
Nguồn: Gerald C. Brown, “The Military Strategic Drivers Behind China’s Nuclear Expansion”, War on the Rocks, 17/11/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Tháng 6/1993, một nhóm lãnh đạo cấp cao của Quân đoàn Pháo binh số 2 tụ họp tại Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền. Ban tổ chức mời ông Lý Húc Các, người vừa nghỉ hưu khỏi cương vị tư lệnh Quân đoàn Pháo binh số 2, làm khách mời đặc biệt. Ông Lý đã chứng kiến Pháo binh số 2 trưởng thành từ thuở sơ khai cho đến khi Trung Quốc cuối cùng thử nghiệm thành công một tên lửa đạn đạo có thể đánh trúng bất cứ nơi nào trên lãnh thổ Mỹ. Tuy nhiên, trong những năm trước đó, ông đã vấp phải sự phản đối đáng kể đối với chương trình này.
Đầu thập niên 1990, chiến lược quân sự của Trung Quốc đang chuyển sang tập trung vào một cuộc chiến với Đài Loan. Trong bối cảnh đó, các lãnh đạo cấp cao đặt câu hỏi về giá trị của một loại tên lửa có tầm bắn toàn cầu: rốt cuộc họ sẽ nhắm vào ai? Ông Lý vẫn xin được phê duyệt, nhưng chỉ vì chương trình không đòi hỏi thêm kinh phí và vốn là một mục tiêu do Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai đề ra từ nhiều thập niên trước. Cũng như dưới thời Lý Húc Các, lực lượng hạt nhân của Trung Quốc ngày nay là một trong nhiều thành tố của sức mạnh quân sự quốc gia phục vụ chiến lược quân sự tổng thể. Để hiểu đúng cách tiếp cận của Bắc Kinh đối với vũ khí hạt nhân và các động lực đằng sau đợt mở rộng hạt nhân gần đây, giới phân tích cần đặt những diễn biến này trong bối cảnh chiến lược quân sự tổng thể của Trung Quốc.
Lực lượng hạt nhân của Trung Quốc đã thay đổi đáng kể kể từ đầu những năm 2000, đặc biệt từ năm 2019, với việc triển khai nhiều hệ thống tầm liên lục địa hơn, chuyển sang cơ chế phóng khi có cảnh báo và phát triển các hệ thống chính xác tầm khu vực. Tuy nhiên, cách tiếp cận tổng thể của Trung Quốc đối với chiến lược hạt nhân vẫn tương đối nhất quán: lực lượng hạt nhân của nước này được xây dựng nhằm răn đe các cuộc tấn công hạt nhân và ngăn chặn sự cưỡng ép bằng hạt nhân. Điều thay đổi không nằm nhiều ở chiến lược hạt nhân, mà ở chiến lược quân sự mà vũ khí hạt nhân Trung Quốc phục vụ. Những điều chỉnh trong chiến lược quân sự của Trung Quốc vào các năm 2004, 2014 và 2019 ngày càng tập trung vào nhu cầu đối phó với sự can thiệp của một nước Mỹ có vũ khí hạt nhân trong một cuộc xung đột Đài Loan. Việc chuyển hướng chuẩn bị sang đối đầu với Mỹ kéo theo nhu cầu phát triển các phương án đáp trả hạt nhân đáng tin cậy để răn đe Mỹ sử dụng vũ khí hạt nhân. Bắc Kinh ngày càng ưu tiên yếu tố hạt nhân vì cho rằng Mỹ đang hạ thấp ngưỡng sử dụng hạt nhân và đưa vũ khí hạt nhân vào các kế hoạch tác chiến liên quan đến Đài Loan. Bằng việc xây dựng các phương án đáp trả đáng tin cậy, Trung Quốc tìm cách loại vũ khí hạt nhân khỏi “bàn cờ” của Mỹ, qua đó vô hiệu hóa một yếu tố mà họ cho là then chốt trong chiến lược quân sự của Mỹ và hạn chế khả năng can thiệp của Washington. Các nhà hoạch định chính sách nên xem xét mục tiêu bao trùm mà lực lượng hạt nhân Trung Quốc được thiết kế để phục vụ, và tập trung nỗ lực vào cách tốt nhất để răn đe một cuộc xâm lược Đài Loan của Trung Quốc.
Câu chuyện khởi nguồn
Các phương châm chiến lược quân sự của Trung Quốc quyết định chiến lược quân sự, vốn định hướng các mục tiêu tổng thể của quân đội và những cuộc chiến mà nước này chuẩn bị tiến hành. Bên dưới cấp độ này là các lực lượng quân sự khác nhau, mỗi lực lượng đảm nhận một vai trò riêng nhằm theo đuổi những mục tiêu chiến lược quân sự lớn hơn. Chúng gồm chiến lược chiến khu, định hướng các chiến khu quân sự phụ trách sử dụng lực lượng để đạt các mục tiêu đó; chiến lược quân chủng, định hướng các quân chủng chịu trách nhiệm biên chế và trang bị cho các lực lượng này; cùng những lĩnh vực khác như chiến lược hạt nhân. Các văn bản của Quân Giải phóng Nhân dân khẳng định chiến lược hạt nhân của Trung Quốc phục vụ chiến lược quân sự tổng thể của đất nước chứ không vận hành tách biệt. Chẳng hạn, giáo trình năm 2012 Lectures on Combat Force Development (tạm dịch: Các bài giảng về xây dựng lực lượng tác chiến) nêu: “nhiệm vụ của lực lượng hạt nhân chiến lược chủ yếu do chiến lược quân sự của quốc gia quyết định, cùng với chính sách hạt nhân và chiến lược hạt nhân được hình thành dưới sự chỉ đạo của chiến lược quân sự đó.” Cũng như mọi thành tố khác của quân đội Trung Quốc, vũ khí hạt nhân là một công cụ trong số nhiều công cụ, thực hiện những nhiệm vụ cụ thể nhằm theo đuổi các mục tiêu chiến lược quân sự rộng lớn hơn của Trung Quốc.
Năm 1993, phương châm chiến lược quân sự của Trung Quốc chuyển trọng tâm sang Đài Loan. Những thay đổi tiếp theo vào năm 2004 và 2014 vẫn giữ trọng tâm này nhưng giao cho nhiệm vụ đối phó với Mỹ một vai trò ngày càng lớn, khi mối lo ngại Mỹ sẽ can thiệp vào một cuộc xung đột Đài Loan gia tăng. Trong khi các mục tiêu của chiến lược hạt nhân Trung Quốc vẫn tương đối nhất quán, những thay đổi trong chiến lược quân sự đã làm thay đổi bối cảnh xung đột mà chiến lược hạt nhân phải vận hành, biến Mỹ thành mục tiêu chính. Do đó, lực lượng hạt nhân của Trung Quốc cần răn đe các cuộc tấn công và sự cưỡng ép bằng hạt nhân của Mỹ trong một cuộc chiến vì Đài Loan.
Tuy nhiên, lực lượng hạt nhân của Trung Quốc khi ấy không phù hợp để bảo đảm khả năng trả đũa Mỹ trong một cuộc xung đột Đài Loan. Đầu những năm 2000, Trung Quốc chủ yếu sở hữu một số ít hệ thống hạt nhân tầm khu vực không thể vươn tới lục địa Mỹ, và chỉ có 18 tên lửa DF-5A đặt trong hầm phóng có khả năng đánh vào lãnh thổ Mỹ. Chúng được cất giữ trong tình trạng không nạp nhiên liệu và không gắn đầu đạn. Lực lượng hạt nhân của Trung Quốc dễ bị tấn công phủ đầu và hầu như không gây ra mối đe dọa nào đối với Mỹ.
Khi chiến lược quân sự của Trung Quốc bắt đầu điều chỉnh trọng tâm hướng về Mỹ, chiến lược của các quân chủng được giao nhiệm vụ huấn luyện và trang bị lực lượng để đáp ứng những mục tiêu này cũng bắt đầu thay đổi. Quân đội Trung Quốc tìm cách bảo đảm có thể thực thi chiến lược hạt nhân được giao trong bối cảnh cuộc xung đột mà họ phải chuẩn bị. Cuốn Science of Service Strategy (tạm dịch: Khoa học chiến lược quân chủng) năm 2006 ghi nhận rủi ro hạt nhân từ phía Mỹ ngày càng gia tăng khi đối đầu leo thang, với việc lực lượng hạt nhân và hệ thống phòng thủ tên lửa vượt trội của Mỹ làm suy giảm độ tin cậy của khả năng đáp trả của Trung Quốc. Văn bản này kêu gọi cải thiện lực lượng hạt nhân tầm liên lục địa của Trung Quốc, đặc biệt về tính cơ động. Trong giai đoạn này, Trung Quốc bắt đầu triển khai dòng DF-31, tạo ra năng lực tên lửa đạn đạo liên lục địa cơ động và gia tăng số lượng vũ khí hạt nhân tầm liên lục địa.
Theo thời gian, giới lãnh đạo Trung Quốc ngày càng lo ngại về quy mô can thiệp quân sự của Mỹ trong một cuộc xung đột Đài Loan. Vì thế, yêu cầu răn đe các cuộc tấn công hạt nhân của Mỹ trong cuộc xung đột đó cũng trở nên cấp bách hơn. Cuốn Science of Military Strategy (tạm dịch: Khoa học chiến lược quân sự) năm 2013 nhấn mạnh mối đe dọa hạt nhân ngày càng lớn từ Mỹ và chỉ ra nhu cầu tập trung vào tên lửa tầm liên lục địa, do khoảng cách từ “Trung Quốc đến đối thủ chiến lược chính của mình”. Văn bản này nêu nhu cầu phát triển nhiều năng lực, gồm xuyên thủng phòng thủ, nâng cao mức độ sẵn sàng chiến đấu và công nghệ đa đầu đạn, để thực thi chiến lược hạt nhân được giao. Theo cùng logic đó, giáo trình Lectures on Service Strategy (tạm dịch: Các bài giảng về chiến lược quân chủng) năm 2013 nêu rằng Trung Quốc nên đẩy nhanh việc thay thế lực lượng hạt nhân bằng các hệ thống liên lục địa, tiếp tục tối ưu hóa cơ cấu lực lượng, tăng cường hệ thống cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo chiến lược, thúc đẩy phát triển thế hệ tên lửa hạt nhân mới, tăng số lượng đầu đạn hạt nhân một cách thích hợp và nỗ lực đạt bước nhảy vọt về chất trong hiệu năng tác chiến.
Đến năm 2019, Trung Quốc đã đưa vào trang bị hàng loạt tên lửa liên lục địa cơ động, một số mang nhiều đầu đạn, và chuyển sang một lực lượng hạt nhân gồm khoảng 90 tên lửa có thể nhắm tới lục địa Mỹ. Các tên lửa này ngày càng cơ động và có khả năng sống sót cao hơn, với công nghệ xuyên thủng phòng thủ được cải thiện đáng kể và hoạt động ở mức độ sẵn sàng cao hơn.
Cũng trong năm đó, Trung Quốc một lần nữa điều chỉnh phương châm chiến lược quân sự, công bố “Phương châm chiến lược quân sự thời đại mới”. Phương châm mới vẫn giữ Đài Loan là hướng chiến lược chính nhưng chuyển trọng tâm của Trung Quốc sang đối đầu trực diện hơn với Mỹ. Trong một bài thuộc loạt bài đặc biệt có thẩm quyền về phương châm mới đăng trên tạp chí Military Art của Viện Khoa học Quân sự, Phó Tư lệnh Chiến khu Đông Ngụy Cương giải thích rằng “sự điều chỉnh sâu sắc của cục diện chiến lược quốc tế” đã thúc đẩy việc thay đổi phương châm chiến lược quân sự. Trong bài có tựa đề “Một số suy nghĩ về hướng dẫn chiến lược chống đối thủ mạnh”, ông Ngụy mô tả một môi trường khắc nghiệt bắt nguồn từ “sự khác biệt căn bản về con đường phát triển” giữa hai nước. Ông cho rằng Mỹ đang thực hiện chiến lược huy động toàn bộ chính phủ nhằm làm suy yếu Trung Quốc, nước mà Mỹ coi là “đối thủ cạnh tranh chiến lược lâu dài, chủ yếu và toàn diện”. Các hành động của Mỹ bao gồm việc sử dụng hàng loạt biện pháp quân sự mới nhằm “bao vây và khiêu khích” Trung Quốc, đồng thời ông dẫn quan điểm của Tổng Bí thư Tập Cận Bình rằng Mỹ “có thể xông vào chúng ta bất cứ lúc nào”.
Những “tình huống mới” này đòi hỏi một sự chuyển dịch chiến lược từ chỗ chỉ “ứng phó với sự can thiệp của đối thủ mạnh” sang “trực tiếp giao chiến với đối thủ mạnh”, một tuyên bố mạnh mẽ cho thấy một cuộc chiến vì Đài Loan sẽ đặt quân đội Trung Quốc vào xung đột trực tiếp với Mỹ. Cuộc đấu tranh chống Mỹ trở thành “nhiệm vụ chiến lược làm nền tảng cho phục hưng dân tộc”, một khái niệm mô tả việc Trung Quốc vươn lên vị trí toàn cầu mà họ cho là xứng đáng và rõ ràng đòi hỏi phải thống nhất với Đài Loan. Văn bản kêu gọi hàng loạt biện pháp quân sự để “nâng cao năng lực đối trọng với đối thủ mạnh”, trong đó có tăng đầu tư cho lực lượng hạt nhân.
Khi niềm tin rằng Trung Quốc sẽ phải đối đầu trực diện với Mỹ trong một cuộc chiến vì Đài Loan ngày càng vững chắc, nỗi lo Mỹ sẽ sử dụng vũ khí hạt nhân để ngăn Trung Quốc giành chiến thắng cũng gia tăng. Khoảng năm 2018, Bắc Kinh ngày càng lo ngại rằng Mỹ đang hạ thấp ngưỡng hạt nhân và sẵn sàng sử dụng vũ khí hạt nhân chống lại hạm đội xâm lược Đài Loan của Trung Quốc. Các nguồn tin gần đây của Trung Quốc cho thấy xu hướng này vẫn tiếp diễn, cùng với mối lo về các đòn tấn công hạt nhân phủ đầu của Mỹ. Trong một bài đăng năm 2025 trên Military Art có tựa đề “Phân tích xu hướng phát triển của các lực lượng hạt nhân quốc tế”, các tác giả thuộc Lực lượng Tên lửa Quân đội Trung Quốc mô tả việc ngưỡng hạt nhân của Mỹ tiếp tục bị hạ thấp, nhất là khi Mỹ “đẩy nhanh nghiên cứu, phát triển và triển khai vũ khí hạt nhân chiến thuật”. Các tác giả thuộc Viện Khoa học Quân sự, trong bài năm 2026 trên World Military Review có tựa đề “Đánh giá về thế trận chiến lược hạt nhân quốc tế”, mô tả các hành động của Mỹ nhằm “cân bằng lại sự phát triển lực lượng hạt nhân của Trung Quốc” và “phá vỡ cân bằng chiến lược hiện có”. Họ cho rằng Mỹ có ý định “nâng số đầu đạn hạt nhân triển khai lên hơn 3.000” và đang “kích hoạt lại khái niệm ‘chiến tranh hạt nhân hạn chế’”, qua đó tiếp tục hạ thấp ngưỡng hạt nhân.
Khi những mối lo này gia tăng, Trung Quốc ngày càng ưu tiên vai trò của lực lượng hạt nhân trong việc thực hiện chiến lược quân sự rộng lớn hơn, nhằm bảo đảm rằng các đòn tấn công hạt nhân phủ đầu của Mỹ không thể ngăn Trung Quốc giành chiến thắng ở Đài Loan. Tại cuộc họp mở rộng của Quân ủy Trung ương năm 2019, Trung Quốc đề ra các mục tiêu năm 2027 cho quân đội, được tổ chức theo “ba năng lực chiến lược chủ yếu”: năng lực giành “thắng lợi chiến lược mang tính quyết định” đối với Đài Loan, “đối trọng chiến lược” với Mỹ và đạt “răn đe và kiểm soát chiến lược” nhằm hạn chế leo thang theo chiều ngang. Các mục tiêu này đẩy nhanh những khía cạnh then chốt trong quá trình hiện đại hóa sẵn có của quân đội Trung Quốc mà Bắc Kinh cần ưu tiên để theo đuổi chiến lược quân sự. Giới quan sát lực lượng hạt nhân Trung Quốc đã nhấn mạnh vai trò của “đối trọng chiến lược” trong cách tiếp cận vũ khí hạt nhân của nước này. Thuật ngữ này thể hiện một nhiệm vụ cốt lõi của Lực lượng Tên lửa Quân đội Trung Quốc và bao gồm hàng loạt năng lực hạt nhân lẫn thông thường nhằm đối đầu với Mỹ. Điều mới là tầm quan trọng và tốc độ thúc đẩy các năng lực này. Sau những thay đổi đó, Tập Cận Bình đã nhiều lần kêu gọi đẩy nhanh việc xây dựng một hệ thống răn đe chiến lược mạnh để đáp ứng các mục tiêu năm 2027 của Trung Quốc, trong đó vũ khí hạt nhân là yếu tố cốt lõi nhưng không phải thành tố duy nhất của lực lượng răn đe chiến lược Trung Quốc.
Tấm khiên hạt nhân cho cuộc tấn công thông thường
Giới quan sát nên hiểu lực lượng hạt nhân hiện nay của Trung Quốc và những phát triển tiếp theo của nó như một thành tố trong bối cảnh chiến lược quân sự rộng lớn hơn của nước này. Trước hết, trọng tâm quân sự của Trung Quốc là xây dựng một lực lượng có thể giành chiến thắng trong cuộc chiến vì Đài Loan. Điều này bao gồm hàng loạt công cụ cần thiết để áp đảo Đài Loan và thành công trong các chiến dịch đổ bộ và chiếm đóng. Đặc biệt sau năm 2019, nó cũng ngày càng bao gồm khả năng đối đầu trực diện với một nước Mỹ mà Trung Quốc cho là ngày càng hiếu chiến trong cuộc xung đột đó. Vũ khí hạt nhân là một trong nhiều công cụ phục vụ mục đích này, bên cạnh vai trò ngày càng lớn của các năng lực như không gian, mạng, tấn công tầm xa và tác chiến hải quân biển xa. Nhiệm vụ cụ thể của lực lượng hạt nhân Trung Quốc khi đối đầu với Mỹ và hạn chế sự can thiệp là ngăn chặn việc sử dụng và cưỡng ép bằng hạt nhân nhằm vào Trung Quốc trong cuộc chiến đó. Nói cách khác, chiến lược hạt nhân của Trung Quốc hướng tới việc tạo ra một “tấm khiên hạt nhân” để răn đe Mỹ không sử dụng vũ khí hạt nhân nhằm đánh bại lực lượng xâm lược hoặc nhắm vào các thành phố và cơ sở công nghiệp của Trung Quốc trong các chiến dịch liên quan đến Đài Loan.
Để làm được điều này, Trung Quốc tin rằng điều thiết yếu là sở hữu một lực lượng tầm liên lục địa và tầm khu vực có khả năng sống sót, hoạt động ở mức độ sẵn sàng cao hơn và có thể đáp trả đáng tin cậy mọi mối đe dọa mà Mỹ có thể tung ra. Trung Quốc muốn loại vũ khí hạt nhân khỏi “bàn cờ” của Mỹ trong cuộc chiến vì Đài Loan nên đã đẩy nhanh việc phát triển lực lượng hạt nhân. Các văn bản quân sự của Trung Quốc ngày càng nói rõ vai trò của vũ khí hạt nhân trong việc đối trọng với Mỹ nhằm theo đuổi mục tiêu thống nhất với Đài Loan. Các bài giảng giáo dục trong số tháng 10/2022 của Rocket Force News mô tả vũ khí hạt nhân là đặc điểm nổi bật của cạnh tranh nước lớn, nêu rằng sở hữu lực lượng hạt nhân mạnh hơn là cần thiết để kiểm soát các “hành vi khiêu khích hạt nhân” của đối phương trong quá trình theo đuổi mục tiêu phục hưng dân tộc. Bàn trực tiếp về việc đạt được “thống nhất hoàn toàn” với Đài Loan, một tác giả trên một tạp chí quan trọng về hệ tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc viết rằng “Trung Quốc đang xây dựng một hệ thống lực lượng răn đe chiến lược mạnh để kiên quyết chống lại sự can thiệp của các thế lực bá quyền bên ngoài”.
Trong những năm gần đây, các nhà chiến lược Trung Quốc ngày càng tin rằng khi phát triển một lực lượng có thể răn đe các cuộc tấn công hạt nhân của Mỹ, họ cũng có thể răn đe các chiến dịch thông thường của Mỹ, trong bối cảnh Washington ngày càng lồng ghép vũ khí hạt nhân vào kế hoạch tác chiến thông thường. Từ lâu, Trung Quốc đã phần nào hiểu rằng lực lượng hạt nhân đóng vai trò trong việc răn đe các tương tác quân sự rộng hơn. Tuy nhiên, các văn bản quân sự trong vài năm qua ngày càng thẳng thắn hơn về vai trò mà vũ khí hạt nhân của Trung Quốc có thể đóng trong việc trực tiếp răn đe các hành động thông thường của Mỹ. Điều này dường như xuất phát từ niềm tin ngày càng tăng rằng vũ khí hạt nhân giữ vị trí trung tâm trong kế hoạch quân sự của Mỹ cho một cuộc xung đột với Trung Quốc, nên việc răn đe chúng sẽ hạn chế một yếu tố then chốt trong chiến lược của Mỹ.
Trong giáo trình năm 2023 Nhập môn hệ thống vũ khí tên lửa, các cán bộ giảng dạy tại Đại học Kỹ thuật Lực lượng Tên lửa Quân đội Trung Quốc, học viện quân sự đào tạo học viên của Lực lượng Tên lửa, đã bổ sung việc ngăn chặn “can thiệp quân sự từ các nước khác” thành một mục tiêu trực tiếp của răn đe hạt nhân Trung Quốc, một điểm khác biệt so với các văn bản truyền thống về chủ đề này. Các bài viết của những tác giả nổi bật trên Military Art trong giai đoạn 2024 đến 2025 bàn về vấn đề này bằng những lời lẽ còn rõ ràng hơn. Chẳng hạn, một nhóm tác giả của Viện Khoa học Quân sự, trong bài năm 2024 có tựa đề “Mô hình chiến tranh ủy nhiệm của Mỹ và các biện pháp đối phó”, thảo luận về việc “Ukraine hóa vấn đề Đài Loan” và các kế hoạch được cho là của Mỹ nhằm biến một cuộc chiến thống nhất Đài Loan thành xung đột Mỹ – Trung. Là biện pháp đối phó hàng đầu, các tác giả mô tả nhu cầu xây dựng một “hệ thống lực lượng răn đe chiến lược hùng mạnh”, đặc biệt nhấn mạnh việc phát triển thêm hàng loạt lực lượng hạt nhân, nhằm “ngăn các thế lực bên ngoài can thiệp vào cuộc chiến thống nhất”. Các tác giả khẳng định: “chỉ khi chúng ta có sức mạnh và ý chí khiến quân đội Mỹ phải khiếp sợ thì mới có thể dập tắt ý đồ can thiệp quân sự của họ”.
Trong bài có tựa đề “Nghiên cứu về sử dụng tác chiến phi đối xứng của lực lượng tàu ngầm hải quân”, một nhóm tác giả thuộc Hải quân Trung Quốc thảo luận việc “dùng hạt nhân để kiềm chế vũ khí thông thường” nhằm răn đe sự can thiệp quân sự của Mỹ. Họ cho rằng cần có năng lực hạt nhân để trả đũa trong mọi hoàn cảnh, nhằm khiến đối phương tin chắc rằng, dù bị tấn công bằng cả vũ khí hạt nhân lẫn thông thường, Trung Quốc vẫn có năng lực và quyết tâm kiên quyết tiến hành các đòn tấn công hạt nhân, từ đó đạt mục đích răn đe và ngăn chặn sự can thiệp quân sự của đối thủ mạnh, đồng thời bảo đảm quyền tự do hành động quân sự trong việc bảo vệ các lợi ích cốt lõi trên con đường phục hưng vĩ đại.
Cuối cùng, trong bài năm 2025 có tựa đề “Hợp lực nâng cao chất lượng chuẩn bị đấu tranh quân sự ở trên biển”, các tác giả thuộc Hải quân Trung Quốc nhấn mạnh nhu cầu dùng “lực lượng hạt nhân để kiềm chế lực lượng thông thường”, nhằm đáp lại việc Mỹ ngày càng lồng ghép chặt chẽ giữa hoạch định lực lượng hạt nhân và thông thường. Họ cho rằng Trung Quốc nên đẩy nhanh việc xây dựng một lực lượng phản công hạt nhân đáng tin cậy và chắc chắn trong bối cảnh ranh giới giữa tác chiến hạt nhân và thông thường ngày càng mờ nhạt và trở thành một thành phần nổi bật hơn của cạnh tranh nước lớn.
Việc ngày càng sử dụng vũ khí hạt nhân để răn đe sự can thiệp quân sự của Mỹ trong một cuộc xung đột Đài Loan là lĩnh vực chính mà giới phân tích có thể nhận diện những chuyển biến cụ thể trong mục tiêu của chiến lược hạt nhân Trung Quốc. Dù vậy, cơ chế dùng để răn đe sự can thiệp – tức một lực lượng trả đũa có khả năng sống sót và phản công trong mọi điều kiện – vẫn giống với tư duy trước đây của Trung Quốc về vấn đề này. Bắc Kinh tin rằng các nhà chiến lược Mỹ đang lồng ghép vũ khí hạt nhân sâu hơn vào nhiều kế hoạch quân sự, và viện dẫn bằng chứng là sự tích hợp giữa lực lượng thông thường và hạt nhân cùng việc sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật để hỗ trợ các hoạt động quân sự ở Thái Bình Dương. Khi đối mặt với mối đe dọa kết hợp thông thường – hạt nhân từ Mỹ, việc duy trì một lực lượng phản công hạt nhân mạnh và đáng tin cậy trở thành trọng tâm trong cách ứng phó với thách thức đó. Do đó, bằng cách răn đe lực lượng hạt nhân vốn được cho là ngày càng giữ vị trí trung tâm trong sự can thiệp của Mỹ vào một cuộc xung đột Đài Loan, Trung Quốc hỗ trợ mục tiêu răn đe sự can thiệp của Mỹ nói chung. Các văn bản bàn về chủ đề này vẫn hướng đến mô hình trả đũa truyền thống để đạt hiệu quả mong muốn, thay vì đe dọa tấn công hạt nhân phủ đầu nhằm răn đe các hành động thông thường của Mỹ. Vì các nhà chiến lược Trung Quốc tin rằng vũ khí hạt nhân của Mỹ ngày càng giữ vai trò trung tâm trong kế hoạch can thiệp của Mỹ vào một cuộc xung đột Đài Loan, nên việc loại bỏ các phương án hạt nhân khỏi tay Mỹ sẽ góp phần răn đe sự can thiệp của Mỹ nói chung.
Cũng như mọi vấn đề trong quan hệ quốc tế, các động lực đằng sau đợt mở rộng hạt nhân của Trung Quốc có nhiều mặt. Vị thế quốc tế từ lâu đã đóng vai trò trong cách Trung Quốc nhìn nhận vũ khí hạt nhân, còn nỗi lo về đòn tấn công phủ đầu của Mỹ hay các phương án sử dụng vũ khí thông thường để đánh vào lực lượng đối phương là những mối lo lâu dài và là các lĩnh vực then chốt mà Trung Quốc cần chuẩn bị trong một cuộc xung đột Đài Loan. Nhưng hiểu những thay đổi của lực lượng hạt nhân Trung Quốc như một phần của quá trình tiến hóa rộng hơn trong chiến lược quân sự sẽ mang lại một bức tranh đầy đủ và mạch lạc hơn, đồng thời phù hợp với cách quân đội Trung Quốc bàn về vai trò của lực lượng hạt nhân. Ngược lại, những cách giải thích cho rằng Trung Quốc dự định tung đòn hạt nhân phủ đầu hay tìm cách vượt quy mô lực lượng hạt nhân của Mỹ đều mâu thuẫn với những thảo luận phong phú về vai trò của lực lượng hạt nhân Trung Quốc trong việc răn đe Mỹ, như giới lãnh đạo quân sự và chính trị Trung Quốc mô tả.
Khi tìm cách hiểu lực lượng hạt nhân đang lớn mạnh của Trung Quốc và xây dựng các biện pháp ứng phó hiệu quả, các nhà hoạch định quốc phòng nên xem xét phương cách tốt nhất để đối phó với các mục tiêu quân sự chiến lược của Trung Quốc đối với Đài Loan, thay vì chỉ xem xét một cách hạn hẹp những phản ứng đối xứng. Nếu hiểu đúng, lực lượng hạt nhân của Mỹ chỉ là một trong nhiều thành tố của sức mạnh quốc gia Mỹ và có thể là, hoặc không phải là, phương tiện tốt nhất để răn đe một cuộc xâm lược Đài Loan. Nếu Bắc Kinh tin rằng giờ đây họ có thể phóng khi nhận được cảnh báo về một đòn tấn công quy mô lớn của Mỹ và đáp trả tương xứng để kiểm soát leo thang trước một đòn tấn công phủ đầu hạn chế của Mỹ, họ có thể không còn tin rằng Mỹ có những phương án hạt nhân đáng tin cậy để đe dọa Trung Quốc trong một cuộc xâm lược Đài Loan. Trong trường hợp này, có vẻ khó có khả năng việc bổ sung lực lượng hạt nhân của Mỹ sẽ thay đổi tình hình, và do đó chúng có thể không mang lại lợi ích đáng kể xét từ góc độ răn đe. Triển vọng này sẽ khác nếu Trung Quốc thay vào đó theo đuổi một thế bố trí quân sự hướng tới các đòn phủ đầu hoặc hạn chế thiệt hại, khi đó việc Mỹ bổ sung lực lượng hạt nhân có thể làm phức tạp việc xác định mục tiêu hạt nhân của Trung Quốc. Các nhà hoạch định quốc phòng Mỹ nên xem xét toàn bộ động lực an ninh hai bờ eo biển, cân nhắc những khoản đầu tư nào trên toàn lực lượng sẽ gây gián đoạn hiệu quả nhất cho nỗ lực đổ bộ của Trung Quốc và làm phức tạp một cách đáng tin cậy quá trình hoạch định chính sách của nước này.
Gerald C. Brown là Nghiên cứu viên về Quan hệ Quốc tế tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR).
