Nguồn: Derek Grossman, “Trump is turning Taiwan into a bargaining chip,” Nikkei Asia, 02/06/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Từ thể thao và giải trí cho đến văn hóa người nổi tiếng, kinh doanh, chính trị, hay chính sách đối ngoại, Tổng thống Mỹ Donald Trump hầu như chưa bao giờ bỏ lỡ cơ hội lên tiếng công khai về một chủ đề, dù nhỏ nhặt hay lớn lao. Thế nhưng có một điều ông hiếm khi nhắc đến: Đài Loan. Kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của mình, mỗi khi được hỏi Mỹ có thể phản ứng thế nào trước một cuộc tấn công của Trung Quốc vào hòn đảo này, Trump đã thường xuyên lảng tránh.
Đó là lý do tại sao quyết định phá vỡ sự im lặng về Đài Loan của Trump — cả trước và sau hội nghị thượng đỉnh tháng trước với nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh — lại đáng chú ý đến vậy. Những phát biểu của ông mang lại một mức độ trấn an nhất định, nhưng phần lớn sẽ gây lo ngại cho nền dân chủ trên hòn đảo này và 23 triệu công dân của nó.
Một lĩnh vực mà Trump vẫn nhất quán với chính sách lâu đời của Mỹ ở Eo biển Đài Loan là duy trì “sự mơ hồ chiến lược” về việc liệu quân đội Mỹ có can thiệp vào một cuộc xung đột trong tương lai hay không. Tại thượng đỉnh, Trump khẳng định Tập đã gây sức ép với ông về vấn đề này, và ông phản bác lại rằng: “Tôi không nói về điều đó… chỉ có một người duy nhất biết điều đó, và đó là tôi.”
Ngoài ra, trước thềm thượng đỉnh, Trung Quốc đã báo hiệu rằng Đài Loan sẽ là một chủ đề nổi bật trong chương trình nghị sự. Tập cảnh báo rằng nếu xử lý không khéo, tình hình Đài Loan có thể dẫn đến xung đột và “một tình huống cực kỳ nguy hiểm.” Thế nhưng Trump vẫn giữ vững lập trường. Đáng chú ý nhất, ông từ chối nhượng bộ trước yêu cầu của Bắc Kinh đòi Mỹ thay đổi chính sách từ chỗ Washington “không ủng hộ” sang nói rằng họ sẽ “phản đối” sự độc lập của Đài Loan.
Về số phận của các thương vụ bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan, Trump cũng tỏ ra thận trọng. Khi bị Tập thúc ép trong cuộc họp kín, Trump nói “tôi không đưa ra cam kết nào dù theo hướng nào” về thương vụ vũ khí lớn mang tính lịch sử mà ông đã hoãn lại để tạo bầu không khí thuận lợi cho hội nghị — ngầm ý rằng gói vũ khí này có thể vẫn sẽ được thực hiện.
Tuy nhiên, bất chấp sự tiếp nối với chính sách trong quá khứ và những lời trấn an đối với Đài Loan, Trump vẫn đưa ra một số tuyên bố rất đáng lo ngại. Trước khi lên chuyến bay tới Bắc Kinh, Trump cho biết ông sẽ nêu vấn đề Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan với Tập — một sự vi phạm “Sáu Điều Đảm Bảo” thời Reagan, vốn cam kết không tham vấn Bắc Kinh về việc bán vũ khí sau lưng Đài Bắc.
Sau đó, khi thượng đỉnh kết thúc, Trump nói trong một cuộc phỏng vấn rằng việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan là một “con bài thương lượng rất tốt cho chúng ta” — ngầm ý rằng cam kết của Washington đối với Đài Bắc phụ thuộc nhiều vào diễn biến của cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung rộng lớn hơn. Trên thực tế, vào cuối tháng trước, quyền Bộ trưởng Hải quân của Trump, Hùng Cao, đã làm chứng trước Quốc hội rằng gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan bị tạm dừng sau một cuộc đánh giá của Lầu Năm Góc nhằm xác định lượng đạn dược còn lại của Mỹ sau khi sử dụng trong cuộc chiến với Iran. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã phủ nhận mọi sự liên quan khi tham dự Đối thoại Shangri-La thường niên ở Singapore vào cuối tuần qua.
Trong một bình luận đáng báo động khác, Trump đã đổ lỗi trực tiếp cho Đài Loan — chứ không phải Trung Quốc — về những căng thẳng gần đây tại eo biển. Ông phớt lờ sự leo thang hung hăng của Bắc Kinh đối với hòn đảo này — bao gồm các cuộc xâm nhập quân sự thường xuyên vào vùng nhận dạng phòng không của Đài Loan và các cuộc tập trận quân sự đôi khi bao vây cả hòn đảo — và thay vào đó ám chỉ rằng Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức đang theo đuổi nền độc lập. Trump nói: “Tôi không muốn ai đó tuyên bố độc lập,” dù bản thân Lại — cũng giống như người tiền nhiệm Thái Anh Văn — đã cẩn thận tránh kêu gọi độc lập một cách chính thức.
Trump còn ám chỉ thêm rằng Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh cuộc chiến đang diễn ra với Iran, có thể không ở thế mạnh để giúp bảo vệ Đài Loan. Ông lập luận: “Và, bạn biết đấy, chúng ta sẽ phải vượt qua 9.500 dặm [hơn 15.200 km] để tham gia một cuộc chiến. Tôi không muốn điều đó. Tôi muốn họ hạ nhiệt. Tôi muốn Trung Quốc hạ nhiệt.”
Cùng lúc đó, Trump nhiều lần bày tỏ sự thất vọng về việc Đài Loan vẫn là trung tâm sản xuất chất bán dẫn toàn cầu — những linh kiện thiết yếu cho AI và là ưu tiên hàng đầu của chính quyền Mỹ — điều này khiến hòn đảo có giá trị chiến lược ngay cả khi ông thà phớt lờ nó đi. Sau cuộc gặp với Tập, Trump nhận xét rằng hoạt động sản xuất chất bán dẫn nên được chuyển từ Đài Loan về Mỹ vì “tình hình nóng bỏng.” Những bình luận như vậy hẳn sẽ thuyết phục Đài Bắc duy trì sự thống trị của mình trong lĩnh vực chất bán dẫn — dù chỉ để duy trì sự chú ý của Mỹ trong nhiệm kỳ Trump.
Thực vậy, Chiến lược An ninh Quốc gia của Trump nhắc đến Đài Loan gần như chỉ từ góc độ kinh tế và thương mại, thay vì xem đây là một nền dân chủ đồng minh xứng đáng được hỗ trợ để chống lại sự ép buộc từ các chính quyền độc tài. Ngụ ý ở đây rất rõ ràng: một khi giá trị kinh tế của Đài Loan giảm sút, cam kết của Washington cũng có thể giảm theo. Cảm nhận được điều này, Lại Thanh Đức được cho là đã gửi một bản sao cuốn tự truyện của người sáng lập Công ty Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan (TSMC) cho Trump, trong một nỗ lực thu hút sự chú ý của Tổng thống Mỹ về tầm quan trọng của Đài Loan đối với nền kinh tế toàn cầu.
Về phần mình, Ngoại trưởng kiêm Cố vấn An ninh Quốc gia Marco Rubio lập luận sau hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập rằng “chính sách của Mỹ về vấn đề Đài Loan là không thay đổi.” Ông bổ sung rằng “Sẽ là một sai lầm khủng khiếp” nếu Trung Quốc theo đuổi sự thống nhất “bằng vũ lực hoặc thông qua bất kỳ biện pháp ép buộc nào” — báo hiệu sự tiếp nối với chính sách lâu đời của Mỹ.
Nhưng trong chính quyền này, tiếng nói duy nhất thực sự có trọng lượng là của Tổng thống. Và Trump đã thể hiện vô cùng rõ ràng: ông muốn quan hệ tốt đẹp hơn với Trung Quốc, và ông sẵn sàng hy sinh các khía cạnh trong quan hệ với Đài Loan để đạt được điều đó. Dường như ông không xem Đài Loan là một đối tác dân chủ, mà là một đòn bẩy chống lại Bắc Kinh trong cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung rộng lớn hơn.
Đài Loan chắc chắn cũng cảm nhận được tính nghiêm trọng của thời điểm này, nhưng đã cố gắng giữ bình tĩnh. Sau thượng đỉnh Trump-Tập, Đài Bắc đã đưa ra một tuyên bố ca ngợi Trump vì sự “tiếp tục ủng hộ an ninh eo biển kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông” và nhấn mạnh nhu cầu “hợp tác chặt chẽ giữa Đài Loan và Mỹ.” Hòn đảo hy vọng rằng thỏa thuận thương mại và đầu tư gần đây với Washington, cùng với việc tăng cường chi tiêu quốc phòng, có thể đóng vai trò như một sự kiềm chế đối với các bản năng của Trump.
Nhưng thiệt hại đã xảy ra. Những bình luận của Trump tái xác nhận rằng ông là người không đáng tin cậy khi nói đến việc bảo vệ Đài Loan — dù lý do là đang tìm kiếm quan hệ tốt hơn với Bắc Kinh. Ông sẵn sàng đổ lỗi và sử dụng Đài Loan làm đòn bẩy để thúc đẩy các lợi ích lớn hơn của Mỹ, ngay cả khi vẫn duy trì nguyên trạng trong lời nói. Đây là một vị thế mới và hết sức bấp bênh đối với Đài Loan, cho thấy cam kết của Washington đối với Đài Bắc ngày càng không được xem là một nguyên tắc chiến lược cốt lõi, mà là thứ có thể dễ dàng bị biến thành vật tế thần vì lợi ích của Mỹ.
Derek Grossman là giáo sư khoa học chính trị và quan hệ quốc tế tại Đại học Nam California. Ông từng làm việc tại RAND Corporation và là cựu cố vấn tình báo của Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách các vấn đề an ninh châu Á – Thái Bình Dương.
