Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Sau ba tháng tăng trưởng việc làm mạnh mẽ, nền kinh tế Mỹ chỉ tạo thêm 57.000 việc làm trong tháng 6 vừa qua, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng của các nhà phân tích. Sự suy giảm đặc biệt rõ rệt trong ngành giải trí và nhà hàng khách sạn, cho thấy đợt tuyển dụng ồ ạt cho World Cup đã kết thúc. Tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,2% – từ mức 4,3% trong tháng 5. Tin này làm giảm khả năng Cục Dự trữ Liên bang tăng lãi suất trong năm nay.
Tesla giao nhiều hơn 25% số lượng xe trong quý II so với cùng kỳ năm ngoái – một mức tăng lớn hơn nhiều so với dự đoán của các nhà quan sát thị trường. Châu Âu là động lực chính cho phần lớn sự tăng trưởng này, nơi doanh số tăng 57% so với cùng kỳ năm ngoái; nguyên nhân là do giá nhiên liệu đắt đỏ hơn đã thúc đẩy người tiêu dùng chuyển sang xe điện. Dù vậy, giá cổ phiếu của Tesla đã giảm gần 7,5%, sau khi tăng gần 17% trong tuần trước ngày tin tức được công bố.
Một thử nghiệm lâm sàng đối với các phương pháp điều trị tiềm năng cho chủng Ebola gây ra đợt bùng phát gần đây tại Cộng hòa Dân chủ Congo đã bắt đầu. Kể từ tháng 5, hơn 1.400 người đã nhiễm chủng Ebola Bundibugyo ở nước này và ít nhất 438 người đã tử vong. Hầu hết các đợt bùng phát trước đây trong khu vực đều do Ebola Zaire, một biến thể khác, gây ra.
Thủ tướng Canada, Mark Carney, thông báo rằng tỉnh bang Alberta đã đệ trình kế hoạch cho một đường ống dẫn dầu mới dài 1.000 km, kéo dài đến bờ biển phía tây của đất nước. Đây sẽ là “cửa ngõ dẫn đến các thị trường phát triển nhanh nhất thế giới,” Carney nói, cho phép Canada xuất khẩu nhiều năng lượng hơn sang châu Á. Canada hiện bán gần như toàn bộ dầu mỏ của mình cho Mỹ, nhưng đang muốn giảm sự phụ thuộc vào nước láng giềng.
Nga tấn công Kyiv bằng tên lửa và máy bay không người lái, khiến ít nhất 30 người thiệt mạng và hơn 90 người khác bị thương. Thị trưởng Kyiv nói rằng đây là “cuộc tấn công quy mô lớn nhất” vào thủ đô Ukraine kể từ khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện hơn bốn năm trước. Một trong những tòa nhà bị đánh trúng là một khu chung cư cao tầng. Phía Nga tuyên bố họ chỉ nhắm mục tiêu vào các nhà máy quân sự.
Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ cảnh báo về nhiệt độ cao kỷ lục ở nhiều khu vực của đất nước, có thể kéo dài cho đến Chủ nhật. Các quan chức tại các thành phố phía đông bắc đã kêu gọi người dân ở trong nhà. Trong khi đó, Bộ Năng lượng yêu cầu các trung tâm dữ liệu sử dụng nguồn điện dự phòng để lưới điện có thể đáp ứng nhu cầu sử dụng máy điều hòa không khí tăng cao. Tháng trước, châu Âu cũng chìm trong nắng nóng gay gắt.
David Hearn, cựu vận động viên đua thuyền Olympic của Mỹ, đã bị một đại bồi thẩm đoàn ở Washington, D.C. kết tội vì cáo buộc phá hoại Hồ Phản chiếu Đài tưởng niệm Lincoln bằng cách xé bỏ lớp keo bịt kín của hồ. Chính quyền Trump đã chi hàng triệu đô la để cải tạo hồ nước, nơi bị ảnh hưởng bởi tảo và lớp lót bong tróc (Tổng thống đổ lỗi điều này là do hoạt động “tội phạm”). Hearn đã phủ nhận hành vi sai trái.
Con số trong ngày: 10%, là lượng tác phẩm văn học cổ điển còn tồn tại. Nhưng nhờ công nghệ mới, con số này có thể tăng lên.
TIÊU ĐIỂM
Tức giận và thất vọng, Nga dội bom Kyiv
“Đó là một đêm tồi tệ đối với Kyiv,” thị trưởng thành phố, Vitali Klitschko, cho biết. Sáng thứ Năm, sau khi Nga thực hiện điều mà Klitschko mô tả là “cuộc tấn công quy mô lớn nhất” của cuộc chiến vào thủ đô Ukraine, các khu chung cư vẫn đang bốc cháy. Ít nhất 30 người đã thiệt mạng và rất nhiều người khác bị thương nặng. Nga đã phóng 74 tên lửa và 496 máy bay không người lái tầm xa, trong đó 25 tên lửa và 12 máy bay không người lái đã lọt qua lưới phòng không. Nga đang ngày càng nhắm mục tiêu vào các mục tiêu dân sự bằng tên lửa đạn đạo, một tội ác chiến tranh.
Cuộc tấn công này có thể là đòn trả đũa cho các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine hồi tháng 6, vốn đã làm tê liệt nhà máy lọc dầu của Moscow. Nga vẫn chưa tìm ra giải pháp cho chiến dịch không quân tầm xa đang mở rộng của Ukraine; các báo cáo về tình trạng thiếu hụt nhiên liệu đang xuất hiện ngày càng nhiều. Điện Kremlin cũng bị chọc giận bởi những nỗ lực của Ukraine nhằm cắt đứt liên kết của Crimea với Nga, và thất vọng trước những kết quả ít ỏi từ cuộc tấn công trên bộ hồi mùa xuân của chính họ. Phân tích của Viện Nghiên cứu Chiến tranh cho thấy họ đã thất bại trong việc đạt được “những lợi ích đáng kể trong chiến dịch.”
Màn “so găng” bằng diễn văn nhân dịp kỷ niệm của nước Mỹ
Hôm nay, vào đêm trước sinh nhật lần thứ 250 của nước Mỹ, Donald Trump dự kiến sẽ có một bài phát biểu ở Nam Dakota. Phông nền sẽ là những bức tượng bán thân của các tổng thống được tạc vào vách đá của Núi Rushmore. Ngay trước đó, Zohran Mamdani, Thị trưởng Đảng Dân chủ của New York, cũng sẽ có bài phát biểu kỷ niệm của riêng mình. Ông chắc chắn sẽ thể hiện một giọng điệu rất khác so với Tổng thống, nhằm tôn vinh lịch sử nhập cư của thành phố và đất nước.
Lối chơi chính trị của Mamdani đang có đà tiến lên. Tuần trước, những người thách thức mà ông ủng hộ đã đánh bại những nhân vật đương nhiệm ôn hòa trong các cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ ở New York. Điều đó khiến ông trở thành “kẻ chọn vua” của Đảng Dân chủ. Tuần này, các ứng viên cánh tả cũng đã giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử sơ bộ ở Colorado. Trong khi đó, theo hệ thống theo dõi của Economist, 59% người Mỹ không tán thành hiệu suất công việc của Trump. Tuy nhiên, Tổng thống không hề tỏ vẻ phẫn nộ với Mamdani vì thành công chính trị hoặc những quan điểm khác biệt về nước Mỹ. Gần đây, ông thậm chí còn gọi vị thị trưởng này là “thu hút.”
Những dư chấn ở Venezuela
Tám ngày sau khi hai trận động đất mạnh tấn công Venezuela, số người chết được xác nhận đã ở mức hơn 2.200 người. Một thống kê cho thấy có hơn 59.000 tòa nhà sụp đổ hoặc bị hư hỏng nặng. Các nhân viên cứu hộ quốc tế, cùng với các đội địa phương, đang tiếp tục tìm kiếm số ít người sống sót có thể vẫn còn sống, nhưng suy nghĩ của người dân Venezuela đang chuyển từ cứu hộ sang trừng phạt.
Nhiều năm quản lý yếu kém và tham nhũng đã khiến nhà nước – hiện được Mỹ hậu thuẫn – thiếu thốn trang thiết bị trầm trọng để đối phó với một thảm họa ở quy mô này. Bi kịch này, cùng với những hạn chế trong việc ứng phó với nó, đang gây ra nỗi uất hận sâu sắc, chủ yếu nhắm vào chế độ và lực lượng vũ trang. Bốn cảnh sát đã bị bắt quả tang trong lúc ăn trộm các túi tiền đô la từ một tòa nhà đổ nát; theo các nhân chứng, những người này đáng lẽ ra phải đang tìm kiếm một đứa trẻ 14 tuổi. Cựu tổng thống theo xã hội chủ nghĩa của đất nước, Nicolás Maduro, từng có một câu trả lời quen thuộc cho những người chỉ trích: mọi khó khăn đều là lỗi của Mỹ. Ở một Venezuela “mới,” lời bào chữa đó sẽ không còn tác dụng.
Thổ Nhĩ Kỳ tính toán cái giá của chiến tranh
Thổ Nhĩ Kỳ đã vượt qua cuộc chiến của Mỹ với Iran trong tình trạng tốt hơn so với các cường quốc khu vực khác. Tổng thống Recep Tayyip Erdogan đã từ chối cho các máy bay chiến đấu của Mỹ tiếp cận không phận Thổ Nhĩ Kỳ mà không chuốc lấy sự phẫn nộ của Donald Trump, thậm chí còn thuyết phục ông gác lại kế hoạch trang bị vũ khí cho quân nổi dậy người Kurd để chống lại chế độ Iran. Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã vượt qua cơn bão kinh tế khá tốt. Lạm phát hàng tháng tăng lên 4,2% trong tháng 4, nhưng đã giảm trở lại mức 1,7% trong tháng 5. Dữ liệu công bố vào hôm nay dự kiến sẽ cho thấy một mức giảm mới trong tháng 6, xuống còn khoảng 1%.
Nhưng những đám mây đen vẫn bao trùm đất nước. Tỷ lệ lạm phát hàng năm vẫn ở mức trên 30% và khó có khả năng giảm xuống mức một con số vào cuối năm 2027, như Erdogan đã hy vọng. Sự hỗn loạn của thị trường do cuộc đàn áp của ông đối với phe đối lập chính của Thổ Nhĩ Kỳ càng không giúp ích gì. Tổng thống đang thúc đẩy các cuộc bầu cử sớm, có thể là ngay trong tháng 5 tới. Bất kể hậu quả kinh tế có ra sao, ông vẫn sẽ nỗ lực hết mình để hạ gục các đối thủ.
Điều gì đang chờ đợi các phòng thí nghiệm AI của Mỹ?
Việc phát hành một mô hình AI ở Mỹ đang trở nên phức tạp. Tháng trước, Donald Trump đã yêu cầu các phòng thí nghiệm hàng đầu cho phép truy cập sớm vào các mô hình mới và hợp tác về các rủi ro mạng. Sau đó, ông ra lệnh cho Anthropic chặn người nước ngoài sử dụng Fable và Mythos, những mô hình mới nhất và có khả năng nhất của công ty – trước khi nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với chúng vào đầu tuần này. Trong khi đó, OpenAI cho biết mô hình mới nhất của họ, GPT-5.6 Sol, sẽ chỉ được sử dụng giới hạn bởi một số ít “đối tác đáng tin cậy.”
Trên thực tế, các công ty AI của Mỹ đang hoạt động dưới một hệ thống cấp phép, dù Trump khăng khăng rằng các quy định của ông là mang tính tự nguyện. Anthropic, Google, và OpenAI đều hợp tác chặt chẽ với chính phủ để chia sẻ thêm thông tin về các mô hình của họ. Họ cũng đang thắt chặt các biện pháp bảo vệ đối với các mô hình của mình, nhưng điều này đi kèm với một cái giá phải trả. Phiên bản cẩn trọng hơn của Anthropic – Fable – thường từ chối các yêu cầu vô hại hơn và dường như gặp khó khăn ở một số tác vụ lập trình. Điều đó có thể khiến một số người dùng chuyển sang các mô hình AI của Trung Quốc vốn được quản lý lỏng lẻo hơn. Dù vẫn chậm hơn ít nhất sáu tháng so với những mô hình hàng đầu của Mỹ, chúng đang dần thu hẹp khoảng cách.
