Featured

Dữ liệu như một hàng hóa công: Dữ liệu mở của chính phủ và nền kinh tế API

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

Xem thêm: Các chương khác trong bản thảo “Vượt ra ngoài gia công” 

Tóm tắt

      • Vương quốc Anh và Estonia xem nhiều loại dữ liệu phi cá nhân của chính phủ — như đăng ký doanh nghiệp, dữ liệu địa không gian và thống kê — là đầu vào cho đổi mới khu vực tư nhân. Các dữ liệu này được cung cấp qua API mở, chuẩn hóa và có thể tái sử dụng, thay vì bị giữ như tài sản hành chính hoặc an ninh.
      • Sau khi mở miễn phí dữ liệu đăng ký doanh nghiệp năm 2015, Companies House của Anh ghi nhận sổ đăng ký được truy cập hơn 16 tỷ lần mỗi năm. Các đánh giá độc lập ước tính dữ liệu này tạo giá trị từ 1 đến 3 tỷ bảng Anh hằng năm cho người sử dụng; chế độ Ngân hàng Mở của Anh được ước tính đã tạo lợi ích 8,3 tỷ bảng Anh và có tiềm năng tạo thêm 43 tỷ bảng Anh. Continue reading “Dữ liệu như một hàng hóa công: Dữ liệu mở của chính phủ và nền kinh tế API”
Featured

Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

PHẦN I — TÀI TRỢ CHO NỀN KINH TẾ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Chương 1. Đặt cược vào thất bại: Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và chính trị học của vốn rủi ro

Yozma của Israel và Temasek-EDBI của Singapore cho thấy vốn nhà nước có thể kéo theo tư nhân nếu tách khỏi né tránh rủi ro hành chính. Việt Nam thiếu vốn giai đoạn hạt giống và Series A; nút thắt nằm ở quản trị, không phải nguồn vốn.

Chương 2. Nợ cho những kẻ mơ mộng: Tín dụng chính sách và giới hạn của việc cho start-up vay vốn

Tín dụng chính sách Hàn Quốc, đối lập tài trợ và vốn cổ phần Israel, cho thấy start-up ít phù hợp với công cụ nợ. Chương này xem xét Quỹ Hỗ trợ Đầu tư theo Nghị định 182, gợi ý rằng Việt Nam chọn cho vay, trợ cấp vì an toàn chính trị hơn rủi ro vốn cổ phần. Continue reading “Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’”

Thế giới hôm nay: 06/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Thị trường chứng khoán toàn cầu lao dốc trước nỗi lo rằng chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ đe dọa sự bùng nổ của AI. Chỉ số S&P 500 của Mỹ bốc hơi gần 4,4% giá trị vào hôm qua – ngày tồi tệ nhất kể từ tháng 04/2025, thời điểm Donald Trump công bố các mức thuế “Ngày Giải phóng.” Chỉ số NASDAQ 100 thiên về công nghệ cũng sụt giảm 6,3%. Các thị trường châu Á cũng chịu tổn thất nặng nề trong phiên giao dịch đầu ngày hôm nay.

Nhật Bản trao công hàm phản đối Nga sau khi Moscow tịch thu tài sản nội địa của công ty Japan Tobacco International. Chính phủ Nhật Bản nắm giữ một phần sở hữu của nhà sản xuất thuốc lá này. Căng thẳng giữa hai nước đang leo thang trong những tuần gần đây. Tháng trước, Nga đã bắt giữ một nhà báo Nhật Bản vì tội gián điệp; sang đầu năm nay, Tổng thống Vladimir Putin đến thăm một hòn đảo do Nga kiểm soát mà Nhật Bản đang tranh chấp chủ quyền. Continue reading “Thế giới hôm nay: 06/11/2026”

Châu Á không nên quay lại với than đá vì cú sốc khí thiên nhiên hóa lỏng

Nguồn: Tim Daiss, “Asia’s LNG shock must not spark coal’s revival”, Nikkei Asia, 30/10/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Khủng hoảng mang đến cơ hội đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng của khu vực.

Các dự báo cho thấy nhu cầu khí thiên nhiên hóa lỏng tại khu vực Đông Bắc Á vẫn tiếp tục sụt giảm. Đây là hệ quả của tình trạng giá cả duy trì ở mức cao nhất trong nhiều năm do ảnh hưởng của cuộc xung đột tại Trung Đông và nguồn cung bị thu hẹp. Việc đây là tín hiệu tích cực hay đáng lo ngại còn tùy thuộc vào loại nhiên liệu nào sẽ được sử dụng thay thế, đặc biệt khi giá khí thiên nhiên hóa lỏng tăng cao khiến các đơn vị sản xuất điện quay trở lại sử dụng than.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ, khi được sử dụng để sản xuất điện, khí thiên nhiên tạo ra lượng khí thải carbon chỉ bằng khoảng một nửa so với than, vốn là loại nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm nhất thế giới. Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ ra rằng tình trạng rò rỉ khí đang xảy ra xuyên suốt chuỗi giá trị khí thiên nhiên, từ khâu khoan và khai thác cho đến quá trình vận chuyển bằng các tàu chuyên dụng vượt hàng nghìn km trên đại dương để đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Continue reading “Châu Á không nên quay lại với than đá vì cú sốc khí thiên nhiên hóa lỏng”

Giới hạn của mục tiêu tự cung tự cấp ở Trung Quốc

Nguồn: Joel Wuthnow, “The Limits of China’s Self-Sufficiency,” Foreign Affairs, 02/11/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Tại sao tình trạng mất an ninh lương thực ở đại lục có thể ngăn chặn một cuộc chiến với Đài Loan?

Khi đánh giá nguy cơ xảy ra xung đột ở eo biển Đài Loan, các nhà phân tích thường tập trung vào một vài rủi ro rõ ràng mà Trung Quốc sẽ phải đối mặt – cụ thể là thất bại quân sự, suy thoái kinh tế, và việc hạn chế nhập khẩu dầu mỏ cũng như công nghệ. Tất cả những yếu tố này đều quan trọng, nhưng một điểm yếu khác nghiêm trọng không kém lại thường bị bỏ qua: sự phụ thuộc của Trung Quốc vào đậu nành nhập khẩu.

Bắc Kinh nhận thức được rủi ro này. Tại Đại hội Đảng lần thứ 20 vào năm 2022, nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã xác định “đảm bảo an ninh lương thực, tài nguyên năng lượng, và các chuỗi cung ứng công nghiệp trọng yếu” là những vấn đề cốt lõi đối với an ninh quốc gia và ổn định xã hội. An ninh lương thực – được ưu tiên xếp đầu tiên một cách có chủ ý – là một vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với 1,4 tỷ dân của Trung Quốc: khoảng 15% dân số nước này hiện nay từng sống qua nạn đói năm 1959-1961, thảm kịch đã cướp đi sinh mạng của khoảng 30 triệu người. Continue reading “Giới hạn của mục tiêu tự cung tự cấp ở Trung Quốc”

05/11/1862: Các phiên tòa xét xử người Mỹ bản địa Dakota khép lại

Nguồn: Dakota Indian trials conclude, with more than 300 sentenced to hang, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1862, tại Minnesota, sau năm tuần diễn ra các phiên tòa quân sự chớp nhoáng theo sau cuộc Chiến tranh Mỹ-Dakota năm 1862, hơn 300 người Santee Sioux (người Đông Dakota) đã bị kết án vì vai trò của họ trong cuộc xung đột và lĩnh án treo cổ. Một tháng sau, sau khi xem xét lại các vụ án, Tổng thống Abraham Lincoln đã ân giảm án tử hình cho tất cả, trừ 39 người. Một trong những người bản địa đó đã được ân xá vào phút chót, nhưng 38 người còn lại đã bị treo cổ cùng lúc vào ngày 26/12 trong một cuộc hành quyết tập thể với sự chứng kiến của hơn 3.000 người. Continue reading “05/11/1862: Các phiên tòa xét xử người Mỹ bản địa Dakota khép lại”

Thế giới hôm nay: 05/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho rằng nguyên nhân khiến Đảng Cộng hòa thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ là do chiến tranh Iran. Trước đó, Donald Trump cũng thừa nhận với tờ Wall Street Journal rằng “Iran là một phần nguyên nhân.” Vance cho biết cử tri đang tức giận về tình trạng lạm phát và muốn “thay đổi” quan hệ của Mỹ với Israel. Trong khi đó, Trump lại tận dụng lần xuất hiện công khai đầu tiên kể từ sau cuộc bỏ phiếu để nói về việc xây dựng phòng khiêu vũ của Nhà Trắng. Đảng Dân chủ đã giành được thế đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện. Họ có thể giành thêm hơn 50 ghế tại Hạ viện.

Những bình luận của Vance khơi dậy đôi chút lạc quan trong giới giao dịch – giá dầu thô Brent giảm xuống còn khoảng 95 USD/thùng. Thị trường chứng khoán Mỹ cũng phục hồi sau những đợt giảm trước đó, với chỉ số S&P 500 và chỉ số NASDAQ thiên về công nghệ tăng lần lượt khoảng 1,6% và 1,4%. Đồng USD Mỹ cũng tăng giá. Dù vậy, giá cổ phiếu của một số công ty vẫn giảm, trong đó có các công ty của Elon Musk. Vị tỷ phú từng có lúc sở hữu nghìn tỷ USD này đã chi nửa tỷ USD cho các chiến dịch tranh cử của Đảng Cộng hòa. Continue reading “Thế giới hôm nay: 05/11/2026”

Houthis xây dựng cỗ máy chiến tranh của mình thế nào?

Nguồn: “How the Houthis built their war machine”, The Economist, 01/11/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Ali Al-Wazir không phải một doanh nhân bình thường. Người đàn ông Yemen 47 tuổi, được biết đến với biệt danh “Hoàng tử”, đang hoạt động kinh doanh tại Quảng Châu, miền nam Trung Quốc. Thành phố cảng sầm uất này cách Yemen khoảng 7.000 km. Tuy nhiên, khoảng cách địa lý không ngăn được Wazir tham gia vào cuộc nội chiến kéo dài tại quê nhà. Năm 2024, ông bị cáo buộc cung cấp vật liệu giúp lực lượng Houthi, nhóm nổi dậy được Iran hậu thuẫn và đang kiểm soát phần lớn lãnh thổ Yemen, chế tạo vũ khí. Bộ Tài chính Mỹ đã đưa ông vào danh sách trừng phạt. Năm ngoái, cơ quan này tiếp tục đưa thêm một số thương nhân có liên hệ với Houthi vào danh sách đen vì những hoạt động tương tự. Continue reading “Houthis xây dựng cỗ máy chiến tranh của mình thế nào?”

Iran vừa đàm phán hòa bình, vừa chuẩn bị cho chiến tranh

Nguồn: Ashkan Hashemipour, “Iran Is Talking Peace but Preparing for War”, Foreign Policy, 03/11/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Tuần trước, một phái đoàn gồm các quan chức cấp cao của Ả Rập Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã đến Tehran, nơi họ gặp phái đoàn Iran do Mohsen Rezaei dẫn đầu. Rezaei, cựu tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), hiện đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran (SNSC). SNSC là cơ quan ra quyết định cao nhất của đất nước, quy tụ các lãnh đạo IRGC và quân đội chính quy, cùng đại diện của Lãnh tụ Tối cao và các quan chức dân cử. Tham gia cuộc gặp cùng Rezaei còn có Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi. Continue reading “Iran vừa đàm phán hòa bình, vừa chuẩn bị cho chiến tranh”

Thế giới hôm nay: 04/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Thượng viện – và gần như chắc chắn cũng sẽ làm được điều tương tự ở Hạ viện – trong một đêm thắng lợi vang dội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ. Họ đã tận hưởng chiến thắng lớn ở Texas, nơi James Talarico giành được một ghế Thượng viện, ghế đầu tiên của đảng này tại tiểu bang kể từ năm 1988. Một ghế Thượng viện khác ở Kansas đã chuyển sang màu xanh lần đầu tiên sau gần một thế kỷ. Cử tri ở Iowa, Maine, North Carolina, South Carolina, và Ohio cũng bầu cho các thượng nghị sĩ Dân chủ, đồng nghĩa với việc đảng này đã lật ngược thế cờ ở bảy ghế cho đến nay. Họ chỉ cần tăng thêm bốn ghế là có thể nắm quyền ở Thượng viện.

Việc kiểm soát cả hai viện sẽ giúp Đảng Dân chủ nắm trong tay chương trình nghị sự lập pháp và có quyền triệu tập các đảng viên Cộng hòa. Donald Trump viết trên Truth Social rằng “Tên tôi không có trên lá phiếu, chứ nếu có thì chúng tôi đã thắng áp đảo rồi.” Trước đó, ông từng bảo cử tri hãy bỏ phiếu như thể ông đang tranh cử. Tuy nhiên, vị tổng thống đã nói với tờ New York Times rằng ông sẽ chấp nhận kết quả – đây có lẽ là dấu hiệu cho thấy phe Cộng hòa đã thất bại toàn diện như thế nào. Continue reading “Thế giới hôm nay: 04/11/2026”

AI vẫn chưa phải là một cuộc cách mạng

Nguồn: Priya Satia, “AI Isn’t a Revolution—Yet,” Foreign Policy, 30/10/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Giống như những gì người Anh từng làm với động cơ hơi nước, công chúng Mỹ có thể định hình cách công nghệ mới lan truyền.

Đã có lúc, vào những năm 1980, Cách mạng Công nghiệp đánh mất vị thế là một “cuộc cách mạng.” Các thước đo định lượng mới khi ấy có thể giáng cấp cuộc chuyển đổi kinh tế thế kỷ 18 của nước Anh xuống thành một “quá trình” dài hạn, kém hào quang hơn. Đơn giản là vì nó diễn ra quá chậm và trong quá ít lĩnh vực, không đủ để dùng một thuật ngữ mang hàm ý về sự lột xác hoàn toàn chỉ sau một đêm. Continue reading “AI vẫn chưa phải là một cuộc cách mạng”

Những kẻ thù từ bên trong của Triều Tiên

Nguồn: Jieun Baek, “North Korea’s Enemies Within”, Foreign Affairs, 30/10/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Năm 2015, nhà ngoại giao Triều Tiên Thae Yong Ho nhận được một nhiệm vụ bất thường. Kim Jong Chol, anh trai của nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, sẽ đến London để tham dự một buổi hòa nhạc của Eric Clapton, và Thae, khi ấy đang công tác tại London, được giao nhiệm vụ chăm sóc ông. Việc trực tiếp phục vụ gia đình cầm quyền là một vinh dự đối với các quan chức Triều Tiên và gia đình họ, vì vậy Thae nghĩ rằng hai con trai mình sẽ rất ấn tượng.

Trái với mong đợi của Thae, hai người con trai lại vô cùng phẫn nộ. Họ nói với cha rằng người dân Triều Tiên bình thường có thể bị đuổi khỏi đại học, thậm chí chịu những hình phạt nghiêm trọng hơn, chỉ vì nghe nhạc phương Tây. Thế mà giờ đây, gia đình họ Kim lại chi hàng nghìn USD chỉ trong một buổi tối để thưởng thức loại hình giải trí bị cấm đối với tất cả những người Triều Tiên khác. Trong mắt các con, Thae sau này viết trong cuốn hồi ký Password to the Third Floor, ông chẳng khác nào một tù nhân bị buộc phải chăm sóc viên cai ngục. Phản ứng của các con khiến ông cảm thấy xấu hổ. Continue reading “Những kẻ thù từ bên trong của Triều Tiên”

03/11/1964: Đặc khu Columbia lần đầu bỏ phiếu bầu Tổng thống Mỹ kể từ năm 1800

Nguồn: D.C. residents cast first presidential votes since 1800, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1964, cư dân Đặc khu Columbia (D.C.) đã đi bỏ phiếu trong một cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ lần đầu tiên kể từ năm 1800. Việc thông qua Tu chính án thứ 23 vào năm 1961 đã mang lại cho công dân thủ đô nước Mỹ quyền bầu chọn Tổng Tư lệnh và Phó Tổng thống. Trong kỳ bầu cử tiếp theo vào năm 1964, họ đã góp phần giúp ứng viên Đảng Dân chủ Lyndon Johnson đánh bại ứng viên Đảng Cộng hòa Barry Goldwater. Continue reading “03/11/1964: Đặc khu Columbia lần đầu bỏ phiếu bầu Tổng thống Mỹ kể từ năm 1800”

Thế giới hôm nay: 03/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Theo một hồ sơ pháp lý trước thềm đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), Anthropic cam kết chi 895 tỷ USD cho cơ sở hạ tầng AI. Công ty báo cáo doanh thu quý III đạt gần 17 tỷ USD, tăng so với mức 1,4 tỷ USD cùng kỳ năm ngoái. Chi phí điện toán đã dẫn đến khoản lỗ hoạt động 567 triệu USD, giảm so với mức lợi nhuận hoạt động 974 triệu USD trong quý trước đó. Đợt IPO của công ty sẽ là một trong những đợt lớn nhất từ trước đến nay.

Doanh thu hàng quý của Apple vượt qua kỳ vọng, tăng 12% so với cùng kỳ năm ngoái lên 114,5 tỷ USD. Tuy nhiên, doanh số bán hàng tại Trung Quốc lại không đạt mục tiêu – tạo ra một thử thách đối với tân giám đốc John Ternus. Trong khi đó, báo cáo doanh thu hàng quý của Palantir Technologies cũng vượt qua các ước tính, đạt 2,3 tỷ USD. Doanh số thương mại của công ty phần mềm này đã lần đầu tiên vượt qua doanh số từ chính phủ. Dù vậy, chỉ số NASDAQ 100 tập trung vào công nghệ của Mỹ vẫn đóng cửa với mức giảm 1,4% vào hôm qua, phản ánh sự lo ngại dai dẳng của các nhà đầu tư về chi tiêu cho AI. Continue reading “Thế giới hôm nay: 03/11/2026”

Tập hạ bệ cựu thị trưởng từng được ví như lật đật không bao giờ ngã

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Xi topples old mayor often likened to a toy that won’t fall down,” Nikkei Asia, 29/10/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Hy vọng sẽ giành thêm nhiệm kỳ Tổng Bí thư thứ tư, Tập cảnh báo các quan chức kinh tế đã nghỉ hưu phải giữ im lặng.

Trùng Khánh, siêu đô thị với hơn 30 triệu dân ở tây nam Trung Quốc – nơi nổi tiếng với những cuộc đấu tranh quyền lực khốc liệt của đất nước – vừa thu hút lại sự chú ý trên chính trường.

Cụ thể, vào ngày 13/10, nhà chức trách đã thông báo rằng cựu Thị trưởng Hoàng Kỳ Phàm đang bị điều tra vì “nghi ngờ vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng.” Đây vốn là cách nói giảm nói tránh phổ biến cho tội tham nhũng. Continue reading “Tập hạ bệ cựu thị trưởng từng được ví như lật đật không bao giờ ngã”

Cuộc chiến Iran đã thay đổi thế giới mãi mãi

Nguồn: Kenneth M. Pollack, “The Iran War Has Changed the World Forever,” Foreign Policy, 19/10/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Một số hậu quả lâu dài và sâu rộng chỉ mới bắt đầu lộ diện.

Nhiều hệ quả trước mắt của cuộc chiến chống Iran của liên quân Mỹ-Israel đã hiển hiện rõ ràng. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của máy bay không người lái (drone) và tên lửa như những vũ khí thống trị chiến tranh; mối nguy đối với nền kinh tế toàn cầu do các mối đe dọa tại những điểm nghẽn trọng yếu như Eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb; sự thiếu hụt trong khâu mua sắm vũ khí của Mỹ; cùng nhiều vấn đề khác, đã thu hút sự chú ý rộng rãi một cách hoàn toàn hợp lý.

Tuy nhiên, dù những diễn biến đó có quan trọng đến đâu, cuộc xung đột ở Iran vẫn sẽ mang lại những tác động sâu rộng và lâu dài hơn nhiều – chúng là những thay đổi có thể thực sự mang tính bước ngoặt đối với khu vực Trung Đông và phần còn lại của thế giới. Sau vài chục năm nữa, chúng ta có thể nhìn lại cuộc xung đột này như một sự kiện dấu mốc, định hình lại căn bản những nguyên tắc cốt lõi của địa chính trị hiện đại. Continue reading “Cuộc chiến Iran đã thay đổi thế giới mãi mãi”

Thế giới hôm nay: 02/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Các ứng dụng cảnh báo khẩn cấp của Nga và Ukraine được cho là đã bị tấn công mạng. Ukraine cáo buộc Nga là thủ phạm gửi đi các tin nhắn, một vài trong số đó có nội dung báo động về một “cảnh báo hạt nhân” trên toàn quốc. Chính quyền kêu gọi người dùng bỏ qua các “tin nhắn lạ.” Phía Nga cho biết ứng dụng cảnh báo khẩn cấp của họ cũng bị tin tặc tấn công, nhưng chưa đi đến việc đổ lỗi cho Ukraine. Trong khi đó, Ukraine đã nối lại các cuộc tấn công vào những nhà máy lọc dầu của Nga, bất chấp yêu cầu từ Donald Trump.

Haley Stevens – người vừa thất bại trong cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ tại bang Michigan – tuyên bố ủng hộ ứng viên Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử Thượng viện sắp tới của bang này. Stevens đã đi lễ nhà thờ cùng Mike Rogers sau khi rút lại sự ủng hộ dành cho ứng viên Đảng Dân chủ Abdul El-Sayed. Bà cho biết mình cảm thấy “không được chào đón” trong chiến dịch tranh cử của ông. Đây là một ghế mà Đảng Dân chủ có thể phải giữ bằng được để giành thế đa số tại Thượng viện. Vui mừng trước tin này, Trump đã ngỏ lời mời Stevens gia nhập Đảng Cộng hòa. Continue reading “Thế giới hôm nay: 02/11/2026”

Ván cược lớn của Seoul vào hoạt động vận tải biển tại Bắc Cực

Nguồn: Edward Rhys Jones, “Seoul’s bold bet on Arctic shipping”, East Asia Forum, 29/10/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Mặc dù có nhiều ý kiến bàn luận về Tuyến đường biển phương Bắc (NSR), đây vẫn là một lộ trình nguy hiểm và thiếu tin cậy để vận chuyển hàng hóa từ châu Á sang châu Âu. Dù tình trạng nóng lên toàn cầu đã khiến diện tích băng biển giảm nhanh chóng, các khối băng trôi vẫn có thể gây hư hại nghiêm trọng cho những con tàu có vỏ bằng thép. Ngành vận tải biển Đông Á còn một chặng đường dài phía trước mới có thể hiện thực hóa tham vọng tại Bắc Cực.

Thời tiết ở vùng cực bắc vô cùng thất thường, trong khi sự hình thành các lớp băng dày từ cuối mùa thu đến tận mùa xuân khiến khoảng thời gian có thể sử dụng tuyến đường này một cách an toàn trở nên rất ngắn. Hệ quả là các hoạt động tìm kiếm và cứu nạn tại Bắc Cực đặt ra những thách thức đặc thù. Đây cũng là một phần lý do khiến phí bảo hiểm đối với các đơn vị vận tải chọn sử dụng NSR luôn ở mức rất cao. Continue reading “Ván cược lớn của Seoul vào hoạt động vận tải biển tại Bắc Cực”

01/11/1755: Động đất tàn phá Lisbon

Nguồn: Earthquake takes heavy toll on Lisbon, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1755, một trận động đất kinh hoàng đã tấn công thành phố Lisbon, Bồ Đào Nha, cướp đi sinh mạng của khoảng 50.000 người. Sau đợt tàn phá trên diện rộng này, thành phố gần như phải xây dựng lại từ đầu.

Lisbon là thủ đô và thành phố lớn nhất của Bồ Đào Nha trong thế kỷ 18 đầy thịnh vượng, thời kỳ mà kim cương và vàng từ thuộc địa ở Brazil đã giúp nhiều người dân Bồ Đào Nha trở nên giàu có. Khi ấy, khoảng 10% trong số 3 triệu dân của Bồ Đào Nha sống tại Lisbon. Là một trong những cảng biển lớn nhất trên Đại Tây Dương, thành phố đóng vai trò then chốt trong thương mại toàn cầu. Năm 1755, Lisbon cũng là một trung tâm lớn của Thiên Chúa giáo và là nơi cư ngụ của các chức sắc tôn giáo. Continue reading “01/11/1755: Động đất tàn phá Lisbon”

Bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ và tác động đối với Đông Nam Á

Nguồn: Stephen Olson, “US Midterm Elections Serve as Bellwether for Southeast Asia”, Fulcrum, 22/10/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Đảng Dân chủ đang đứng trước cơ hội giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới. Nếu điều này xảy ra, các quốc gia Đông Nam Á phụ thuộc vào xuất khẩu sang thị trường Mỹ rộng lớn có thể nhìn thấy một tia hy vọng.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, trong đó một phần ba số ghế Thượng viện và toàn bộ số ghế Hạ viện sẽ được bầu lại, sẽ diễn ra vào ngày 3/11. Mặc dù kết quả bầu cử khó có thể tạo ra những tác động trực tiếp và đột biến đối với Đông Nam Á, đây sẽ là một chỉ dấu quan trọng, cung cấp những tín hiệu hữu ích về triển vọng của khu vực trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Trump, đặc biệt trong lĩnh vực chính sách thương mại. Continue reading “Bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ và tác động đối với Đông Nam Á”

Israel dưới dấu ấn của Netanyahu

Nguồn: Dalia Dassa Kaye, “The Israel Netanyahu Made”, Foreign Affairs, 27/10/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã chi phối nền chính trị nước này trong suốt bốn thập kỷ qua, và ảnh hưởng của ông sẽ không chấm dứt ngay cả khi cử tri Israel bỏ phiếu loại ông khỏi vị trí lãnh đạo. Trong thời gian giữ cương vị thủ tướng lâu nhất lịch sử Israel, Netanyahu đã làm thay đổi sâu sắc những nguyên tắc định hình chính sách an ninh quốc gia. Việc ông kiên quyết bác bỏ quyền thành lập nhà nước của người Palestine đã góp phần đẩy vấn đề này ra khỏi các cuộc tranh luận chính trị chủ lưu. Đồng thời, những lời kêu gọi tiến hành chiến tranh chống Iran mà ông kiên trì đưa ra từ lâu hiện đã trở thành một định hướng chính sách được chấp nhận rộng rãi trong giới chính trị và an ninh Israel. Continue reading “Israel dưới dấu ấn của Netanyahu”