Havana trên bờ vực, Hà Nội tiến thoái lưỡng nan

Tác giả: Nguyễn Khắc Giang & Lê Hồng Hiệp

Việc chính quyền Trump truy tố cựu Chủ tịch Cuba Raúl Castro và áp đặt trừng phạt đối với người kế nhiệm ông, Miguel Díaz-Canel, cho thấy Washington hiện coi thay đổi chế độ ở Havana là một lựa chọn chính sách khả thi. Điều này càng làm trầm trọng thêm những khó khăn mà Cuba đang đối mặt. Sự sụp đổ của Nicolás Maduro ở Venezuela hồi tháng Giêng đã cắt đứt nguồn dầu trợ cấp lâu nay giúp duy trì nền kinh tế Cuba, đẩy hòn đảo này vào cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội nghiêm trọng nhất kể từ thập niên 1990. Continue reading “Havana trên bờ vực, Hà Nội tiến thoái lưỡng nan”

Thế giới hôm nay: 17/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Ngoại trưởng Iran tuyên bố cuộc chiến với Mỹ sẽ không “kết thúc hoàn toàn” cho đến khi Israel rút quân khỏi miền nam Lebanon, nơi họ đang giao tranh với Hezbollah, nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn. Các lực lượng vũ trang Iran đe dọa sẽ “đáp trả cứng rắn” nếu các cuộc không kích của Israel vào Lebanon vẫn tiếp diễn. Dù vậy, các tàu chở dầu của Iran đã đi qua Eo biển Hormuz lần đầu tiên sau hai tháng, theo thông tin từ trang web giám sát tàu biển TankerTrackers.

SpaceX trở thành công ty có giá trị lớn thứ năm trên thế giới, vượt qua Amazon (và vượt qua Microsoft trong một thời gian ngắn) trong ngày giao dịch thứ ba kể từ đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) kỷ lục. Công ty công nghệ tên lửa và trí tuệ nhân tạo này đã đạt mức định giá gần 3 nghìn tỷ USD trước khi giảm xuống còn 2,7 nghìn tỷ USD vào lúc thị trường đóng cửa. Trong một diễn biến khác, SpaceX dự kiến trả 60 tỷ USD cho Anysphere, công ty tạo ra Cursor, một công cụ phổ biến để viết mã lập trình bằng AI. Continue reading “Thế giới hôm nay: 17/06/2026”

G7 và nỗ lực chữa lành bất thành

Nguồn:  Barry Eichengreen, “No Bridge Over Healing Waters for the G7”, Project Syndicate, 15/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Chính phủ Pháp dưới sự điều hành của Tổng thống Emmanuel Macron đã tận dụng tối đa nhiệm kỳ chủ tịch kéo dài sáu tháng của mình tại G7 — câu lạc bộ tập hợp các nền kinh tế lớn có thu nhập cao. Nhiệm kỳ của Pháp sẽ khép lại vào tuần này bằng một hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo tại thị trấn nghỉ dưỡng Évian-les-Bains. Câu hỏi đặt ra là liệu hội nghị có thể đạt được bất cứ điều gì thực chất hơn là một màn trình diễn của những cái bắt tay xã giao thân mật. Continue reading “G7 và nỗ lực chữa lành bất thành”

Kim Jong Un là người hưởng lợi chính trong thượng đỉnh với Tập Cận Bình

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Kim Jong Un emerges as winner in summit with Xi Jinping,” Nikkei Asia, 11/06/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Hành động cân bằng ngoại giao của nhà lãnh đạo Triều Tiên đã giúp vấn đề phi hạt nhân hóa không bị nhắc đến.

Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un dường như đã trở thành người chiến thắng trong hội nghị thượng đỉnh được dư luận chú ý rộng rãi với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, giành được những nhượng bộ đáng kể từ người láng giềng hùng mạnh hơn.

Kim đã đạt được điều mình muốn tại cuộc hội đàm với Tập ở Bình Nhưỡng vào thứ Hai ngày 8/6, ngày đầu tiên trong chuyến thăm kéo dài hai ngày của nhà lãnh đạo tối cao Trung Quốc. Continue reading “Kim Jong Un là người hưởng lợi chính trong thượng đỉnh với Tập Cận Bình”

16/06/1862: Trận Secessionville trong Nội chiến Mỹ

Nguồn: Union thwarted at the Battle of Secessionville, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1862, nỗ lực của phe Liên minh miền Bắc nhằm đánh chiếm Charleston, Nam Carolina, đã bị cản bước khi quân Hợp bang miền Nam đẩy lùi một cuộc tấn công tại Secessionville, ở phía nam thành phố, trên Đảo James.

Quay trở lại tháng 11/1861, các tàu của Liên minh đã chiếm được Port Royal ở Nam Carolina, nằm giữa Charleston và Savannah, Georgia, mang lại cho miền Bắc một căn cứ quan trọng để từ đó triển khai các hoạt động quân sự dọc theo bờ biển phía nam.

Continue reading “16/06/1862: Trận Secessionville trong Nội chiến Mỹ”

Thế giới hôm nay: 16/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump tuyên bố một biên bản ghi nhớ với Iran đã được “ký toàn bộ” và Eo biển Hormuz sẽ “hoàn toàn rộng mở” vào thứ Sáu, khi thỏa thuận chấm dứt chiến tranh sẽ được chính thức hóa. Các chi tiết vẫn còn mơ hồ và nhiều khía cạnh có thể sẽ gây tranh cãi. Vẫn còn phải đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran, và việc nới lỏng các lệnh trừng phạt có thể phụ thuộc vào tiến độ đàm phán. Trong khi đó, Mỹ, Iran, và Israel dường như bất đồng về việc thỏa thuận mới có ý nghĩa gì đối với sự chiếm đóng hiện tại của Israel ở miền nam Lebanon.

Chứng khoán châu Á phục hồi trong ngày thứ hai liên tiếp khi tin tức về thỏa thuận này đẩy giá cổ phiếu trên toàn thế giới tăng cao. Hôm qua, chỉ số S&P 500 của Mỹ tăng vọt gần 1,7%, trong khi chỉ số Nasdaq thiên về công nghệ tăng hơn 3%. Trước đó, chỉ số STOXX 600 của châu Âu cũng mở cửa ở mức cao kỷ lục mọi thời đại. Các cổ phiếu hàng không thì cất cánh trong lúc giá dầu toàn cầu giảm. Continue reading “Thế giới hôm nay: 16/06/2026”

Càng đòi hỏi đồng minh, Mỹ càng mất ảnh hưởng

Nguồn: Robert Dujarric, “The more the US demands of its allies, the less dominant it will be”, Nikkei Asia, 11/06/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Khi các nước đối tác ngày càng gia tăng sức mạnh quân sự, việc phối hợp hành động sẽ ngày càng khó khăn hơn

Tại Đối thoại Shangri-La mới đây, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố rằng: “Thời đại mà Mỹ trợ cấp quốc phòng cho các quốc gia giàu có đã kết thúc. Chúng tôi cần đối tác chứ không phải các quốc gia được bảo hộ.”

Tuyên bố này phản ánh sự hiểu sai về các chính sách của Trump, nhưng đồng thời cũng phản ánh bản chất hệ thống đồng minh của Mỹ — do Franklin D. Roosevelt khởi xướng, Harry Truman và Dwight D. Eisenhower củng cố, và các đời tổng thống tiếp theo, trừ Trump, duy trì với nhiều điều chỉnh thành công lẫn thất bại. Continue reading “Càng đòi hỏi đồng minh, Mỹ càng mất ảnh hưởng”

Hồi kết cho liên minh Mỹ – Israel

Nguồn: Joshua Leifer, “The End of the U.S.-Israel Alliance”, Foreign Policy, 15/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Dường như Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đạt được điều mà các vị tiền nhiệm của ông chỉ dám mơ ước: các chiến đấu cơ Mỹ và Israel sánh đôi trên bầu trời Tehran, còn các sĩ quan Israel thì thiết lập sở chỉ huy ngay tại trụ sở Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ở Florida. Kể từ thời David Ben-Gurion, các nhà lãnh đạo Israel luôn tìm kiếm sự bảo trợ từ siêu cường số một thế giới với hy vọng điều đó sẽ bảo chứng cho sự tồn tại lâu dài của quốc gia này. Chưa ai từng hình dung ra mức độ hợp tác sâu sắc như những gì đang diễn ra trước mắt. Nếu có thể đánh thức “Ông già” — cách người ta gọi Ben-Gurion — dậy từ giấc ngủ ngàn thu giữa vùng cát trắng Sde Boker, ông chắc chắn sẽ vô cùng hân hoan trước tin này. Continue reading “Hồi kết cho liên minh Mỹ – Israel”

Thế giới hôm nay: 15/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Mỹ và Iran đạt được một thỏa thuận về cuộc chiến của họ. Tuy nhiên, các chi tiết vẫn còn khá sơ sài. Donald Trump tuyên bố thỏa thuận này sẽ kéo dài lệnh ngừng bắn, khôi phục hoạt động vận tải biển qua Eo biển Hormuz, và rằng Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran. Iran nói rằng thỏa thuận này – mà họ khẳng định sẽ bao gồm cả Lebanon – sẽ được ký kết tại Geneva vào thứ Sáu. Thỏa thuận sơ bộ này dự kiến mở đường cho các cuộc đàm phán giải quyết chương trình hạt nhân của Iran và tiến tới kết thúc chiến tranh vĩnh viễn.

Các thị trường chứng khoán châu Á tăng vọt khi mở cửa, trong khi giá dầu thô Brent, chuẩn dầu mỏ toàn cầu, giảm 4%, xuống còn khoảng 83 USD/thùng. Một số lãnh đạo thế giới hoan nghênh thỏa thuận này, trong khi một số nhà lập pháp Mỹ lại tỏ ra hoài nghi. Lindsey Graham, vị thượng nghị sĩ từ Đảng Cộng hòa, cho biết ông “hơi lo ngại rằng quan điểm của Iran về thỏa thuận này dường như khác với những gì nhóm đàm phán Mỹ đang tuyên bố. Continue reading “Thế giới hôm nay: 15/06/2026”

World Cup là phép thử về khả năng kiểm soát lãnh thổ của Mexico

Nguồn: “The World Cup will test Mexico’s control over its territory”, The Economist, 07/06/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Donald Trump, người cho rằng chính phủ Mexico quá yếu ớt để chống lại các băng đảng ma túy, sẽ theo dõi sát sao tình hình.

Khi World Cup khởi tranh vào ngày 11 tháng 6, Guadalajara rất muốn giới thiệu với du khách không chỉ rượu tequila, nhạc mariachi và món tortas ahogadas — một loại bánh mì kẹp cay nổi tiếng của thành phố. Thủ phủ bang Jalisco — với khẩu hiệu “Jalisco là Mexico” — cũng là trung tâm công nghệ, đổi mới và đầu tư nước ngoài. “Chúng tôi hiểu rằng Guadalajara hiện đang thu hút sự chú ý từ cả thế giới,” trưởng ban tổ chức địa phương của giải đấu Monserrat Hidalgo phát biểu. Continue reading “World Cup là phép thử về khả năng kiểm soát lãnh thổ của Mexico”

Điều gì sẽ đến sau trật tự thế giới?

Nguồn: Bruno Maçães, “What Comes After Global Order,” Foreign Policy, 27/11/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Thay vì một khuôn khổ quốc tế mới, chúng ta cần một hệ thống để chuyển đổi từ khuôn khổ này sang khuôn khổ tiếp theo.

Mọi đế chế cuối cùng đều nhận ra cùng một sự thật phũ phàng: chúng đều có ngày tàn. Người Mỹ giờ đây đang nhận ra điều đó. Người Trung Quốc, đáng khen thay, đã nhận ra điều này từ lâu. Họ biết rằng sẽ không có một thế kỷ Trung Quốc theo cách như từng có một thế kỷ Mỹ, bởi kỷ nguyên của trật tự thế giới đã kết thúc. Những gì chúng ta có hiện nay là quá trình thiết lập trật tự, kiến thiết thế giới — một quá trình không có hồi kết. Continue reading “Điều gì sẽ đến sau trật tự thế giới?”

14/06/1917: Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson đọc diễn văn Ngày Quốc kỳ

Nguồn: U.S. President Woodrow Wilson gives Flag Day address, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1917, khi các binh sĩ của Lực lượng Viễn chinh Mỹ (AEF) lên đường gia nhập phe Hiệp ước trên các chiến trường của Thế chiến I tại Pháp, Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson có bài phát biểu trước công chúng cả nước nhân lễ kỷ niệm Ngày Quốc kỳ hàng năm.

Chỉ một năm trước đó, vào ngày 30/5/1916, Wilson chính thức tuyên bố ngày 14/6 là “Ngày Quốc kỳ” (Flag Day) để kỷ niệm lá cờ “Stars and Stripes” (Sao và Sọc) — được chọn làm quốc kỳ vào ngày 14/6/1777, khi thiết kế chỉ bao gồm 13 ngôi sao tượng trưng cho 13 tiểu bang ban đầu. Continue reading “14/06/1917: Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson đọc diễn văn Ngày Quốc kỳ”

Mỹ đang tự vắt kiệt sức mạnh của mình

Nguồn:  Hal Brands, “U.S. Power Is Wrung Out”, Foreign Policy, 09/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Cuộc chiến tại Vùng Vịnh đã tạo ra những cú sốc trên quy mô toàn cầu — làm chao đảo nền kinh tế thế giới, gây rạn nứt các liên minh của Mỹ, tạo ra những đứt gãy lịch sử đối với quyền tự do hàng hải, và đẩy trật tự không phổ biến vũ khí hạt nhân đến điểm giới hạn. Thế nhưng, một trong những hệ lụy quan trọng nhất và có khả năng gây bất ổn lớn nhất của cuộc xung đột này chính là việc phơi bày tình trạng mất cân bằng chiến lược của Mỹ dưới một lăng kính trần trụi. Continue reading “Mỹ đang tự vắt kiệt sức mạnh của mình”

13/06/1967: Thurgood Marshall được đề cử vào Tối cao Pháp viện Mỹ

Nguồn: Thurgood Marshall nominated to Supreme Court, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1967, Tổng thống Lyndon B. Johnson đề cử Thẩm phán Tòa Phúc thẩm Mỹ Thurgood Marshall vào vị trí của Phó Chánh án Tối cao Pháp viện Tom C. Clark sắp nghỉ hưu. Đến ngày 30/8, sau một cuộc tranh luận nảy lửa, Thượng viện phê chuẩn việc đề cử Marshall với tỷ lệ phiếu 69-11. Hai ngày sau, ông tuyên thệ nhậm chức trước Chánh án Earl Warren, trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên trong lịch sử ngồi vào tòa án cao nhất của nước Mỹ. Continue reading “13/06/1967: Thurgood Marshall được đề cử vào Tối cao Pháp viện Mỹ”

Trung Quốc và Nga đang tranh giành ảnh hưởng đối với Triều Tiên 

Nguồn:  “China and Russia are competing for influence over North Korea”, The Economist, 07/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Khi Tập Cận Bình đến thăm Triều Tiên lần gần nhất vào năm 2019, các nỗ lực quốc tế nhằm ngăn chặn chương trình vũ khí hạt nhân của nước này vẫn đang được tiến hành. Trung Quốc và Nga, những nước bảo trợ lâu năm của Triều Tiên, khi đó đã ủng hộ các biện pháp trừng phạt cứng rắn hơn của Liên Hợp Quốc đối với Bình Nhưỡng, như một phần trong chiến dịch “áp lực tối đa” do Mỹ dẫn đầu nhắm vào nhà lãnh đạo Kim Jong Un. Ông Kim khi đó vừa trải qua hai cuộc gặp thượng đỉnh với Donald Trump, người đang trong nhiệm kỳ đầu tiên tại Nhà Trắng. Và dù hội nghị thượng đỉnh lần thứ hai kết thúc trong thất bại, ông Tập trong chuyến thăm năm đó vẫn bày tỏ hy vọng tiến trình này sẽ tiếp tục, đồng thời tán dương những nỗ lực của ông Kim hướng tới phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Continue reading “Trung Quốc và Nga đang tranh giành ảnh hưởng đối với Triều Tiên “

Thế giới hôm nay: 12/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump tuyên bố đã đạt được một “thỏa thuận tuyệt vời” với Iran, theo đó Cộng hòa Hồi giáo sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân. Ông nói một thỏa thuận sẽ nhanh chóng được ký, “có thể là ở châu Âu”. Bộ Ngoại giao Iran gọi điều đó là “mang tính suy đoán”. Họ cho biết một bản ghi nhớ đã gần được hoàn tất, nhưng những yêu cầu “quá đáng” của Mỹ vẫn là điểm gây bế tắc. Văn phòng của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết ông đã nói chuyện với Trump, nhưng Israel không tham gia vào bất kỳ thỏa thuận nào.

SpaceX huy động được 75 tỷ USD trong đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất thế giới. Công ty AI và tên lửa của Elon Musk đã bán 555,6 triệu cổ phiếu với giá 135 USD/cổ phiếu, định giá công ty ở mức 1,8 nghìn tỷ USD. Các cổ phiếu này sẽ bắt đầu giao dịch trên sàn Nasdaq vào hôm nay. OpenAI và Anthropic cũng đã nộp đơn xin IPO, chắc chắn cũng sẽ có quy mô khổng lồ tương tự; các công ty này có thể niêm yết công khai vào cuối năm nay. Continue reading “Thế giới hôm nay: 12/06/2026”

Thanh thiếu niên đang bị Nga và Iran chiêu mộ làm đặc vụ gây rối

Nguồn: Helen Warrell và Christopher Miller, “The teenagers enlisted as agents of mayhem by Russia and Iran,” Financial Times, 05/06/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Trẻ vị thành niên đang trở thành công cụ để thực hiện các hành vi thù địch từ Ukraine đến Tây Âu và Israel.

Vào một buổi chiều muộn tháng 9 năm ngoái, một cậu bé 17 tuổi người Hà Lan vừa mới bắt đầu làm bài tập về nhà tại ngôi nhà của gia đình ở Rotterdam thì có tiếng gõ cửa.

Khi cha cậu mở cửa, tám sĩ quan cảnh sát trùm mũ balaclava lao qua ông và xông lên phòng ngủ của cậu trên lầu. Họ đến để bắt giữ thiếu niên này với cáo buộc cung cấp dịch vụ cho một quốc gia nước ngoài.

Những chi tiết lộ ra sau đó đã gây sốc cho cả gia đình cậu lẫn cộng đồng an ninh châu Âu: cậu bị cáo buộc đã được các đặc vụ Nga trên Telegram chiêu mộ để theo dõi các tổ chức chấp pháp ở La Haye bằng một thiết bị nghe lén, chuyên đánh chặn tín hiệu mạng WiFi. Continue reading “Thanh thiếu niên đang bị Nga và Iran chiêu mộ làm đặc vụ gây rối”

Kịch bản hậu xung đột: Bắc Kinh tính kế cai trị Đài Loan ra sao?

Nguồn:  Jude Blanchette và Richard McGregor, “After the Invasion: China Considers the Problem of Ruling Taiwan”, War on the Rocks, 05/06/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Vào tháng 8 năm 2024, các học giả tại một tổ chức tư vấn có trụ sở ở Hạ Môn đã công bố một bài nghiên cứu thúc giục Bắc Kinh ngay lập tức thành lập một chính phủ Đài Loan bí mật tại đại lục nhằm chuẩn bị cho việc tiếp quản toàn diện hòn đảo này. Họ khẳng định: “Việc chuẩn bị một kế hoạch tiếp quản toàn diện Đài Loan sau khi thống nhất là điều cấp bách.” Các học giả này đưa ra bài viết vào một thời điểm đầy căng thẳng đối với Bắc Kinh. Continue reading “Kịch bản hậu xung đột: Bắc Kinh tính kế cai trị Đài Loan ra sao?”

11/06/323 TCN: Ngày mất Alexander Đại đế

Nguồn: Alexander the Great dies, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 323 TCN, Alexander Đại đế — thiên tài quân sự trẻ tuổi người Macedonia, người đã gây dựng nên một đế chế trải dài từ vùng đông Địa Trung Hải đến Ấn Độ — đã qua đời tại Babylon, thuộc Iraq ngày nay, ở tuổi 32.

Sinh ra ở Macedonia, là con của Vua Philip II và Hoàng hậu Olympias, Alexander đã nhận được nền giáo dục kinh điển từ triết gia lừng danh Aristotle và nền giáo dục quân sự từ cha mình. Ở tuổi 16, Alexander dẫn dắt đội quân đầu tiên ra trận, và chỉ hai năm sau, ông chỉ huy một phần lớn quân đội của cha mình giành chiến thắng trong Trận Chaeronea — trận chiến đã đưa Hy Lạp về dưới quyền cai trị của Macedonia. Vào năm 336 TCN, Philip II bị ám sát và Alexander lên ngôi. Continue reading “11/06/323 TCN: Ngày mất Alexander Đại đế”

Thế giới hôm nay: 11/06/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Mỹ cho biết đã tiến hành các cuộc không kích mới vào Iran, và Iran đáp trả bằng cách tấn công các căn cứ của Mỹ ở Bahrain và Kuwait. Iran cũng tuyên bố đã tấn công hai con tàu đang cố gắng đi qua Eo biển Hormuz một cách “bất hợp pháp.” Truyền thông nhà nước Iran cho biết eo biển này hiện đã “hoàn toàn đóng cửa.” Nhưng Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ phủ nhận việc tuyến đường thủy này bị đóng. Hai bên đã nã đạn vào nhau kể từ thứ Ba, bất chấp một lệnh ngừng bắn trên danh nghĩa.

Các cuộc không kích của Israel làm ít nhất 17 người ở miền nam Lebanon thiệt mạng, theo lời các quan chức địa phương. Israel khẳng định họ nhắm mục tiêu vào Hezbollah, nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn. Iran từng đe dọa sẽ trả đũa Israel nếu nước này tiếp tục tấn công Lebanon. Trước đó, Liên Hiệp Quốc cho biết các nhà điều tra sẽ đến thăm Lebanon để xem xét các vi phạm luật pháp quốc tế có thể xảy ra bởi “tất cả các bên” đang tham chiến tại quốc gia này. Continue reading “Thế giới hôm nay: 11/06/2026”