hôm nay: 23/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump tuyên bố trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc rằng ông có thể đạt được một thỏa thuận với Iran để chấm dứt chiến tranh, hoặc ông có thể “tiêu diệt nước cộng hòa Hồi giáo này.” Ông dự đoán hai bên sẽ đạt được thỏa thuận sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11. Bất chấp lời đe dọa của Trump, các quan chức Iran và Mỹ đã tổ chức một cuộc họp kéo dài ba giờ bên lề mà ông mô tả là “rất hiệu quả.”

Liên minh Châu Âu yêu cầu Ukraine thể hiện nhiều tiến bộ dân chủ hơn trước khi giải ngân thêm khoản vay trị giá 90 tỷ euro (103 tỷ USD). Đất nước bị chiến tranh tàn phá này đã xin được hỗ trợ khẩn cấp để đảm bảo “sự ổn định tài chính.” Nhưng Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen lại nói với Volodymyr Zelensky rằng Quốc hội Ukraine trước tiên cần phải thúc đẩy các cải cách về những vấn đề như thu thuế và nền kinh tế ngầm. Continue reading “Thế giới hôm nay: 23/09/2026”

Sáp nhập trường học và phép thử với mô hình quản trị mới của Việt Nam

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

Ngày 5 tháng 9 năm 2026, hàng triệu học sinh Việt Nam bước vào năm học mới trong một hệ thống trường học không còn giống như khi các em bắt đầu kỳ nghỉ hè hồi tháng 5. Đây là kết quả của cuộc tái tổ chức sâu rộng nhất đối với mạng lưới trường công lập của Việt Nam trong nhiều thập niên. Chỉ trong vòng 14 tháng, hơn 11.000 trường học trên cả nước đã được sáp nhập, tạo thành một mạng lưới gồm ít cơ sở hơn nhưng có quy mô lớn hơn.

Chiến dịch sáp nhập này không nên chỉ được nhìn nhận như một cuộc cải cách giáo dục, mà còn như một thử nghiệm quản trị công nói chung. Đây cũng là một trong những phép thử trong nước rõ nét nhất cho đến nay đối với phong cách quản trị mà Tổng Bí thư Tô Lâm ưa chuộng: tinh gọn bộ máy, đặt ra những mục tiêu định lượng đầy tham vọng với thời hạn chặt chẽ, và ngày càng dựa vào giám sát số để phát hiện và xử lý các vấn đề nảy sinh sau khi chính sách được triển khai. Continue reading “Sáp nhập trường học và phép thử với mô hình quản trị mới của Việt Nam”

Trump là nguyên nhân hạn chế thành quả ngoại giao của cuộc gặp Tập-Modi

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Trump factor limits diplomatic outcome of Xi’s outreach to Modi”, Nikkei Asia, 17/09/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

New Delhi e ngại làm phật lòng Washington nếu tỏ ra quá thân thiết với Bắc Kinh.

Hai tuần trước, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đến thăm Ấn Độ lần đầu tiên sau bảy năm để tham dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 tại New Delhi, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai gã khổng lồ châu Á đang dần lắng dịu.

Nhân dịp này, Tập cũng có cuộc gặp song phương với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vào thứ Bảy, ngày 13/9.

“Trung Quốc và Ấn Độ là đối tác hợp tác, không phải đối thủ,” Tân Hoa Xã dẫn lời Tập nói với Modi. “Hai nước mang lại cơ hội phát triển cho nhau, chứ không tạo ra mối đe dọa cho đối phương.” Continue reading “Trump là nguyên nhân hạn chế thành quả ngoại giao của cuộc gặp Tập-Modi”

22/09/1993: Tàu hỏa trật bánh tại đầm lầy ở Alabama

Nguồn: Train derails in Alabama swamp, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1993, một đoàn tàu Amtrak trên đường tới Miami bị trật bánh gần Mobile, bang Alabama, khiến 47 người thiệt mạng. Đây là vụ tai nạn chết người nghiêm trọng nhất trong lịch sử Amtrak, bắt nguồn từ sự bất cẩn của thủy thủ đoàn một tàu kéo trong điều kiện sương mù dày đặc.

Khi đó, chuyến tàu mang tên Sunset Limited chạy theo hành trình từ Los Angeles qua Texas tới New Orleans, trước khi tiếp tục đến Miami, bang Florida. Chuyến tàu đặc biệt được nhiều hành khách lớn tuổi lựa chọn vì họ không muốn di chuyển bằng máy bay hoặc ô tô. Rạng sáng ngày 22/9, đoàn tàu đang chạy qua Alabama. Ba đầu máy kéo theo tám toa xe rời Mobile lúc 1 giờ 30 phút sáng, hướng về Birmingham và đi qua một vùng đầm lầy. Continue reading “22/09/1993: Tàu hỏa trật bánh tại đầm lầy ở Alabama”

Thế giới hôm nay: 22/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Paramount Skydance đạt được thỏa thuận hòa giải với California và 11 tiểu bang khác từng khởi kiện nhằm ngăn chặn thương vụ công ty này mua lại Warner Bros. Discovery. Thỏa thuận này sẽ chấm dứt nhiều tháng tranh chấp pháp lý và mở đường cho việc thành lập một trong những tập đoàn truyền thông và giải trí lớn nhất thế giới. Theo một phần của thỏa thuận, công ty sau sáp nhập sẽ thành lập các ban biên tập độc lập cho CNN và CBS.

Alibaba ra mắt một dòng chip mới, được hãng khẳng định là mạnh nhất Trung Quốc. Gã khổng lồ thương mại điện tử đã đẩy mạnh chi tiêu cho AI trong bối cảnh các lệnh hạn chế thương mại của Mỹ làm tăng nhu cầu sử dụng chip nội địa. Alibaba kỳ vọng chip Zhenwu V900 sẽ cung cấp khoảng 20 GW công suất trung tâm dữ liệu cho các dịch vụ đám mây của hãng vào năm 2032. Công ty cũng công bố một mô hình AI lớn hơn khoảng hai đến bốn lần so với mô hình chủ lực Qwen 3.8 Max. Continue reading “Thế giới hôm nay: 22/09/2026”

Tại sao Putin sẽ không ngừng cuộc chiến tại Ukraine?

Nguồn: Michael Kimmage và Maria Lipman, “Putin Will Not Yield”, Foreign Affairs, 14/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Cuộc chiến tại Ukraine đang gây ra những tổn thất không thể phủ nhận trên khắp nước Nga. Các cuộc tập kích tầm xa của Ukraine sâu vào lãnh thổ Nga đã làm gia tăng thương vong dân sự, gây gián đoạn thương mại điện tử — một lĩnh vực đặc biệt quan trọng đối với một đất nước rộng lớn như Nga — và dẫn tới tình trạng thiếu hụt xăng dầu. Bị đè nặng bởi một cuộc chiến quy mô lớn, nền kinh tế Nga đang tăng trưởng chậm trong khi lạm phát vẫn ở mức cao. Tháng 5, chuyên gia tài chính nổi tiếng người Nga Andrey Klepach đã đưa ra một đánh giá thẳng thắn trong một bài phát biểu đăng trực tuyến: Nga đang “tụt hậu. Chúng ta đang thua trong cuộc cạnh tranh công nghệ và kinh tế [toàn cầu].” Ở một số phương diện, ông nói thêm, “chúng ta đang thua cả Ukraine”. Đến tháng 8, ngân hàng phát triển do nhà nước kiểm soát nơi Klepach làm việc đã sa thải ông vì biểu hiện bất trung này. Trong khi đó, dòng vốn âm thầm chảy ra nước ngoài và tiền gửi cũng lặng lẽ rời khỏi các tài khoản ngân hàng. Continue reading “Tại sao Putin sẽ không ngừng cuộc chiến tại Ukraine?”