Thế giới hôm nay: 19/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Andy Burnham giành chiến thắng trong cuộc bầu cử phụ ở Makerfield, tạo đà để ông thách thức Keir Starmer cho vị trí lãnh đạo Công Đảng Anh và theo đó là chức thủ tướng của đất nước. Burnham – người sẽ từ chức thị trưởng Greater Manchester trước khi trở thành nghị sĩ – đã giành được 55% số phiếu bầu, dễ dàng đánh bại ứng viên của Đảng Cải cách với 35% phiếu. Trong một bài phát biểu sau cuộc bầu cử, ông nói rằng đây có thể là “cơ hội thay đổi cuối cùng” của Công Đảng.

Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance hoãn chuyến đi đến gặp các nhà đàm phán Iran ở Thụy Sĩ, viện dẫn lý do về hậu cần. Hai bên dự kiến thảo luận về việc thực thi thỏa thuận được ký bởi Tổng thống Mỹ và Iran trong tuần này. Trước đó, Vance đã khiển trách các thành viên nội các Israel vì chỉ trích thỏa thuận của Donald Trump. Ông nói rằng Tổng thống Mỹ là “nguyên thủ quốc gia duy nhất trên toàn thế giới” có thiện cảm với Israel. Continue reading “Thế giới hôm nay: 19/06/2026”

Lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran mới chỉ là bước đầu

Nguồn: Daniel Byman, “The Truce Between the U.S. and Iran Was the Easy Part,” Foreign Policy, 15/06/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Buộc Iran nhượng bộ trong các vấn đề then chốt sẽ là một nhiệm vụ khó khăn.

Trong các cuộc xung đột giữa các quốc gia, chiến tranh thường nổ ra để cải thiện vị thế mặc cả. Liệu nước Mỹ hiện tại đang ở vị thế tốt hơn để đạt được những gì họ muốn từ Iran trên bàn đàm phán — hay tệ hơn?

Khuôn khổ thỏa thuận mà Trump đã vạch ra — mở cửa Eo biển Hormuz, chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Iran, và chấm dứt các cuộc không kích — bản thân nó rất mơ hồ, trong khi nhiều vấn đề quan trọng vẫn chưa được giải quyết, như phạm vi và quy mô của bất kỳ khoản cứu trợ kinh tế nào cho Iran, tình trạng cuộc chiến của Israel với Hezbollah ở Lebanon, và tương lai chương trình hạt nhân của Iran. Chính bởi những điểm bất định này, ngay cả khi nền hòa bình mong manh được duy trì, Mỹ và Iran vẫn phải liên tục đàm phán về các chi tiết và bước đi tiếp theo. Thật không may, cuộc chiến của Mỹ và Israel chống lại Iran có thể đã khiến Mỹ ít có khả năng thu được những nhượng bộ từ Tehran hơn, bất chấp cái giá phải trả quá đắt. Continue reading “Lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran mới chỉ là bước đầu”

Lời hứa hão huyền về sự ổn định quan hệ Mỹ – Trung

Nguồn:  Jonathan A. Czin, “The False Promise of U.S.-China Stability”, Foreign Affairs, 15/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Một sự im lặng đầy bất an đã trở thành đặc trưng trong quan hệ Mỹ-Trung dưới nhiệm kỳ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Mặc dù cả hai chính phủ đều gọi đây là “sự ổn định chiến lược mang tính xây dựng”, mối bang giao Mỹ-Trung lại quá mong manh và nông cạn, đồng thời thiếu vắng cả tham vọng lẫn tầm nhìn tích cực từ cả hai phía, khiến việc mô tả cục diện hiện tại như một thế bế tắc được định hình bởi “sự đảm bảo gây hỗn loạn lẫn nhau” xem chừng sẽ xác đáng hơn. Trong tương lai, câu hỏi quan trọng đối với cả hai bên là ai đang tận dụng tốt hơn khoảng lặng chuyển tiếp này. Continue reading “Lời hứa hão huyền về sự ổn định quan hệ Mỹ – Trung”

18/06/2023: Tàu lặn Titan phát nổ trên đường đi tham quan xác tàu Titanic

Nguồn: Submersible Titan implodes on its way to tour the Titanic wreckage, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2023, chỉ chưa đầy hai giờ kể từ khi bắt đầu chuyến lặn dự kiến để tham quan xác tàu Titanic, tàu lặn biển sâu Titan đã trải qua một vụ nổ thảm khốc, cướp đi sinh mạng của cả năm hành khách trên tàu.

Trong số những người thiệt mạng có Stockton Rush, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành OceanGate Expeditions — công ty đã chế tạo tàu Titan và tổ chức các chuyến tham quan dưới đáy biển. Rush là người tích cực thúc đẩy du lịch biển sâu; ông gọi các hành khách của mình là “các chuyên gia thực thi sứ mệnh” — mỗi người trong số họ đã trả 250.000 USD để có cơ hội tận mắt ngắm nhìn xác tàu Titanic nổi tiếng. Continue reading “18/06/2023: Tàu lặn Titan phát nổ trên đường đi tham quan xác tàu Titanic”

Thế giới hôm nay: 18/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump ký biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt cuộc chiến của Mỹ với Iran. Các điều khoản bao gồm chấm dứt giao tranh ở Lebanon, lập một quỹ trị giá 300 tỷ USD để “tái thiết và phát triển kinh tế” Iran, và cấm nước này sở hữu vũ khí hạt nhân. Iran được yêu cầu cho phép tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz miễn phí trong 60 ngày trong khi các bên đàm phán một thỏa thuận cuối cùng.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif xác nhận rằng Iran cũng đã ký thỏa thuận sơ bộ. Tổng thống Mỹ đã ký tài liệu này sau khi dùng bữa tối với các nhà lãnh đạo G7 tại Versailles – một cung điện có lịch sử không mấy vẻ vang trong việc mang lại các hiệp ước hòa bình lâu dài. Ông đe dọa sẽ “ném bom tơi bời” Iran nếu nước này vi phạm thỏa thuận. Tuy nhiên, vị tổng thống tuyên bố các đồng minh của Mỹ “yêu thích” thỏa thuận này. Continue reading “Thế giới hôm nay: 18/06/2026”

Những điều đã biết và chưa biết về Thỏa thuận Hòa bình Mỹ – Iran

Nguồn:  John Haltiwanger, “What We Do and Don’t Know About the U.S.-Iran Peace Deal”, Foreign Policy, 16/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Mỹ và Iran hôm Chủ nhật vừa qua đã công bố đạt được một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng, vốn đã cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người và gây hỗn loạn cho nền kinh tế toàn cầu. Sự kiện này đánh dấu một bước tiến tích cực trong tiến trình hòa bình vốn bị đình trệ suốt nhiều tuần, nhưng nhiều chi tiết cụ thể vẫn chưa được hé lộ do văn bản thỏa thuận chưa được công bố. Hai bên dự kiến sẽ tổ chức lễ ký kết chính thức vào thứ Sáu tới.

Dưới đây là thông tin chi tiết về những điều đã biết và chưa biết quanh thỏa thuận tạm thời này — vốn được Iran mô tả như một bản ghi nhớ (MOU) — cùng những kịch bản có thể xảy ra tiếp theo. Continue reading “Những điều đã biết và chưa biết về Thỏa thuận Hòa bình Mỹ – Iran”

Havana trên bờ vực, Hà Nội tiến thoái lưỡng nan

Tác giả: Nguyễn Khắc Giang & Lê Hồng Hiệp

Việc chính quyền Trump truy tố cựu Chủ tịch Cuba Raúl Castro và áp đặt trừng phạt đối với người kế nhiệm ông, Miguel Díaz-Canel, cho thấy Washington hiện coi thay đổi chế độ ở Havana là một lựa chọn chính sách khả thi. Điều này càng làm trầm trọng thêm những khó khăn mà Cuba đang đối mặt. Sự sụp đổ của Nicolás Maduro ở Venezuela hồi tháng Giêng đã cắt đứt nguồn dầu trợ cấp lâu nay giúp duy trì nền kinh tế Cuba, đẩy hòn đảo này vào cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội nghiêm trọng nhất kể từ thập niên 1990. Continue reading “Havana trên bờ vực, Hà Nội tiến thoái lưỡng nan”

Thế giới hôm nay: 17/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Ngoại trưởng Iran tuyên bố cuộc chiến với Mỹ sẽ không “kết thúc hoàn toàn” cho đến khi Israel rút quân khỏi miền nam Lebanon, nơi họ đang giao tranh với Hezbollah, nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn. Các lực lượng vũ trang Iran đe dọa sẽ “đáp trả cứng rắn” nếu các cuộc không kích của Israel vào Lebanon vẫn tiếp diễn. Dù vậy, các tàu chở dầu của Iran đã đi qua Eo biển Hormuz lần đầu tiên sau hai tháng, theo thông tin từ trang web giám sát tàu biển TankerTrackers.

SpaceX trở thành công ty có giá trị lớn thứ năm trên thế giới, vượt qua Amazon (và vượt qua Microsoft trong một thời gian ngắn) trong ngày giao dịch thứ ba kể từ đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) kỷ lục. Công ty công nghệ tên lửa và trí tuệ nhân tạo này đã đạt mức định giá gần 3 nghìn tỷ USD trước khi giảm xuống còn 2,7 nghìn tỷ USD vào lúc thị trường đóng cửa. Trong một diễn biến khác, SpaceX dự kiến trả 60 tỷ USD cho Anysphere, công ty tạo ra Cursor, một công cụ phổ biến để viết mã lập trình bằng AI. Continue reading “Thế giới hôm nay: 17/06/2026”

G7 và nỗ lực chữa lành bất thành

Nguồn:  Barry Eichengreen, “No Bridge Over Healing Waters for the G7”, Project Syndicate, 15/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Chính phủ Pháp dưới sự điều hành của Tổng thống Emmanuel Macron đã tận dụng tối đa nhiệm kỳ chủ tịch kéo dài sáu tháng của mình tại G7 — câu lạc bộ tập hợp các nền kinh tế lớn có thu nhập cao. Nhiệm kỳ của Pháp sẽ khép lại vào tuần này bằng một hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo tại thị trấn nghỉ dưỡng Évian-les-Bains. Câu hỏi đặt ra là liệu hội nghị có thể đạt được bất cứ điều gì thực chất hơn là một màn trình diễn của những cái bắt tay xã giao thân mật. Continue reading “G7 và nỗ lực chữa lành bất thành”

Kim Jong Un là người hưởng lợi chính trong thượng đỉnh với Tập Cận Bình

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Kim Jong Un emerges as winner in summit with Xi Jinping,” Nikkei Asia, 11/06/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Hành động cân bằng ngoại giao của nhà lãnh đạo Triều Tiên đã giúp vấn đề phi hạt nhân hóa không bị nhắc đến.

Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un dường như đã trở thành người chiến thắng trong hội nghị thượng đỉnh được dư luận chú ý rộng rãi với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, giành được những nhượng bộ đáng kể từ người láng giềng hùng mạnh hơn.

Kim đã đạt được điều mình muốn tại cuộc hội đàm với Tập ở Bình Nhưỡng vào thứ Hai ngày 8/6, ngày đầu tiên trong chuyến thăm kéo dài hai ngày của nhà lãnh đạo tối cao Trung Quốc. Continue reading “Kim Jong Un là người hưởng lợi chính trong thượng đỉnh với Tập Cận Bình”

16/06/1862: Trận Secessionville trong Nội chiến Mỹ

Nguồn: Union thwarted at the Battle of Secessionville, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1862, nỗ lực của phe Liên minh miền Bắc nhằm đánh chiếm Charleston, Nam Carolina, đã bị cản bước khi quân Hợp bang miền Nam đẩy lùi một cuộc tấn công tại Secessionville, ở phía nam thành phố, trên Đảo James.

Quay trở lại tháng 11/1861, các tàu của Liên minh đã chiếm được Port Royal ở Nam Carolina, nằm giữa Charleston và Savannah, Georgia, mang lại cho miền Bắc một căn cứ quan trọng để từ đó triển khai các hoạt động quân sự dọc theo bờ biển phía nam.

Continue reading “16/06/1862: Trận Secessionville trong Nội chiến Mỹ”

Thế giới hôm nay: 16/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump tuyên bố một biên bản ghi nhớ với Iran đã được “ký toàn bộ” và Eo biển Hormuz sẽ “hoàn toàn rộng mở” vào thứ Sáu, khi thỏa thuận chấm dứt chiến tranh sẽ được chính thức hóa. Các chi tiết vẫn còn mơ hồ và nhiều khía cạnh có thể sẽ gây tranh cãi. Vẫn còn phải đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran, và việc nới lỏng các lệnh trừng phạt có thể phụ thuộc vào tiến độ đàm phán. Trong khi đó, Mỹ, Iran, và Israel dường như bất đồng về việc thỏa thuận mới có ý nghĩa gì đối với sự chiếm đóng hiện tại của Israel ở miền nam Lebanon.

Chứng khoán châu Á phục hồi trong ngày thứ hai liên tiếp khi tin tức về thỏa thuận này đẩy giá cổ phiếu trên toàn thế giới tăng cao. Hôm qua, chỉ số S&P 500 của Mỹ tăng vọt gần 1,7%, trong khi chỉ số Nasdaq thiên về công nghệ tăng hơn 3%. Trước đó, chỉ số STOXX 600 của châu Âu cũng mở cửa ở mức cao kỷ lục mọi thời đại. Các cổ phiếu hàng không thì cất cánh trong lúc giá dầu toàn cầu giảm. Continue reading “Thế giới hôm nay: 16/06/2026”

Càng đòi hỏi đồng minh, Mỹ càng mất ảnh hưởng

Nguồn: Robert Dujarric, “The more the US demands of its allies, the less dominant it will be”, Nikkei Asia, 11/06/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Khi các nước đối tác ngày càng gia tăng sức mạnh quân sự, việc phối hợp hành động sẽ ngày càng khó khăn hơn

Tại Đối thoại Shangri-La mới đây, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố rằng: “Thời đại mà Mỹ trợ cấp quốc phòng cho các quốc gia giàu có đã kết thúc. Chúng tôi cần đối tác chứ không phải các quốc gia được bảo hộ.”

Tuyên bố này phản ánh sự hiểu sai về các chính sách của Trump, nhưng đồng thời cũng phản ánh bản chất hệ thống đồng minh của Mỹ — do Franklin D. Roosevelt khởi xướng, Harry Truman và Dwight D. Eisenhower củng cố, và các đời tổng thống tiếp theo, trừ Trump, duy trì với nhiều điều chỉnh thành công lẫn thất bại. Continue reading “Càng đòi hỏi đồng minh, Mỹ càng mất ảnh hưởng”

Hồi kết cho liên minh Mỹ – Israel

Nguồn: Joshua Leifer, “The End of the U.S.-Israel Alliance”, Foreign Policy, 15/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Dường như Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đạt được điều mà các vị tiền nhiệm của ông chỉ dám mơ ước: các chiến đấu cơ Mỹ và Israel sánh đôi trên bầu trời Tehran, còn các sĩ quan Israel thì thiết lập sở chỉ huy ngay tại trụ sở Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ở Florida. Kể từ thời David Ben-Gurion, các nhà lãnh đạo Israel luôn tìm kiếm sự bảo trợ từ siêu cường số một thế giới với hy vọng điều đó sẽ bảo chứng cho sự tồn tại lâu dài của quốc gia này. Chưa ai từng hình dung ra mức độ hợp tác sâu sắc như những gì đang diễn ra trước mắt. Nếu có thể đánh thức “Ông già” — cách người ta gọi Ben-Gurion — dậy từ giấc ngủ ngàn thu giữa vùng cát trắng Sde Boker, ông chắc chắn sẽ vô cùng hân hoan trước tin này. Continue reading “Hồi kết cho liên minh Mỹ – Israel”

Thế giới hôm nay: 15/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Mỹ và Iran đạt được một thỏa thuận về cuộc chiến của họ. Tuy nhiên, các chi tiết vẫn còn khá sơ sài. Donald Trump tuyên bố thỏa thuận này sẽ kéo dài lệnh ngừng bắn, khôi phục hoạt động vận tải biển qua Eo biển Hormuz, và rằng Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran. Iran nói rằng thỏa thuận này – mà họ khẳng định sẽ bao gồm cả Lebanon – sẽ được ký kết tại Geneva vào thứ Sáu. Thỏa thuận sơ bộ này dự kiến mở đường cho các cuộc đàm phán giải quyết chương trình hạt nhân của Iran và tiến tới kết thúc chiến tranh vĩnh viễn.

Các thị trường chứng khoán châu Á tăng vọt khi mở cửa, trong khi giá dầu thô Brent, chuẩn dầu mỏ toàn cầu, giảm 4%, xuống còn khoảng 83 USD/thùng. Một số lãnh đạo thế giới hoan nghênh thỏa thuận này, trong khi một số nhà lập pháp Mỹ lại tỏ ra hoài nghi. Lindsey Graham, vị thượng nghị sĩ từ Đảng Cộng hòa, cho biết ông “hơi lo ngại rằng quan điểm của Iran về thỏa thuận này dường như khác với những gì nhóm đàm phán Mỹ đang tuyên bố. Continue reading “Thế giới hôm nay: 15/06/2026”

World Cup là phép thử về khả năng kiểm soát lãnh thổ của Mexico

Nguồn: “The World Cup will test Mexico’s control over its territory”, The Economist, 07/06/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Donald Trump, người cho rằng chính phủ Mexico quá yếu ớt để chống lại các băng đảng ma túy, sẽ theo dõi sát sao tình hình.

Khi World Cup khởi tranh vào ngày 11 tháng 6, Guadalajara rất muốn giới thiệu với du khách không chỉ rượu tequila, nhạc mariachi và món tortas ahogadas — một loại bánh mì kẹp cay nổi tiếng của thành phố. Thủ phủ bang Jalisco — với khẩu hiệu “Jalisco là Mexico” — cũng là trung tâm công nghệ, đổi mới và đầu tư nước ngoài. “Chúng tôi hiểu rằng Guadalajara hiện đang thu hút sự chú ý từ cả thế giới,” trưởng ban tổ chức địa phương của giải đấu Monserrat Hidalgo phát biểu. Continue reading “World Cup là phép thử về khả năng kiểm soát lãnh thổ của Mexico”

Điều gì sẽ đến sau trật tự thế giới?

Nguồn: Bruno Maçães, “What Comes After Global Order,” Foreign Policy, 27/11/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Thay vì một khuôn khổ quốc tế mới, chúng ta cần một hệ thống để chuyển đổi từ khuôn khổ này sang khuôn khổ tiếp theo.

Mọi đế chế cuối cùng đều nhận ra cùng một sự thật phũ phàng: chúng đều có ngày tàn. Người Mỹ giờ đây đang nhận ra điều đó. Người Trung Quốc, đáng khen thay, đã nhận ra điều này từ lâu. Họ biết rằng sẽ không có một thế kỷ Trung Quốc theo cách như từng có một thế kỷ Mỹ, bởi kỷ nguyên của trật tự thế giới đã kết thúc. Những gì chúng ta có hiện nay là quá trình thiết lập trật tự, kiến thiết thế giới — một quá trình không có hồi kết. Continue reading “Điều gì sẽ đến sau trật tự thế giới?”

14/06/1917: Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson đọc diễn văn Ngày Quốc kỳ

Nguồn: U.S. President Woodrow Wilson gives Flag Day address, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1917, khi các binh sĩ của Lực lượng Viễn chinh Mỹ (AEF) lên đường gia nhập phe Hiệp ước trên các chiến trường của Thế chiến I tại Pháp, Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson có bài phát biểu trước công chúng cả nước nhân lễ kỷ niệm Ngày Quốc kỳ hàng năm.

Chỉ một năm trước đó, vào ngày 30/5/1916, Wilson chính thức tuyên bố ngày 14/6 là “Ngày Quốc kỳ” (Flag Day) để kỷ niệm lá cờ “Stars and Stripes” (Sao và Sọc) — được chọn làm quốc kỳ vào ngày 14/6/1777, khi thiết kế chỉ bao gồm 13 ngôi sao tượng trưng cho 13 tiểu bang ban đầu. Continue reading “14/06/1917: Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson đọc diễn văn Ngày Quốc kỳ”

Mỹ đang tự vắt kiệt sức mạnh của mình

Nguồn:  Hal Brands, “U.S. Power Is Wrung Out”, Foreign Policy, 09/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Cuộc chiến tại Vùng Vịnh đã tạo ra những cú sốc trên quy mô toàn cầu — làm chao đảo nền kinh tế thế giới, gây rạn nứt các liên minh của Mỹ, tạo ra những đứt gãy lịch sử đối với quyền tự do hàng hải, và đẩy trật tự không phổ biến vũ khí hạt nhân đến điểm giới hạn. Thế nhưng, một trong những hệ lụy quan trọng nhất và có khả năng gây bất ổn lớn nhất của cuộc xung đột này chính là việc phơi bày tình trạng mất cân bằng chiến lược của Mỹ dưới một lăng kính trần trụi. Continue reading “Mỹ đang tự vắt kiệt sức mạnh của mình”

13/06/1967: Thurgood Marshall được đề cử vào Tối cao Pháp viện Mỹ

Nguồn: Thurgood Marshall nominated to Supreme Court, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1967, Tổng thống Lyndon B. Johnson đề cử Thẩm phán Tòa Phúc thẩm Mỹ Thurgood Marshall vào vị trí của Phó Chánh án Tối cao Pháp viện Tom C. Clark sắp nghỉ hưu. Đến ngày 30/8, sau một cuộc tranh luận nảy lửa, Thượng viện phê chuẩn việc đề cử Marshall với tỷ lệ phiếu 69-11. Hai ngày sau, ông tuyên thệ nhậm chức trước Chánh án Earl Warren, trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên trong lịch sử ngồi vào tòa án cao nhất của nước Mỹ. Continue reading “13/06/1967: Thurgood Marshall được đề cử vào Tối cao Pháp viện Mỹ”