Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Hubei issues a challenge to Xi Jinping’s economic policies,” Nikkei Asia, 27/08/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vị lãnh đạo cao nhất của một tỉnh nội địa được cho là có liên quan đến lời kêu gọi khôi phục cải cách theo tinh thần Đặng Tiểu Bình xuất hiện trên mặt báo.
Một tờ báo của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã gây xôn xao trong giới chính trị và hành chính nước này khi đăng một bài bình luận chỉ trích gay gắt “một nhóm nhỏ” bị cho là đang cản trở công cuộc cải cách và mở cửa.
Trong bối cảnh Trung Quốc đang ở một thời điểm chính trị nhạy cảm, ngày 17/8, Hồ Bắc Nhật báo đăng một bài viết được nhiều người xem là lời phê phán đối với các chính sách kinh tế hiện nay của Chủ tịch Tập Cận Bình.
Bài báo xuất hiện đúng ngày Tập — đồng thời là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc — có bài phát biểu tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh để tưởng niệm Giang Trạch Dân, một trong những người tiền nhiệm của ông trên cương vị lãnh đạo tối cao.
Bài bình luận cũng được đăng ngay sau mật nghị Bắc Đới Hà ở tỉnh Hà Bắc, sự kiện thường niên nơi các lãnh đạo đương nhiệm và các lão thành đã nghỉ hưu thảo luận không chính thức về những vấn đề quan trọng trong các cuộc họp kín.
Hồ Bắc Nhật báo là cơ quan ngôn luận của Tỉnh ủy Hồ Bắc, đặt trụ sở tại Vũ Hán. Thủ phủ của tỉnh nội địa này là một trung tâm giao thông lớn ở miền trung Trung Quốc.
Ngay tiêu đề, bài viết đã đưa ra một lời hiệu triệu rõ ràng: “Giữ vững tinh thần Trường Chinh tiến về ‘phía bắc’ và kiên định thúc đẩy chuyển đổi và phát triển.” Nội dung còn mạnh mẽ hơn với tuyên bố: “Tư tưởng muốn phát triển trong tình trạng đóng cửa chắc chắn sẽ dẫn tới ngõ cụt.”
Quan điểm này gợi lại những luận điểm mà cựu lãnh đạo tối cao Đặng Tiểu Bình, kiến trúc sư trưởng của chính sách “cải cách và mở cửa”, từng nhấn mạnh từ nửa đầu thập niên 1980.
Nó cũng làm người ta liên tưởng tới “chuyến Nam tuần” nổi tiếng của Đặng năm 1992, chuyến đi góp phần đưa Trung Quốc trở lại quỹ đạo cải cách và mở cửa sau một giai đoạn chững lại.
Bài bình luận tiếp tục chỉ trích “một nhóm nhỏ” những người “ủng hộ việc rút về ‘vùng an toàn’ trong nước trong bối cảnh làn sóng phản toàn cầu hóa đang dâng cao”.
Bài viết được đăng trên Tuần san Lý luận, chuyên mục ra mắt hồi tháng 5, tập trung vào các vấn đề lý luận chính trị, kinh tế, văn hóa và những lĩnh vực khác.
Ba ngày sau, một video về bài bình luận này được tài khoản Đông Hồ Hữu Lễ (Donghu Youli), trực thuộc Tập đoàn Truyền thông Hồ Bắc Nhật báo, đăng tải. Tài khoản này chuyên cung cấp các nội dung phân tích cho công chúng theo phong cách trực quan và sinh động.
Đoạn video thậm chí còn thẳng thắn hơn bài viết và mang tính khiêu khích cao đối với một cơ quan truyền thông Trung Quốc. Nó mở đầu bằng câu: “Tư tưởng muốn phát triển trong tình trạng đóng cửa chắc chắn sẽ dẫn tới ngõ cụt.”
Đặng Tiểu Bình từng bác bỏ những di sản của Cách mạng Văn hóa (1966–1976), chiến dịch chính trị do Mao Trạch Đông phát động. Chính sách cải cách và mở cửa mà Đặng thúc đẩy sau đó đã góp phần đưa Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Tuy nhiên, kể từ khi Tập lên nắm quyền năm 2012, những quan điểm đề cao Mao — người sáng lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa — ngày càng nổi bật, phần nào làm lu mờ các tư tưởng cải cách và mở cửa.
Trong một động thái khiến người ta liên tưởng tới lý luận “chiến tranh trường kỳ” của Mao, chính quyền Tập cũng thúc đẩy chiến lược phát triển kinh tế “tuần hoàn kép” theo hướng tăng cường tự lực, trong đó “đại tuần hoàn trong nước” được xác định là trụ cột chính.
Chiến lược “tuần hoàn kép”, trong đó lưu thông trong nước và quốc tế cùng tồn tại, đặt mục tiêu kích thích nhu cầu nội địa trở thành động lực chủ yếu của nền kinh tế, đồng thời giảm mức độ phụ thuộc vào nhu cầu bên ngoài.
Bài bình luận của Hồ Bắc Nhật báo vì vậy đã gây sốc cho nhiều người. Đặc biệt, lời chỉ trích gay gắt nhằm vào “một nhóm nhỏ” bị cho là đang cản trở cải cách và mở cửa đã thu hút sự chú ý lớn.
Nhưng “nhóm nhỏ” ấy là ai?
Trong giới chính trị Trung Quốc, nhiều người cho rằng cách diễn đạt này ám chỉ những nhân vật có ảnh hưởng đang hậu thuẫn các chính sách hiện hành của chính quyền Tập. Tuy nhiên, cũng khó loại trừ khả năng lời chỉ trích hướng trực tiếp tới chính nhà lãnh đạo tối cao.
Trong nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc hiện tồn tại sự giằng co về định hướng chính sách kinh tế, và bài bình luận này có thể là một nỗ lực của một phe nhằm tác động tới dư luận và cán cân chính sách.
Thông điệp bất ngờ từ Hồ Bắc cũng xuất hiện ngay trước thềm Hội nghị Trung ương 5 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 20, dự kiến diễn ra vào tháng 10.
Cuộc họp quan trọng này được cho là sẽ tập trung vào chủ đề “quản lý Đảng toàn diện và nghiêm ngặt”. Trong khi đó, nhiều vấn đề liên quan tới nền kinh tế đang gặp khó khăn của Trung Quốc — trong đó có cuộc khủng hoảng bất động sản bắt nguồn từ sự sụp đổ của China Evergrande — lại không được đặt ở vị trí hàng đầu trong chương trình nghị sự.
Hồ Bắc đồng thời đang trở thành một tâm điểm được theo dõi sát sao để tìm kiếm manh mối về những nhân vật có thể định hình thế hệ lãnh đạo tiếp theo của Trung Quốc.
“Bài bình luận này phức tạp hơn thế,” một người am hiểu chính trị Trung Quốc nhận xét. “Nó còn liên quan tới vấn đề chuyển giao thế hệ mà chính quyền Tập đang phải đối mặt.”
Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc Quan Chí Âu mới đảm nhiệm chức vụ lãnh đạo cao nhất của tỉnh vào tháng 5. Ở tuổi 56, ông là người trẻ nhất trong số những quan chức đứng đầu 31 đơn vị hành chính cấp tỉnh ở Trung Quốc đại lục.
Dù hiện mới là ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 20, có thứ bậc thấp hơn ủy viên chính thức, Quan vẫn được xem là một gương mặt tiềm năng của thế hệ lãnh đạo kế tiếp.
Hồ Bắc Nhật báo ra mắt chuyên mục Tuần san Lý luận vào khoảng thời gian Quan nhậm chức. Vì vậy, khó có thể tin rằng một bài bình luận táo bạo như vậy lại được đăng trái với ý chí của ông. Trên thực tế, mức độ thẳng thắn của bài viết có thể cho thấy chính quyền Tập đang chuẩn bị điều chỉnh một phần chính sách kinh tế.
Các mối quan hệ cá nhân của Quan cũng đáng chú ý.
Sau nhiều năm công tác tại tỉnh Liêu Ninh ở đông bắc Trung Quốc, ông trở thành quan chức cấp cao tại Sơn Đông trước khi được điều về Bắc Kinh làm việc trong chính quyền trung ương.
Quan từng giữ chức Bộ trưởng Tài nguyên Thiên nhiên Trung Quốc trước khi được bổ nhiệm làm Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc. Một số nguồn tin cho rằng ông có quan hệ với Lý Khắc Cường, cựu thủ tướng từng giữ vị trí lãnh đạo cao nhất tại tỉnh Liêu Ninh.
Cần lưu ý rằng chức Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc từ lâu được xem là một bước đệm quan trọng để tiến vào tầng lớp lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc, một phần nhờ sức nặng kinh tế của tỉnh này.
Du Chính Thanh, một lão thành 81 tuổi hiện đã nghỉ hưu, cũng từng giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc.
Trong giai đoạn đầu sự nghiệp, Du từng đứng đầu thành phố Thanh Đảo thuộc tỉnh Sơn Đông. Sau đó ông được điều về Bắc Kinh làm việc cho chính phủ trung ương và trở thành Bộ trưởng Bộ Xây dựng, chức vụ ông đảm nhiệm cho đến khi được bổ nhiệm làm lãnh đạo cao nhất tại Hồ Bắc.
Khi còn giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc, Du đã trở thành Ủy viên Bộ Chính trị. Một phần nhờ quan hệ thân thiết với gia đình Đặng Tiểu Bình và quan hệ tốt với Giang Trạch Dân, ông tiếp tục thăng tiến nhanh chóng.
Sau khi rời Hồ Bắc, Du đảm nhiệm chức Bí thư Thành ủy Thượng Hải, trước khi trở thành thành viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị, cơ quan quyền lực cao nhất của Đảng.
Nhìn vào quỹ đạo sự nghiệp của Du, nếu Quan đạt được những thành tựu đáng kể ở cương vị hiện tại, không loại trừ khả năng Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc đương nhiệm sẽ sớm bước vào Bộ Chính trị.
Quan thuộc thế hệ “lục linh hậu”, thuật ngữ chỉ những người sinh trong thập niên 1960; ông sinh năm 1969. Trong khi đó, hiện vẫn chưa nổi lên một gương mặt thực sự nổi bật thuộc thế hệ “thất linh hậu”, tức những người sinh trong thập niên 1970.
Cùng lúc đó, quá trình chuyển giao thế hệ trong giới lãnh đạo Trung Quốc đang bị trì hoãn. Tập, năm nay 73 tuổi, được cho là đang hướng tới nhiệm kỳ Tổng Bí thư thứ tư tại Đại hội Đảng lần thứ 21 vào năm tới, trong khi vẫn chưa có người kế nhiệm tiềm năng nào xuất hiện rõ ràng.
Vũ Hán từng thu hút sự chú ý toàn cầu khi virus corona chủng mới lây lan nhanh từ thành phố này, sau khi việc công bố thông tin ban đầu của giới chức Trung Quốc bị hạn chế, khiến phản ứng trước dịch bệnh bị chậm trễ đáng kể.
Do phải trải qua thời gian phong tỏa kéo dài và nghiêm ngặt, Hồ Bắc chịu một cú sốc kinh tế lớn. Hiện nay, sau khi phục hồi, tỉnh này — một trong những trung tâm bán dẫn quan trọng của Trung Quốc — lại đang đi đầu trong những lời kêu gọi đưa đất nước trở lại con đường cải cách và mở cửa.
Các lão thành đã nghỉ hưu, những người xuất hiện cùng Tập hồi đầu tháng trong lễ tưởng niệm Giang Trạch Dân, từ lâu đã kêu gọi đẩy nhanh cải cách và mở cửa, đồng thời chú trọng đào tạo thế hệ lãnh đạo kế tiếp.
Vì vậy, thế giới một lần nữa cần theo dõi sát Hồ Bắc. Đòn công kích chính trị vừa phát ra từ tỉnh này có thể góp phần định hình bầu không khí tại Hội nghị Trung ương 5 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 20.
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sống tại Tokyo. Ông từng có bảy năm làm phóng viên thường trú tại Trung Quốc và sau đó giữ chức trưởng văn phòng Trung Quốc. Năm 2014, ông được trao Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda.
