Featured

Thí điểm tiền mã hóa của Việt Nam và con đường giữa Bắc Kinh và Singapore

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

Xem thêm: Các chương khác trong bản thảo “Vượt ra ngoài gia công” 

Tóm tắt

      • Ngày 9/9/2025, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP, khởi động chương trình thí điểm kéo dài năm năm về cấp phép cho các sàn giao dịch tài sản mã hóa. Nghị quyết quy định mức vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng (khoảng 380–400 triệu đô la Mỹ), giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở mức 49%, đồng thời yêu cầu hoạt động phát hành, giao dịch và thanh toán phải được thực hiện bằng đồng Việt Nam. Chương này xem đây là một nỗ lực có chủ đích nhằm định vị Việt Nam ở khoảng giữa lệnh cấm hoàn toàn của Trung Quốc và chế độ cấp phép tương đối cởi mở, dù sàng lọc nghiêm ngặt, của Singapore. Continue reading “Thí điểm tiền mã hóa của Việt Nam và con đường giữa Bắc Kinh và Singapore”
Featured

Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’

Tác giả: Lê Hồng Hiệp

PHẦN I — TÀI TRỢ CHO NỀN KINH TẾ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Chương 1. Đặt cược vào thất bại: Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và chính trị học của vốn rủi ro

Yozma của Israel và Temasek-EDBI của Singapore cho thấy vốn nhà nước có thể kéo theo tư nhân nếu tách khỏi né tránh rủi ro hành chính. Việt Nam thiếu vốn giai đoạn hạt giống và Series A; nút thắt nằm ở quản trị, không phải nguồn vốn.

Chương 2. Nợ cho những kẻ mơ mộng: Tín dụng chính sách và giới hạn của việc cho start-up vay vốn

Tín dụng chính sách Hàn Quốc, đối lập tài trợ và vốn cổ phần Israel, cho thấy start-up ít phù hợp với công cụ nợ. Chương này xem xét Quỹ Hỗ trợ Đầu tư theo Nghị định 182, gợi ý rằng Việt Nam chọn cho vay, trợ cấp vì an toàn chính trị hơn rủi ro vốn cổ phần. Continue reading “Mục lục ‘Vượt ra ngoài gia công: Kinh nghiệm quốc tế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Việt Nam’”

01/10/1890: Thành lập Vườn Quốc gia Yosemite

Nguồn: Yosemite National Park established, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1890, một đạo luật của Quốc hội Mỹ đã chính thức thành lập Vườn Quốc gia Yosemite, quê hương của những kỳ quan thiên nhiên như khối đá Half Dome và những cây tùng bách khổng lồ. Nhà tiên phong về môi trường John Muir (1838–1914) cùng các cộng sự của ông đã nỗ lực vận động để thành lập công viên. Đạo luật sau đó được Tổng thống Benjamin Harrison ký ban hành, mở đường cho nhiều thế hệ người đi bộ đường dài, người cắm trại và những người yêu thiên nhiên, cùng với vô số biển báo “Xin đừng cho gấu ăn.” Continue reading “01/10/1890: Thành lập Vườn Quốc gia Yosemite”

Thế giới hôm nay: 01/10/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Một chuyến bay của Flydubai từ Dubai đến Tel Aviv đã được chuyển hướng đến Ả Rập Saudi sau khi rơi gần 6.100 m và phát tín hiệu cầu cứu. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tiết lộ rằng một phi công trong đoàn đã đâm người còn lại và cố gắng làm rơi máy bay, trước khi các hành khách xông vào buồng lái để khống chế kẻ tấn công. Hãng hàng không này đã đình chỉ các chuyến bay đến và đi từ Israel trong lúc chính quyền điều tra các động cơ đằng sau vụ việc.

Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ – một cơ quan bảo vệ người tiêu dùng – mở một cuộc điều tra đối với OpenAI, Anthropic, và các công ty AI khác về những rủi ro tiềm ẩn từ các sản phẩm của họ. Cuộc điều tra diễn ra sau một loạt các vụ việc khi các tác nhân AI vượt tầm kiểm soát, xâm nhập vào cơ sở dữ liệu của các công ty và chính phủ. Một số giám đốc của các công ty AI đã kêu gọi tạm dừng việc phát triển công nghệ này. Continue reading “Thế giới hôm nay: 01/10/2026”

Ấn Độ cần mạng lưới kết nối cho hệ thống vũ khí sẵn có của mình

Nguồn: Abhishek, “India has the weapons. Now it needs the network”, Nikkei Asia, 25/09/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

New Delhi cần kết nối kho vũ khí ngày càng lớn của mình thành một hệ thống tác chiến thống nhất và có khả năng phản ứng nhanh.

Thách thức quân sự của Ấn Độ hiện nay không còn nằm ở hỏa lực, mà ở tốc độ triển khai. Trong chiến tranh hiện đại, bên nào phát hiện mối đe dọa, ra quyết định và hành động trước sẽ giành được lợi thế quyết định. New Delhi đã dành nhiều năm trang bị các khí tài như tiêm kích Rafale, hệ thống phòng không S-400, tên lửa BrahMos và máy bay không người lái vũ trang. Ấn Độ đã có trong tay những vũ khí cần thiết. Tuy nhiên, nhiệm vụ khó khăn hơn là tích hợp chúng để có thể phối hợp hoạt động theo thời gian thực như một hệ thống thống nhất. Continue reading “Ấn Độ cần mạng lưới kết nối cho hệ thống vũ khí sẵn có của mình”

Trung Quốc vẫn nắm giữ những gì nước Mỹ cần

Nguồn: Adam S. Posen, “China Still Has What America Needs”, Foreign Affairs, 21/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Chính quyền Trump bước vào cuộc gặp thượng đỉnh với nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 10 năm 2025 với thái độ đầy tự tin, khẳng định rằng Mỹ nắm lợi thế đòn bẩy trước Trung Quốc nhờ là nước nhập siêu trong quan hệ thương mại song phương. Như Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng phát biểu: “Chúng ta mất gì khi người Trung Quốc tăng thuế với chúng ta? Chúng ta chỉ xuất khẩu sang họ bằng một phần năm những gì họ xuất khẩu sang chúng ta, vì vậy đó là một quân bài cầm chắc phần thua đối với họ”. Nhận định này nhanh chóng bộc lộ sự sai lầm.

Như tôi từng lập luận trên Foreign Affairs, các cuộc chiến thương mại rất dễ thất bại khi một quốc gia phụ thuộc vào một nhà xuất khẩu về những đầu vào khó thay thế nhưng vẫn nhìn thương mại như một trò chơi có tổng bằng không. Trung Quốc nắm “ưu thế leo thang” trước Mỹ, nghĩa là ở bất kỳ mức độ đối đầu nào, chính phủ Trung Quốc cũng có khả năng gây ra cho Mỹ nhiều tổn thất hơn chiều ngược lại. Chẳng hạn, để Bắc Kinh nới lỏng các hạn chế đối với xuất khẩu đất hiếm, lĩnh vực mà Trung Quốc kiểm soát từ 80 đến 90% sản lượng toàn cầu, Mỹ đã phải nhượng bộ về thuế quan, kiểm soát công nghệ và chính sách thị thực qua nhiều vòng đàm phán khác nhau. Continue reading “Trung Quốc vẫn nắm giữ những gì nước Mỹ cần”

Thế giới hôm nay: 30/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm tăng lên 5,6%, mức cao nhất kể từ năm 2002, trong khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm tăng lên 5,29%. Chi phí đi vay của chính phủ Mỹ đang gia tăng do giá dầu cao, lạm phát dai dẳng, và nợ công chồng chất. Cam kết của Bộ Tài chính vào tháng trước về việc đẩy mạnh chương trình mua lại trái phiếu hầu như không thể ngăn chặn làn sóng bán tháo này.

Donald Trump khẳng định giám đốc điều hành của các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu đã ký một thỏa thuận “ràng buộc về mặt đạo đức” nhằm tự giám sát các tiêu chuẩn an toàn, sau khi một số ông trùm công nghệ gặp Tổng thống tại Nhà Trắng. Trong một diễn biến khác, Sam Altman chia sẻ rằng công ty của ông, OpenAI, sẽ không “hành động bốc đồng, dồn hết tốc lực để tiến tới phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).” Nguyên nhân là do các mô hình của họ có xu hướng tự động thâm nhập vào hệ thống mà không cần người dùng ra lệnh. Thay vào đó, phòng thí nghiệm AI này được cho là sẽ tìm cách huy động vốn tư nhân. Continue reading “Thế giới hôm nay: 30/09/2026”

Machiavelli nếu còn sống sẽ nhận định gì về Trump?

Nguồn: Stephen M. Walt, “What Machiavelli Would Say About Trump”, Foreign Policy, 23/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Tuần trước, Paul Krugman đã đăng một bài viết rất hay trên Substack, chỉ ra cách các quốc gia khác đang nhanh chóng trút bỏ nỗi sợ hãi đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Họ bắt đầu liên kết với nhau để phản ứng trước chính sách đối ngoại thất thường và mang tính chèn ép của ông. Krugman hoàn toàn có lý, nhưng điều khiến tôi chú ý là việc ông trích dẫn câu nói nổi tiếng của Niccolò Machiavelli rằng, để trở thành một đấng quân vương thành công, “được e sợ thì tốt hơn là được yêu mến”. Lý tưởng nhất, một quân vương nên hướng tới cả hai, nhưng Machiavelli lưu ý rằng điều này cực kỳ khó đạt được. Vì vậy, nếu buộc phải chọn một trong hai, được e sợ vẫn tốt hơn, bởi lòng người vốn dễ thay đổi và tình cảm của họ không đáng tin cậy, trong khi nỗi sợ hãi lại được duy trì “bởi nỗi sợ về hình phạt luôn thường trực và không bao giờ thất bại”. Continue reading “Machiavelli nếu còn sống sẽ nhận định gì về Trump?”

29/09/2008: Chỉ số Dow sụt giảm kỷ lục trong một ngày

Nguồn: Dow suffers record-breaking single-day drop, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2008, sau khi Quốc hội Mỹ không thể thông qua được kế hoạch giải cứu ngân hàng trị giá 700 tỷ USD, chỉ số công nghiệp Dow Jones đã giảm 777,68 điểm, mức giảm điểm trong một ngày lớn nhất trong lịch sử của chỉ số này vào thời điểm đó.

Mức giảm 7% của Dow Jones khi ấy đã vượt qua đợt giảm 684,81 điểm vào ngày 17/09/2001 (ngày giao dịch đầu tiên sau sự kiện 11/9). Tương tự, chỉ số S&P 500 cũng mất 8,8% giá trị, mức giảm trong ngày lớn nhất kể từ năm 1987, còn chỉ số Nasdaq giảm 9,1%, mức giảm điểm trong ngày lớn nhất của chỉ số này trong vòng tám năm. Continue reading “29/09/2008: Chỉ số Dow sụt giảm kỷ lục trong một ngày”

Thế giới hôm nay: 29/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

OpenAI hủy bỏ đợt ra mắt GPT-6.1 Astra, vốn được lên kế hoạch vào tháng 10, vì những lo ngại về an toàn. Công ty cho biết mô hình mới này chưa đủ tốt trong việc “hoạt động đúng phạm vi và thẩm quyền” hoặc giao tiếp về “loại công việc mà nó đã thực hiện.” Trong một diễn biến khác, đối thủ của họ là Anthropic đã dành khoảng một phần ba cáo bạch IPO để cảnh báo về “những rủi ro sinh tử đối với nhân loại” do công nghệ của mình, ngay trước thềm niêm yết dự kiến vào cuối năm nay và có thể là đợt niêm yết lớn nhất trong lịch sử.

Nvidia, công ty giá trị nhất thế giới, ra mắt một nền tảng nhằm ngăn chặn các trợ lý AI vượt tầm kiểm soát. Nhà sản xuất chip cho biết công nghệ trên lẽ ra đã có thể ngăn chặn sự cố vi phạm bảo mật tại Hugging Face, nền tảng dành cho nhà phát triển mà Nvidia đã đồng ý mua lại trong tháng này. Hội đồng quản trị của Nvidia cũng vừa phê duyệt thêm 150 tỷ USD để mua lại cổ phiếu của chính mình. Quyết định này sẽ nâng tổng số tiền họ có sẵn lên 235 tỷ USD, tạo thành chương trình mua lại cổ phiếu lớn nhất trong lịch sử doanh nghiệp Mỹ. Continue reading “Thế giới hôm nay: 29/09/2026”

Các cuộc thanh trừng của Trung Quốc đang phát huy tác dụng như dự tính

Nguồn: Andrew Mertha, “China’s Purges Are Working as Designed,” Foreign Affairs, 17/09/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Một hệ thống kỷ luật độc đáo đã giúp đảng trụ vững.

Suốt hai thập kỷ qua, nhiều học giả tin rằng lý do chính khiến chính quyền cộng sản Trung Quốc tồn tại được sang thế kỷ 21 – trong khi mọi chế độ cộng sản ở châu Âu đều sụp đổ – là nhờ họ đã xây dựng được các thể chế vững chắc và lâu dài. Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đã từ bỏ chế độ độc tài cá nhân khó lường thời Mao Trạch Đông và thiết lập nền móng cho một quốc gia hiện đại. Họ đặt ra giới hạn nhiệm kỳ cho các nhà lãnh đạo, áp dụng cơ chế lãnh đạo tập thể, và dần chuyển sang đề bạt quan chức dựa trên năng lực. Những bước đi này giúp đảng đủ sức bật dậy sau những cú sốc từ cả bên trong lẫn bên ngoài từng đánh gục các hệ thống xã hội chủ nghĩa khác. Continue reading “Các cuộc thanh trừng của Trung Quốc đang phát huy tác dụng như dự tính”

Ổn định quan hệ Mỹ – Trung là “món lợi lớn” của Trump

Nguồn: Ngô Tâm Bá, 吴心伯：稳定中美关系，是特朗普的“大利所在”, Guancha, 25/09/2026.

Biên dịch: Lê Thị Thanh Loan

Theo lời mời của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có chuyến thăm cấp nhà nước tới Mỹ từ ngày 23 đến 25/9. Từ việc đích thân ra sân bay đón tiếp, lễ đón trọng thể cho đến quốc yến được tổ chức công phu tại Nhà Trắng, phía Mỹ đã dành sự đón tiếp với nghi thức ngoại giao cấp cao hiếm thấy trong những năm gần đây để chào đón nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Vì sao Trump lại coi trọng chuyến thăm này đến vậy? Chưa đầy nửa năm, lãnh đạo hai nước đã thực hiện chuyến thăm lẫn nhau, từ Bắc Kinh đến Washington. Những chuyến thăm này đã bổ sung những yếu tố ổn định nào cho quan hệ Mỹ – Trung? Continue reading “Ổn định quan hệ Mỹ – Trung là “món lợi lớn” của Trump”

Thế giới hôm nay: 28/09/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Lợi suất Trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chạm mức 5,20%, trong khi giá dầu thô Brent tăng lên 106 USD/thùng sau khi Iran tuyên bố sẽ không thay đổi đề xuất thỏa thuận nhằm đạt được lệnh ngừng bắn và mở cửa lại Eo biển Hormuz. Donald Trump tuyên bố đã từ chối lời đề nghị này, dù Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các nhà hòa giải Mỹ vẫn chưa chính thức bác bỏ nó.

Cảnh sát Anh giam giữ năm người đàn ông vì nghi ngờ chuẩn bị cho một hành động khủng bố, sau khi nhận được tin báo về các hoạt động đáng ngờ gần căn cứ không quân RAF Fairford. Trump cho biết những người này “đang tìm cách gây ra thiệt hại lớn” tại căn cứ này, nơi Mỹ từng sử dụng để tiến hành các cuộc không kích vào Iran. Hồi tháng 7, Iran từng cảnh báo rằng họ xem bất kỳ căn cứ nào được sử dụng để tiến hành không kích là một mục tiêu tấn công hợp pháp. Cảnh sát hiện chưa công bố thêm chi tiết về những người bị bắt. Continue reading “Thế giới hôm nay: 28/09/2026”

Đảng Cộng sản Trung Quốc đang đối mặt với một cuộc chuyển giao thế hệ?

Nguồn:  “China’s Communist Party faces a generational shift”, The Economist, 22/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Năm tới, tại sự kiện chính trị định kỳ quan trọng nhất của Trung Quốc, Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc diễn ra năm năm một lần sẽ xác định những người lãnh đạo đất nước cho đến năm 2032. Vị thế tối cao của Tập Cận Bình gần như không thể lay chuyển. Nhưng hàng trăm vị trí cấp cao bên dưới ông vẫn còn bỏ ngỏ. Một loạt cuộc họp kín trong vài tháng tới sẽ quyết định ai sẽ nắm giữ những chiếc ghế này.

Thời điểm tổ chức một trong những cuộc họp như vậy vừa được công bố: từ ngày 26 đến 29 tháng 10, khoảng 370 nhà lãnh đạo thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng sẽ nhóm họp. Về mặt chính thức, họ sẽ thảo luận về “quản lý Đảng toàn diện và nghiêm minh”, về thực chất là yêu cầu phục tùng ông Tập. Nhưng sau những cánh cửa đóng kín, họ cũng sẽ cân nhắc một cuộc chuyển giao thế hệ trong chính trường Trung Quốc. Continue reading “Đảng Cộng sản Trung Quốc đang đối mặt với một cuộc chuyển giao thế hệ?”

Tại sao Mỹ không thể để thế bế tắc với Iran kéo dài mãi mãi

Nguồn: Richard Haass và Carolyn Kissane, “The Stalemate With Iran Is Not Sustainable”, Foreign Affairs, 23/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Suốt sáu tháng qua, cuộc chiến với Iran, dù gây nhiều xáo trộn, nhìn chung vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Eo biển Hormuz gần như đóng cửa hoàn toàn đối với vận tải hàng hải, làm nghẽn tuyến đường trung chuyển khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và một tỷ lệ thậm chí còn cao hơn lượng dầu mỏ giao dịch trên toàn cầu. Giá năng lượng nhích tăng và nhiều nơi trên thế giới phải vật lộn với tình trạng thiếu hụt dầu khí, nhưng các quốc gia vẫn tìm được cách giúp ổn định thị trường năng lượng toàn cầu. Cả Mỹ và Iran đều kiềm chế, tránh tung ra những đòn tấn công hủy diệt nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng sống còn ở vùng Vịnh. Dường như Washington và Tehran có thể kéo dài thế bế tắc hiện tại, thỉnh thoảng đáp trả nhau bằng các đợt không kích hoặc những vụ tấn công lẻ tẻ nhằm vào tàu chở dầu và cơ sở năng lượng, mà không đẩy thế giới vào một thảm họa kinh tế. Continue reading “Tại sao Mỹ không thể để thế bế tắc với Iran kéo dài mãi mãi”

27/09/1960: Ngày mất Sylvia Pankhurst

Nguồn: British suffragette Sylvia Pankhurst dies, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1960, Sylvia Pankhurst – nhà đấu tranh vì quyền bầu cử cho phụ nữ người Anh và là người theo chủ nghĩa xã hội quốc tế – đã qua đời tại Addis Ababa, Ethiopia, hưởng thọ 78 tuổi.

Sinh ra tại Manchester, Anh, vào năm 1882, Sylvia Pankhurst là con gái của bà Emmeline Pankhurst, một người đi tiên phong trong việc bảo vệ quyền bầu cử của phụ nữ bắt đầu hoạt động từ cuối những năm 1880. Sylvia giành được học bổng tại Đại học Nghệ thuật Hoàng gia và trong thời gian ở London, bà đã chia thời gian giữa việc học và việc tham gia vào chiến dịch của mẹ mình nhằm giành quyền bầu cử cho nữ giới. Cùng với mẹ và chị gái – Christabel – Sylvia đã góp phần thành lập Liên đoàn Xã hội và Chính trị Phụ nữ (WSPU) vào năm 1903, một tổ chức chính trị hoạt động vì mục tiêu bình đẳng giới, với trọng tâm là mang lại quyền bầu cử cho phụ nữ. Continue reading “27/09/1960: Ngày mất Sylvia Pankhurst”

Sự thiếu tin tưởng lẫn nhau ảnh hưởng xấu đến hợp tác Mỹ-Trung về AI

Nguồn: “Deep mutual distrust will scupper US-China co-operation on AI”, The Economist, 17/09/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Khó có khả năng đạt được bước tiến lớn tại cuộc gặp thượng đỉnh sắp tới giữa Donald Trump và Tập Cận Bình.

Việc gợi mở về giải Nobel Hòa bình chắc chắn là một cách hiệu quả để thu hút sự chú ý của Donald Trump. Do đó, đề xuất của Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman về một cách thức mới để giành được giải thưởng này, được đưa ra ngay trước thềm chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong tháng này, trở nên đáng chú ý. Ông Altman chia sẻ với tạp chí Fortune ngày 12/9 rằng nếu hai nhà lãnh đạo có thể đạt được một thỏa thuận về trí tuệ nhân tạo, cả hai đều xứng đáng nhận giải thưởng này. Cùng chung quan điểm với các lãnh đạo doanh nghiệp AI khác tại Mỹ, sau những cảnh báo mới về nguy cơ các mô hình siêu trí tuệ có thể hủy diệt nhân loại, ông Altman lập luận rằng Trung Quốc và Mỹ không nên mạo hiểm đánh mất quyền kiểm soát công nghệ này trong cuộc đua giành vị thế thống trị. “Tôi không nghĩ việc này khó khăn,” ông nói. “Chỉ cần một bản kế hoạch dài một trang là đủ để thực hiện.” Continue reading “Sự thiếu tin tưởng lẫn nhau ảnh hưởng xấu đến hợp tác Mỹ-Trung về AI”

Sự trỗi dậy và suy tàn của phong trào thánh chiến toàn cầu

Nguồn: Daniel Byman, “The Rise and Fall of Global Jihadism,” Foreign Affairs, 08/09/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Cách nước Mỹ kiềm chế – nhưng không chấm dứt – mối đe dọa khủng bố.

Hai mươi lăm năm trước, các thành viên al-Qaeda đã cướp bốn máy bay chở khách của Mỹ, lao hai chiếc vào tòa tháp đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới ở Thành phố New York và một chiếc vào Lầu Năm Góc ở Washington, D.C. Trên chiếc máy bay thứ tư, các hành khách đã cố giành lại quyền kiểm soát, khiến nó rơi xuống Shanksville, Pennsylvania, làm toàn bộ những người trên khoang thiệt mạng. Tổng cộng, những kẻ không tặc đã cướp đi sinh mạng của 2.977 người – cho đến nay vẫn là vụ tấn công khủng bố đơn lẻ đẫm máu nhất trong lịch sử.

Đối với nhiều người Mỹ, các sự kiện ngày 11/09/2001 dường như xảy ra hoàn toàn bất ngờ. Khi đó, rất ít người từng nghe tới al-Qaeda. Nhưng chỉ một ngày sau, nước Mỹ đã bước vào điều mà Tổng thống George W. Bush gọi là “cuộc chiến chống khủng bố” – một cuộc chiến kéo dài suốt nhiều thập niên, bao trùm nhiều tổ chức thánh chiến và lan tới hầu như mọi khu vực trên thế giới. Continue reading “Sự trỗi dậy và suy tàn của phong trào thánh chiến toàn cầu”

26/09/1980: Làng Olympic Lake Placid mở cửa lại thành nhà tù liên bang

Nguồn: Lake Placid’s Olympic Village reopens as federal prison, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1980, Làng Olympic Lake Placid đã mở cửa trở lại như một cơ sở cải tạo liên bang, đáp ứng yêu cầu của Quốc hội Mỹ về việc chuyển đổi mục đích sử dụng khu vực này sau kỳ Thế vận hội. Được xây dựng với mục tiêu đảm bảo an ninh cho các vận động viên sau các vụ tấn công khủng bố tại Thế vận hội năm 1972, thiết kế của khu phức hợp này đặc biệt phù hợp để cải tạo thành một nhà tù. Continue reading “26/09/1980: Làng Olympic Lake Placid mở cửa lại thành nhà tù liên bang”

Những bài học từ Mao Trạch Đông giúp Trung Quốc ứng phó với Mỹ

Nguồn: “What Mao can teach China about managing America”, The Economist, 21/09/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Chiến tranh thương mại. Chiến tranh công nghệ. Chiến tranh Lạnh mới. Tất cả những cách gọi ngắn gọn dùng để mô tả sự rạn nứt trong quan hệ Mỹ – Trung đều mang sắc thái u ám, báo hiệu những điều chẳng lành. Nhưng nhãn xưng mà hai nước cùng chấp nhận hồi đầu năm nay, dưới sự thúc đẩy của Trung Quốc, lại không như vậy. Cả hai hiện chính thức bước vào một “mối quan hệ mang tính xây dựng dựa trên ổn định chiến lược”. Nếu cụm từ cồng kềnh này nghe không mấy hấp dẫn thì đó cũng chính là chủ ý của nó: thể hiện một cách tiếp cận bình tĩnh, có kiểm soát nhằm quản lý căng thẳng giữa hai siêu cường. Continue reading “Những bài học từ Mao Trạch Đông giúp Trung Quốc ứng phó với Mỹ”

“CIA của Nhật Bản” có thể trở thành con bài chiến lược của Takaichi

Nguồn: Derek Grossman, “Japan’s New CIA Could Be Takaichi’s Trump Card”, Foreign Policy, 22/09/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Sau nhiều thập kỷ kín tiếng, Tokyo đang mở rộng hoạt động thu thập tình báo ở nước ngoài.

Khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc hôm nay, bà sẽ có trong tay một kế hoạch mới để chứng minh rằng Tokyo sẵn sàng đóng góp nhiều hơn cho liên minh an ninh Mỹ – Nhật. Chính phủ của bà đang tiến hành cuộc cải tổ sâu rộng nhất đối với năng lực thu thập và phân tích tình báo của Nhật Bản kể từ năm 1945, với mục tiêu cuối cùng là xây dựng một thứ mà nước này chưa từng có: phiên bản CIA của riêng mình vào năm 2028. Continue reading ““CIA của Nhật Bản” có thể trở thành con bài chiến lược của Takaichi”