Featured

Niềm tin như một hạ tầng: An ninh mạng và chính trị của khả năng chống chịu số

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

Xem thêm: Các chương khác trong bản thảo “Vượt ra ngoài gia công” 

Tóm tắt

      • Estonia và Singapore tổ chức an ninh mạng chủ yếu qua các thiết chế dân sự. Cơ quan Hệ thống Thông tin Estonia (RIA) vận hành trong hệ thống quản trị số dân sự, còn Cơ quan An ninh mạng Singapore (CSA) hoạt động dưới cấu trúc chính phủ trung ương và bộ phụ trách lĩnh vực số. Cả hai xem khả năng chống chịu số là trách nhiệm chung giữa nhà nước, doanh nghiệp và xã hội, không đơn thuần là phần mở rộng của quyền lực cảnh sát.
      • Khả năng chống chịu quan trọng hơn bảo vệ tuyệt đối. Khung NIST CSF 2.0 tổ chức quản trị an ninh mạng qua sáu chức năng: Quản trị, Nhận diện, Bảo vệ, Phát hiện, Ứng phó và Phục hồi. Điều này phản ánh nguyên tắc rằng không hệ thống nào hoàn toàn bất khả xâm phạm; chất lượng an ninh nằm cả ở năng lực phát hiện sớm, cô lập sự cố, duy trì hoạt động thiết yếu và phục hồi có kiểm chứng. Continue reading “Niềm tin như một hạ tầng: An ninh mạng và chính trị của khả năng chống chịu số”
Featured

Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

PHẦN I — TÀI TRỢ CHO NỀN KINH TẾ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Chương 1. Đặt cược vào thất bại: Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và chính trị học của vốn rủi ro

Yozma của Israel và Temasek-EDBI của Singapore cho thấy vốn nhà nước có thể kéo theo tư nhân nếu tách khỏi né tránh rủi ro hành chính. Việt Nam thiếu vốn giai đoạn hạt giống và Series A; nút thắt nằm ở quản trị, không phải nguồn vốn.

Chương 2. Nợ cho những kẻ mơ mộng: Tín dụng chính sách và giới hạn của việc cho start-up vay vốn

Tín dụng chính sách Hàn Quốc, đối lập tài trợ và vốn cổ phần Israel, cho thấy start-up ít phù hợp với công cụ nợ. Chương này xem xét Quỹ Hỗ trợ Đầu tư theo Nghị định 182, gợi ý rằng Việt Nam chọn cho vay, trợ cấp vì an toàn chính trị hơn rủi ro vốn cổ phần. Continue reading “Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’”

10/11/1865: Henry Wirz bị treo cổ vì tội giết người

Nguồn: Henry Wirz hanged for murder, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1865, Henry Wirz – một người nhập cư Thụy Sĩ và là chỉ huy nhà tù Andersonville ở bang Georgia – đã bị treo cổ vì tội sát hại các binh sĩ bị giam giữ tại đây trong thời kỳ Nội chiến.

Wirz sinh ra ở Thụy Sĩ vào năm 1823 và chuyển đến Mỹ vào năm 1849. Ông sống ở miền Nam, chủ yếu tại bang Louisiana, và đã trở thành một bác sĩ. Khi Nội chiến bùng nổ, ông gia nhập Tiểu đoàn 4 Louisiana. Sau Trận Bull Run thứ nhất tại Virginia vào tháng 07/1861, Wirz làm nhiệm vụ canh gác tù binh ở Richmond, Virginia, và lọt vào mắt xanh của Tổng thanh tra John Winder. Continue reading “10/11/1865: Henry Wirz bị treo cổ vì tội giết người”

Thế giới hôm nay: 10/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump tiết lộ FBI đang “điều tra” vụ bê bối gián điệp liên quan đến Jensen Huang, giám đốc điều hành Nvidia. Ban giám đốc của công ty sản xuất chip này cho biết họ đang điều tra các báo cáo về việc Huang có quan hệ tình cảm với Alice Huang, người bị tình nghi là gián điệp Trung Quốc. Trump nói rằng ông mới biết về những cáo buộc này “cách đây không lâu” và đã nói chuyện với Huang. Theo Tổng thống, Huang phủ nhận việc biết đến bất kỳ mối liên hệ nào giữa Alice và Trung Quốc. Cổ phiếu của Nvidia đã giảm 4,3% trong phiên giao dịch hôm qua.

Trump cũng tuyên bố rằng cuộc chiến ở Iran đã “thực sự kết thúc,” và nói thêm rằng việc nối lại các cuộc không kích của Mỹ là “rất khó xảy ra.” Tổng thống cho biết đã có “động lực tích cực” trong các cuộc thảo luận về việc chấm dứt xung đột, sau cuộc gặp với Thủ tướng Qatar tại Nhà Trắng. Tuy nhiên, quan chức an ninh hàng đầu Iran đã bác bỏ tuyên bố của Trump và gọi đó là “TIN GIẢ.” Continue reading “Thế giới hôm nay: 10/11/2026”

Tham vọng trí tuệ nhân tạo của Mỹ phụ thuộc vào Đài Loan

Nguồn: Lin Chia-lung, “America’s AI Ambitions Depend on Taiwan”, Foreign Affairs, 03/11/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Mỹ và Trung Quốc đang bước vào cuộc cạnh tranh toàn cầu nhằm quyết định ai sẽ thống trị lĩnh vực AI, đồng thời xác định liệu các nền dân chủ hay những chế độ chuyên quyền sẽ là bên thiết lập các tiêu chuẩn và giá trị của kỷ nguyên số mới. Mỹ hiện dẫn đầu thế giới về mức độ tinh vi và sức mạnh của các mô hình AI, trong khi nền tảng đổi mới sáng tạo và mức đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) của nước này vẫn chưa có đối thủ sánh ngang.

Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh AI có phạm vi rộng lớn hơn nhiều so với việc chỉ phát triển các mô hình. Nó bao trùm cả một hệ sinh thái công nghệ, từ sản xuất điện năng, máy chủ đến triển khai công nghệ vào những ứng dụng thực tế. Jensen Huang, nhà đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Nvidia, từng mô tả ngành công nghiệp AI như một chiếc bánh năm tầng, với năng lượng ở lớp nền, phía trên lần lượt là chip, cơ sở hạ tầng, mô hình và ứng dụng. Để giành chiến thắng trong cuộc đua AI với Trung Quốc, Mỹ cần duy trì hoặc thiết lập lợi thế ở từng tầng trong cấu trúc này. Và để làm được điều đó, Mỹ cần đến Đài Loan. Continue reading “Tham vọng trí tuệ nhân tạo của Mỹ phụ thuộc vào Đài Loan”

Ai sẽ là người kế nhiệm Tập Cận Bình?

Nguồn: Đặng Duật Văn, “Who Will Succeed Xi Jinping?”, Foreign Policy, 06/11/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Kể từ khi Tập Cận Bình phá vỡ các thông lệ chính trị và công khai cho thấy ông không có ý định tuân thủ giới hạn hai nhiệm kỳ đối với chức vụ Chủ tịch nước và Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), vấn đề ai sẽ kế nhiệm ông đã thu hút sự quan tâm đặc biệt. Tập đã thanh trừng một số nhân vật từng được xem là ứng viên tiềm năng cho vị trí kế nhiệm. Tuy nhiên, ông cũng ngày càng lớn tuổi và, ngay cả khi muốn tiếp tục nắm giữ quyền lực, có thể sẽ thấy việc lựa chọn một người mà mình tin tưởng để chuyển giao quyền lãnh đạo là phương án dễ dàng hơn. Continue reading “Ai sẽ là người kế nhiệm Tập Cận Bình?”

Thế giới hôm nay: 09/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Ban giám đốc của Nvidia tuyên bố đang điều tra các báo cáo rằng người đứng đầu công ty, Jensen Huang, là mục tiêu trong một nỗ lực tình báo nước ngoài. Các quan chức Mỹ được cho là tin rằng ông có quan hệ tình cảm với một người phụ nữ bị nghi ngờ làm gián điệp cho Trung Quốc. Bắc Kinh nói rằng điều đó “không gì khác ngoài những lời bôi nhọ.” Huang thừa nhận đã ngoại tình. Nhà sản xuất chip này cho biết họ “không có lý do gì để tin rằng an ninh quốc gia hay các bí mật của Nvidia bị rò rỉ.”

Donald Trump phát biểu trên CNN rằng “rất khó có khả năng” ông sẽ ra lệnh cho một làn sóng tấn công mới vào Iran, với điều kiện là các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của nước này và Eo biển Hormuz có tiến triển. Nhiều người dự đoán Trump sẽ nối lại các cuộc tấn công quy mô lớn sau bầu cử giữa  nhiệm kỳ, thời điểm mà cuộc chiến không được lòng dân này đã chứng tỏ là một gánh nặng đối với các ứng viên Đảng Cộng hòa. Vị tổng thống cũng thừa nhận với đài CBS rằng chiến dịch trấn áp nhập cư của ông đã “quá khắc nghiệt.” Continue reading “Thế giới hôm nay: 09/11/2026”

Mối thâm thù bí mật đã châm ngòi cho chiến dịch quản lý đảng của Tập

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “How a secret feud ignited Xi Jinping’s governance drive,” Nikkei Asia, 05/11/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Lời cảnh báo từng được đưa ra với Giang Trạch Dân vào năm 2014. Giờ đây, tình trạng hỗn loạn lại một lần nữa bao trùm Quân Giải phóng Nhân dân.

Chiến dịch siết chặt kỷ luật trong Đảng của Tập Cận Bình bắt đầu không lâu sau khi ông trở thành nhà lãnh đạo tối cao của Trung Quốc cách đây 12 năm. Tuy nhiên, đằng sau chiến dịch này luôn tồn tại một cuộc đấu tranh quyền lực âm thầm.

Tháng 12/2014, trong chuyến thị sát tỉnh Giang Tô, Tập công khai kêu gọi đưa việc quản lý nghiêm minh Đảng cầm quyền trở thành một trong bốn nguyên tắc chỉ đạo. Việc ông lựa chọn chính quê hương của người tiền nhiệm Giang Trạch Dân để truyền tải thông điệp này không phải là ngẫu nhiên. Continue reading “Mối thâm thù bí mật đã châm ngòi cho chiến dịch quản lý đảng của Tập”

08/11/1962: Ngày cuối cùng của tòa nhà Ford Rotunda

Nguồn: Sun sets on the Ford Rotunda, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1962, tòa nhà Ford Rotunda nổi tiếng đã lần cuối cùng hiện diện tại Dearborn, bang Michigan – bởi ngay ngày hôm sau, nó đã bị thiêu rụi trong một trận hỏa hoạn kinh hoàng. Khoảng 1,5 triệu người đến thăm Rotunda mỗi năm, khiến nơi này trở thành điểm thu hút khách du lịch nổi tiếng thứ năm ở Mỹ, chỉ xếp sau Thác Niagara, Công viên Quốc gia Smokey Mountain, Viện Smithsonian và Đài tưởng niệm Lincoln. Continue reading “08/11/1962: Ngày cuối cùng của tòa nhà Ford Rotunda”

Chủ nghĩa xã hội dân chủ trên đà thách thức hệ thống lưỡng đảng tại Mỹ

Nguồn: Megan Romer, DSA全国联合主席梅根·罗默：民主党若不明白“站哪边”的问题，我们民主社会主义者就该站出来, Guancha, 05/11/2026.

Biên dịch: Lê Thị Thanh Loan

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 của Mỹ đã khép lại với chiến thắng lớn thuộc về Đảng Dân chủ, giúp họ giành lại quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện. Ngay tại các bang vốn là thế lực truyền thống của Đảng Cộng hòa như Texas, Kansas và South Carolina, Đảng Dân chủ cũng đạt được những bước đột phá quan trọng.

Chi phí sinh hoạt đắt đỏ, sự bất mãn đối với chính quyền Donald Trump và những tranh cãi xoay quanh các cuộc chiến tranh ở nước ngoài của Mỹ đã trở thành những yếu tố quan trọng chi phối cuộc bầu cử lần này. Với việc Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội, cục diện chính trị trong hai năm còn lại trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của Trump cũng sẽ có những thay đổi đáng kể. Continue reading “Chủ nghĩa xã hội dân chủ trên đà thách thức hệ thống lưỡng đảng tại Mỹ”

07/11/1861: Trận Belmont trong Nội chiến Mỹ

Nguồn: Battle of Belmont, Missouri, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1861, lực lượng Liên minh miền Bắc dưới quyền chỉ huy của Ulysses S. Grant đã tiến công một doanh trại của phe Hợp bang miền Nam trong Trận Belmont ở bang Missouri, nhưng sau đó buộc phải tháo chạy khi quân tiếp viện của phe Hợp bang kéo đến. Dù Grant tuyên bố chiến thắng, phe Liên minh không giành thêm được tấc đất nào, còn phe Hợp bang vẫn kiểm soát chặt chẽ đoạn Sông Mississippi này. Continue reading “07/11/1861: Trận Belmont trong Nội chiến Mỹ”

Đảng Dân chủ sẽ sử dụng quyền lực của mình như thế nào?

Nguồn: “How the Democrats will wield their power”, The Economist, 04/11/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Trong nỗ lực kiềm chế Donald Trump suốt hai năm qua, không có công cụ nào được Đảng Dân chủ sử dụng thường xuyên hơn những lá thư với lời lẽ đanh thép. Các nghị sĩ Dân chủ liên tục gửi đi những bức thư như vậy, nhưng tổng thống và các cộng sự của ông phớt lờ phần lớn trong số đó. Đó chính là tình cảnh của đảng thiểu số tại Quốc hội, vốn không có quyền triệu tập các phiên điều trần hay ban hành trát đòi cung cấp tài liệu và lời khai, chứ chưa nói đến việc thông qua luật.

Tình thế ấy sẽ thay đổi vào ngày 3/1, khi Đảng Dân chủ tiếp quản quyền lãnh đạo Quốc hội sau chiến thắng áp đảo, giành đa số ghế tại cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Đảng này nhiều khả năng sẽ nắm khoảng 260 ghế tại Hạ viện. Nhiệm vụ trước mắt là thực hiện hai lời hứa trọng tâm trong chiến dịch tranh cử: cải thiện đời sống của người dân Mỹ bình thường và kiềm chế tổng thống. Họ hy vọng những thành tựu chính sách thực chất sẽ mở đường cho Đảng Dân chủ trở lại Nhà Trắng vào năm 2028. Tuy nhiên, rủi ro là họ không đáp ứng được kỳ vọng hoặc hành động quá đà, qua đó tạo cơ hội để Đảng Cộng hòa phục hồi. Continue reading “Đảng Dân chủ sẽ sử dụng quyền lực của mình như thế nào?”

Một hiểu lầm nguy hiểm đang nhen nhóm quanh vấn đề Đài Loan

Nguồn: Craig Singleton, “A Dangerous Misunderstanding Is Brewing Over Taiwan,” New York Times, 02/11/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Quyết định của Tổng thống Donald Trump trong việc trì hoãn gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan có vẻ khá hợp lý về mặt ngoại giao.

Sau cuộc thương chiến khốc liệt vào năm ngoái, Washington và Bắc Kinh đang cố gắng duy trì một thỏa thuận đình chiến thuế quan mong manh, đồng thời đàm phán một loạt các hiệp định kinh tế rộng lớn hơn. Quyết định trì hoãn bán vũ khí cho Đài Loan sẽ tránh tạo thêm một nguồn xích mích trực tiếp cho quan hệ song phương vốn đã căng thẳng. Continue reading “Một hiểu lầm nguy hiểm đang nhen nhóm quanh vấn đề Đài Loan”

Thế giới hôm nay: 06/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Thị trường chứng khoán toàn cầu lao dốc trước nỗi lo rằng chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ đe dọa sự bùng nổ của AI. Chỉ số S&P 500 của Mỹ bốc hơi gần 4,4% giá trị vào hôm qua – ngày tồi tệ nhất kể từ tháng 04/2025, thời điểm Donald Trump công bố các mức thuế “Ngày Giải phóng.” Chỉ số NASDAQ 100 thiên về công nghệ cũng sụt giảm 6,3%. Các thị trường châu Á cũng chịu tổn thất nặng nề trong phiên giao dịch đầu ngày hôm nay.

Nhật Bản trao công hàm phản đối Nga sau khi Moscow tịch thu tài sản nội địa của công ty Japan Tobacco International. Chính phủ Nhật Bản nắm giữ một phần sở hữu của nhà sản xuất thuốc lá này. Căng thẳng giữa hai nước đang leo thang trong những tuần gần đây. Tháng trước, Nga đã bắt giữ một nhà báo Nhật Bản vì tội gián điệp; sang đầu năm nay, Tổng thống Vladimir Putin đến thăm một hòn đảo do Nga kiểm soát mà Nhật Bản đang tranh chấp chủ quyền. Continue reading “Thế giới hôm nay: 06/11/2026”

Châu Á không nên quay lại với than đá vì cú sốc khí thiên nhiên hóa lỏng

Nguồn: Tim Daiss, “Asia’s LNG shock must not spark coal’s revival”, Nikkei Asia, 30/10/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Khủng hoảng mang đến cơ hội đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng của khu vực.

Các dự báo cho thấy nhu cầu khí thiên nhiên hóa lỏng tại khu vực Đông Bắc Á vẫn tiếp tục sụt giảm. Đây là hệ quả của tình trạng giá cả duy trì ở mức cao nhất trong nhiều năm do ảnh hưởng của cuộc xung đột tại Trung Đông và nguồn cung bị thu hẹp. Việc đây là tín hiệu tích cực hay đáng lo ngại còn tùy thuộc vào loại nhiên liệu nào sẽ được sử dụng thay thế, đặc biệt khi giá khí thiên nhiên hóa lỏng tăng cao khiến các đơn vị sản xuất điện quay trở lại sử dụng than.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ, khi được sử dụng để sản xuất điện, khí thiên nhiên tạo ra lượng khí thải carbon chỉ bằng khoảng một nửa so với than, vốn là loại nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm nhất thế giới. Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ ra rằng tình trạng rò rỉ khí đang xảy ra xuyên suốt chuỗi giá trị khí thiên nhiên, từ khâu khoan và khai thác cho đến quá trình vận chuyển bằng các tàu chuyên dụng vượt hàng nghìn km trên đại dương để đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Continue reading “Châu Á không nên quay lại với than đá vì cú sốc khí thiên nhiên hóa lỏng”

Giới hạn của mục tiêu tự cung tự cấp ở Trung Quốc

Nguồn: Joel Wuthnow, “The Limits of China’s Self-Sufficiency,” Foreign Affairs, 02/11/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Tại sao tình trạng mất an ninh lương thực ở đại lục có thể ngăn chặn một cuộc chiến với Đài Loan?

Khi đánh giá nguy cơ xảy ra xung đột ở eo biển Đài Loan, các nhà phân tích thường tập trung vào một vài rủi ro rõ ràng mà Trung Quốc sẽ phải đối mặt – cụ thể là thất bại quân sự, suy thoái kinh tế, và việc hạn chế nhập khẩu dầu mỏ cũng như công nghệ. Tất cả những yếu tố này đều quan trọng, nhưng một điểm yếu khác nghiêm trọng không kém lại thường bị bỏ qua: sự phụ thuộc của Trung Quốc vào đậu nành nhập khẩu.

Bắc Kinh nhận thức được rủi ro này. Tại Đại hội Đảng lần thứ 20 vào năm 2022, nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã xác định “đảm bảo an ninh lương thực, tài nguyên năng lượng, và các chuỗi cung ứng công nghiệp trọng yếu” là những vấn đề cốt lõi đối với an ninh quốc gia và ổn định xã hội. An ninh lương thực – được ưu tiên xếp đầu tiên một cách có chủ ý – là một vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với 1,4 tỷ dân của Trung Quốc: khoảng 15% dân số nước này hiện nay từng sống qua nạn đói năm 1959-1961, thảm kịch đã cướp đi sinh mạng của khoảng 30 triệu người. Continue reading “Giới hạn của mục tiêu tự cung tự cấp ở Trung Quốc”

05/11/1862: Các phiên tòa xét xử người Mỹ bản địa Dakota khép lại

Nguồn: Dakota Indian trials conclude, with more than 300 sentenced to hang, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1862, tại Minnesota, sau năm tuần diễn ra các phiên tòa quân sự chớp nhoáng theo sau cuộc Chiến tranh Mỹ-Dakota năm 1862, hơn 300 người Santee Sioux (người Đông Dakota) đã bị kết án vì vai trò của họ trong cuộc xung đột và lĩnh án treo cổ. Một tháng sau, sau khi xem xét lại các vụ án, Tổng thống Abraham Lincoln đã ân giảm án tử hình cho tất cả, trừ 39 người. Một trong những người bản địa đó đã được ân xá vào phút chót, nhưng 38 người còn lại đã bị treo cổ cùng lúc vào ngày 26/12 trong một cuộc hành quyết tập thể với sự chứng kiến của hơn 3.000 người. Continue reading “05/11/1862: Các phiên tòa xét xử người Mỹ bản địa Dakota khép lại”

Thế giới hôm nay: 05/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho rằng nguyên nhân khiến Đảng Cộng hòa thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ là do chiến tranh Iran. Trước đó, Donald Trump cũng thừa nhận với tờ Wall Street Journal rằng “Iran là một phần nguyên nhân.” Vance cho biết cử tri đang tức giận về tình trạng lạm phát và muốn “thay đổi” quan hệ của Mỹ với Israel. Trong khi đó, Trump lại tận dụng lần xuất hiện công khai đầu tiên kể từ sau cuộc bỏ phiếu để nói về việc xây dựng phòng khiêu vũ của Nhà Trắng. Đảng Dân chủ đã giành được thế đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện. Họ có thể giành thêm hơn 50 ghế tại Hạ viện.

Những bình luận của Vance khơi dậy đôi chút lạc quan trong giới giao dịch – giá dầu thô Brent giảm xuống còn khoảng 95 USD/thùng. Thị trường chứng khoán Mỹ cũng phục hồi sau những đợt giảm trước đó, với chỉ số S&P 500 và chỉ số NASDAQ thiên về công nghệ tăng lần lượt khoảng 1,6% và 1,4%. Đồng USD Mỹ cũng tăng giá. Dù vậy, giá cổ phiếu của một số công ty vẫn giảm, trong đó có các công ty của Elon Musk. Vị tỷ phú từng có lúc sở hữu nghìn tỷ USD này đã chi nửa tỷ USD cho các chiến dịch tranh cử của Đảng Cộng hòa. Continue reading “Thế giới hôm nay: 05/11/2026”

Houthis xây dựng cỗ máy chiến tranh của mình thế nào?

Nguồn: “How the Houthis built their war machine”, The Economist, 01/11/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Ali Al-Wazir không phải một doanh nhân bình thường. Người đàn ông Yemen 47 tuổi, được biết đến với biệt danh “Hoàng tử”, đang hoạt động kinh doanh tại Quảng Châu, miền nam Trung Quốc. Thành phố cảng sầm uất này cách Yemen khoảng 7.000 km. Tuy nhiên, khoảng cách địa lý không ngăn được Wazir tham gia vào cuộc nội chiến kéo dài tại quê nhà. Năm 2024, ông bị cáo buộc cung cấp vật liệu giúp lực lượng Houthi, nhóm nổi dậy được Iran hậu thuẫn và đang kiểm soát phần lớn lãnh thổ Yemen, chế tạo vũ khí. Bộ Tài chính Mỹ đã đưa ông vào danh sách trừng phạt. Năm ngoái, cơ quan này tiếp tục đưa thêm một số thương nhân có liên hệ với Houthi vào danh sách đen vì những hoạt động tương tự. Continue reading “Houthis xây dựng cỗ máy chiến tranh của mình thế nào?”

Iran vừa đàm phán hòa bình, vừa chuẩn bị cho chiến tranh

Nguồn: Ashkan Hashemipour, “Iran Is Talking Peace but Preparing for War”, Foreign Policy, 03/11/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Tuần trước, một phái đoàn gồm các quan chức cấp cao của Ả Rập Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã đến Tehran, nơi họ gặp phái đoàn Iran do Mohsen Rezaei dẫn đầu. Rezaei, cựu tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), hiện đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran (SNSC). SNSC là cơ quan ra quyết định cao nhất của đất nước, quy tụ các lãnh đạo IRGC và quân đội chính quy, cùng đại diện của Lãnh tụ Tối cao và các quan chức dân cử. Tham gia cuộc gặp cùng Rezaei còn có Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi. Continue reading “Iran vừa đàm phán hòa bình, vừa chuẩn bị cho chiến tranh”

Thế giới hôm nay: 04/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Thượng viện – và gần như chắc chắn cũng sẽ làm được điều tương tự ở Hạ viện – trong một đêm thắng lợi vang dội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ. Họ đã tận hưởng chiến thắng lớn ở Texas, nơi James Talarico giành được một ghế Thượng viện, ghế đầu tiên của đảng này tại tiểu bang kể từ năm 1988. Một ghế Thượng viện khác ở Kansas đã chuyển sang màu xanh lần đầu tiên sau gần một thế kỷ. Cử tri ở Iowa, Maine, North Carolina, South Carolina, và Ohio cũng bầu cho các thượng nghị sĩ Dân chủ, đồng nghĩa với việc đảng này đã lật ngược thế cờ ở bảy ghế cho đến nay. Họ chỉ cần tăng thêm bốn ghế là có thể nắm quyền ở Thượng viện.

Việc kiểm soát cả hai viện sẽ giúp Đảng Dân chủ nắm trong tay chương trình nghị sự lập pháp và có quyền triệu tập các đảng viên Cộng hòa. Donald Trump viết trên Truth Social rằng “Tên tôi không có trên lá phiếu, chứ nếu có thì chúng tôi đã thắng áp đảo rồi.” Trước đó, ông từng bảo cử tri hãy bỏ phiếu như thể ông đang tranh cử. Tuy nhiên, vị tổng thống đã nói với tờ New York Times rằng ông sẽ chấp nhận kết quả – đây có lẽ là dấu hiệu cho thấy phe Cộng hòa đã thất bại toàn diện như thế nào. Continue reading “Thế giới hôm nay: 04/11/2026”