Bangkok đón nhận ẩm thực Isan nhưng vẫn không đón nhận con người nơi đây

Nguồn: Marwaan Macan-Markar, “Bangkok embraces Isan food, but not necessarily its people”, Nikkei Asia, 7/11/2026

Biên dịch: Phạm Ánh Minh

Từng gắn liền với hình ảnh lao động di cư, các món ăn truyền thống nay đã bước chân vào phân khúc ẩm thực cao cấp.

Trong số những món ăn gói trọn linh hồn thôn quê Thái Lan, som tam (nộm đu đủ xanh) là một trong những món tôi yêu thích nhất. Hương chanh thoang thoảng mở đầu cho vị chua thanh đặc trưng. Tiếp đó là độ giòn của những sợi đu đủ xanh được giã trong cối cùng ớt, cà chua, tỏi, tôm khô, đậu đũa và lạc rang. Với tôi, chỉ cần thêm một chút nước mắm và đường thốt nốt là đủ để tạo nên những tầng hương vị hài hòa, hoàn hảo.

Những người Mỹ chưa biết đến som tam có lẽ cũng sẽ sớm khám phá ra sức hấp dẫn của món ăn này, nhờ một ngôi sao Thái Lan có cội nguồn từ Isan – vùng trồng lúa ở phía đông bắc đất nước. Trong lần xuất hiện gần đây trên chương trình truyền hình nổi tiếng của Mỹ “The Tonight Show Starring Jimmy Fallon”, Lalisa Manobal, hay Lisa, thành viên nhóm nhạc nữ Hàn Quốc Blackpink, đã mang đến một vài món đồ gợi nhắc về quê hương nông thôn Thái Lan của mình. Trong số đó, một đĩa som tam đã xuất hiện trước ống kính và hàng triệu khán giả.

Sự chú ý từ quốc tế đã mang đến một sắc thái mới cho quá trình chuyển dịch văn hóa đang diễn ra ngay tại Thái Lan, đặc biệt là ở Bangkok. Tại đây, các nhà hàng chuyên về ẩm thực Isan gần đây đã trở nên phổ biến trong những trung tâm thương mại sang trọng và các khu vực vốn là điểm đến ưa thích của giới sành ăn.

Ngày càng có nhiều đầu bếp sáng tạo biến tấu những món ăn đặc trưng của Isan, chẳng hạn như gai yang (gà nướng thơm mùi khói, dùng kèm nước chấm có vị chua thanh) hay khao niao, món xôi nếp vốn là đặc sản của vùng này.

Tại một nhà hàng ở Dusit Central Park, nơi có một trung tâm thương mại sang trọng mới mở, tôi đã thưởng thức một bữa trưa phản ánh rõ nét xu hướng này. Hai miếng gà nướng vàng ươm, với lớp da giòn rụm và bóng bẩy, được cố định bằng những thanh tre và dùng kèm loại nước chấm làm từ cà tím. Trên đĩa của tôi còn có món som tam được biến tấu với những viên nhãn ngọt thanh, cùng một phiên bản xôi nếp màu đen.

Sự xuất hiện của những món ăn như vậy ngay tại thủ đô cho thấy trật tự xã hội ở Thái Lan đang dần thay đổi. Isan vốn là vùng nghèo nhất cả nước và từ lâu đã bị người dân Bangkok giàu có hơn nhìn bằng ánh mắt thiếu thiện cảm, coi đây là một vùng đất lạc hậu, kém phát triển, gắn liền với hình ảnh những lao động di cư thuộc tầng lớp bình dân.

Người dân thủ đô vốn rất sành ăn và coi trọng ẩm thực. Vì vậy, việc các món ăn Isan xuất hiện tại những nhà hàng cao cấp cho thấy sự đón nhận ngày càng lớn đối với tính đa dạng trong ẩm thực của đất nước. Đây cũng là một bước tiến quan trọng về mặt văn hóa khi ẩm thực Isan dần thoát khỏi định kiến rằng nó chỉ phù hợp với những quán ăn đường phố ở Bangkok.

Việc tìm thấy các món ăn Isan trong những không gian sang trọng như thế này là điều không tưởng vào thời điểm tôi đặt chân đến Bangkok hơn hai thập kỷ trước, khi còn là một phóng viên nước ngoài đưa tin về Đông Nam Á cho một hãng thông tấn quốc tế.

Một trong những ấn tượng đầu tiên của tôi là hình ảnh những phụ nữ Isan bên các xe đẩy bán đồ ăn đường phố, chất đầy gà nướng thơm phức, những giỏ xôi nóng hổi cùng vô số nguyên liệu tươi ngon sẵn sàng được giã trong cối gỗ để làm som tam. Tôi thường bắt gặp họ tại các khu chợ truyền thống, gần những công trường xây dựng hay bất cứ nơi nào có đông lao động đến từ vùng Đông Bắc tụ tập.

Những món ăn dân dã, mộc mạc này lại chẳng hề được lòng một số người thuộc tầng lớp thượng lưu mà tôi từng quen biết trong những năm tháng đó. Họ coi bộ ba món ăn đặc trưng của Isan, gồm som tam, gai yang và khao niao, là những thứ khiến người dân vùng này trở nên lạc lõng so với phần còn lại của thủ đô.

“Chúng tôi và họ khác nhau, hãy nhìn vào những gì họ ăn mà xem,” một doanh nhân thành đạt tại Bangkok từng nói với tôi khi chúng tôi đi ngang qua một công trường xây dựng, nơi những lao động từ Isan đang làm việc.

Thực đơn tại các nhà hàng càng củng cố cảm nhận về một nền ẩm thực bị gạt ra bên lề. Các món ăn Isan hiếm khi xuất hiện trong những nhà hàng Thái cao cấp, nơi vốn ưu tiên các món từ Bangkok và vùng trung tâm trù phú, thường sử dụng nước cốt dừa trong các món hầm – một nguyên liệu hoàn toàn vắng bóng trong ẩm thực Isan.

Những ranh giới ẩm thực này phần nào phản ánh những chia rẽ sâu sắc hơn trong xã hội Thái Lan. Khoảng cách giàu nghèo giữa một Bangkok thịnh vượng và vùng đông bắc nghèo khó càng làm trầm trọng thêm sự phân biệt ấy. Một số người Bangkok chẳng ngần ngại gọi người dân đến từ 20 tỉnh thuộc vùng Isan là những kẻ quê mùa.

May mắn thay, tôi đã có cơ hội trải nghiệm hương vị đích thực của vùng đất nông thôn này trong những chuyến công tác tới đông bắc Thái Lan. Mỗi khi đến giờ ăn trưa, tôi thường để người bạn đồng hành địa phương chọn một trong những quán ăn bình dân nằm dọc các con đường chạy xuyên qua những cánh đồng lúa, mía và sắn trải dài.

Những quán ăn này thường chỉ có một mái che dựng tạm, đôi khi thêm vài vách gỗ. Ngay phía trước, hướng ra mặt đường, những con gà được xẻ đôi, kẹp vào vỉ bằng những thanh tre rồi đặt trên bếp lửa đầy khói cho đến khi chín vàng.

Những người bạn Isan mà tôi từng dùng bữa cùng đều biết rằng ẩm thực quê hương họ đang dần bước chân vào thế giới ẩm thực cao cấp ở Bangkok. Một vài người thậm chí đã bỏ ra số tiền không nhỏ – theo tiêu chuẩn của người Isan – để thưởng thức những món ăn này trong diện mạo mới tại các nhà hàng sang trọng ở thủ đô.

Tuy nhiên, một người bạn của tôi chỉ ra rằng việc khẩu vị ẩm thực tại Bangkok trở nên đa dạng hơn có thể là một tín hiệu đáng mừng, bởi nó cho thấy sự công nhận đối với nền ẩm thực phong phú của đất nước. Thế nhưng, điều đó không đồng nghĩa với việc thái độ xã hội đã thay đổi. Cô cho biết vị thế của Isan trong hệ thống phân cấp vùng miền tại Thái Lan vẫn gần như không thay đổi.

“Những cái miệng đang thưởng thức món ăn của chúng tôi cũng chính là những cái miệng buông lời miệt thị chúng tôi,” cô chua chát nhận xét trong một lần gặp gỡ tại Isan. “Họ ăn món ăn của chúng tôi, nhưng vẫn coi thường chúng tôi.”

Lời nói ấy khiến lòng tôi thắt lại. Càng hiểu rõ về Thái Lan, với những hệ thống phân cấp cứng nhắc và các truyền thống mang hơi hướng phong kiến, tôi càng thấy mình phải đồng tình: hố sâu ngăn cách xã hội giữa vùng đông bắc và Bangkok có lẽ vẫn sẽ còn đó, bất kể các món ăn của vùng này có được bày biện sang trọng đến đâu đi chăng nữa.