Nguồn: U.S.-Soviet summit meeting collapses after U-2 spy plane shot down, History.com
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vào ngày này năm 1960, sau khi Liên Xô bắn rơi một chiếc máy bay do thám U-2 của Mỹ, nhà lãnh đạo Nga Nikita Khrushchev đã chỉ trích gay gắt nước Mỹ và Tổng thống Dwight D. Eisenhower ngay tại hội nghị thượng đỉnh ở Paris giữa hai nguyên thủ quốc gia. Sự tức giận của Khrushchev đã chọc giận Eisenhower và làm tiêu tan mọi cơ hội cho các cuộc đàm phán hay thương lượng thành công tại hội nghị.
Trước đó, vào ngày 1/5, Liên Xô đã bắn rơi một máy bay do thám của CIA và bắt giữ phi công Francis Gary Powers. Phía Mỹ công khai phủ nhận việc máy bay này được sử dụng để do thám, thay vào đó tuyên bố rằng đây chỉ là một máy bay thời tiết bay chệch hướng. Sau đó, Liên Xô đắc thắng đưa ra Powers, những mảnh vỡ lớn từ chiếc máy bay và lời thú nhận của Powers rằng ông đang làm việc cho CIA. Sự cố này là một thảm họa về truyền thông đối với Eisenhower, người đã buộc phải thừa nhận rằng chiếc máy bay thực sự đang do thám Nga.
Căng thẳng từ sự cố này vẫn còn rất cao khi Eisenhower và Khrushchev đến Paris để bắt đầu hội nghị thượng đỉnh vào ngày 16/5. Khrushchev không lãng phí thời gian mà lập tức chỉ trích nước Mỹ, tuyên bố rằng Eisenhower sẽ không được chào đón ở Nga trong chuyến thăm dự kiến tới Liên Xô vào tháng 6. Ông lên án “những hành động khiêu khích, không thể chấp nhận được” của Mỹ khi đưa máy bay do thám bay qua Liên Xô, và yêu cầu Eisenhower cấm các chuyến bay trong tương lai cũng như trừng phạt những người chịu trách nhiệm cho “việc cố tình xâm phạm Liên Xô” này. Khi Eisenhower chỉ đồng ý “đình chỉ” các chuyến bay do thám, Khrushchev tức giận rời khỏi cuộc họp. Theo các quan chức Mỹ, Tổng thống “vô cùng phẫn nộ” với Khrushchev vì đã công khai khiển trách nước Mỹ. Thượng đỉnh chính thức khép lại vào ngày hôm sau mà không có thêm bất kỳ cuộc họp nào giữa hai nhà lãnh đạo. Chuyến đi dự kiến của Eisenhower đến Moscow vào tháng 6 cũng bị hủy bỏ.
Sự sụp đổ của hội nghị thượng đỉnh tháng 5/1960 là một đòn giáng mạnh vào những người Liên Xô và Mỹ tin rằng một thời kỳ “chung sống hòa bình” giữa hai siêu cường đang ở ngay phía trước. Trong vài năm trước đó, cả Eisenhower và Khrushchev đều công khai bày tỏ mong muốn giảm bớt căng thẳng Chiến tranh Lạnh, nhưng sự cố máy bay do thám đã chấm dứt mọi hy vọng, chí ít là trong thời điểm đó.
