Thế giới hôm nay: 20/11/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Cổ phiếu công nghệ châu Á lao dốc trong lúc giới đầu tư tỏ ra dè chừng với AI, bất chấp đợt IPO đình đám của Anthropic. Chỉ số MSCI của các thị trường chứng khoán Châu Á-Thái Bình Dương giảm 3,2% – phiên giảm mạnh nhất trong hơn một tháng qua. Trước đó, Anthropic đã huy động được 107 tỷ USD trong thương vụ niêm yết lớn nhất lịch sử; cổ phiếu của họ có giá chào bán ban đầu là 83 USD và đóng cửa phiên giao dịch ngày hôm qua tăng 17%, lên gần 100 USD, đưa giá trị vốn hóa của phòng thí nghiệm AI này chạm ngưỡng gần 1,3 nghìn tỷ USD.

Các nhà lãnh đạo châu Âu phát tín hiệu sẵn sàng đàm phán chấm dứt chiến tranh ở Ukraine sau khi Vladimir Putin mời họ tới Moscow để “xác định lập trường.” Trước đó, Putin đã tham dự cuộc gặp ba bên với Tập Cận Bình và Donald Trump, người đã gọi nhà lãnh đạo Nga là một “người bạn.” Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk chỉ trích hành động thân mật này trên mạng xã hội, viết rằng: “Chúa ơi, xin hãy bảo vệ chúng con khỏi những người bạn như thế.”

Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ tiết lộ chính quyền Trump đã phê duyệt thương vụ bán gần 900.000 chip AI tiên tiến do AMD và Nvidia sản xuất cho các công ty mà Lầu Năm Góc cho là có liên hệ với quân đội Trung Quốc. Các giao dịch này diễn ra từ tháng 12/2025 đến tháng 5/2026. Trước đó, một nhà bán khống cáo buộc công nghệ của AMD vẫn lọt vào tay các thực thể Trung Quốc nằm trong danh sách đen. Cổ phiếu của AMD giảm 8%, nhưng hãng phủ nhận mọi hành vi sai trái.

Thượng viện Mỹ bác bỏ nỗ lực nhằm kiềm chế cuộc chiến của Trump tại Iran. Các nghị sĩ Cộng hòa tại viện này đã bỏ phiếu bác bỏ dự luật yêu cầu Tổng thống phải chấm dứt xung đột hoặc xin sự chấp thuận của Quốc hội. Trump phần lớn đã bỏ qua cơ quan lập pháp khi tiến hành cuộc chiến. Đảng Dân chủ chắc chắn sẽ đẩy mạnh nỗ lực chấm dứt chiến sự khi họ trở thành đảng chiếm đa số tại Thượng viện vào tháng 1.

Tòa án Công lý Quốc tế phán quyết rằng Myanmar đã phạm tội diệt chủng đối với cộng đồng thiểu số Rohingya vào năm 2017. Quân đội nước này khi ấy xua đuổi khoảng 700.000 người Rohingya khỏi nhà cửa ở bang Rakhine sang nước láng giềng Bangladesh, đồng thời sát hại hàng nghìn người. Myanmar không thể kháng cáo, dù phán quyết này có thể chỉ mang ý nghĩa chiến thắng biểu tượng. Đây là lần đầu tiên một tòa án quốc tế kết luận một quốc gia phạm tội diệt chủng.

Ả Rập Saudi cho biết phiến quân Houthi ở Yemen đã tiến hành một cuộc tấn công tên lửa vào Riyadh, làm vỡ tung cửa kính nhiều tầng của tòa nhà chọc trời cao nhất thành phố. Không có thương vong nào được ghi nhận và phía Houthi vẫn chưa lên tiếng nhận trách nhiệm. Vụ việc xảy ra chưa đầy hai tuần sau một cuộc tấn công khác của Houthi nhắm vào trụ sở của Aramco, tập đoàn dầu khí nhà nước của Ả Rập Saudi.

Fiona – một cô hà mã tại Vườn thú Cincinnati ở bang Ohio – chết sau khi nuốt phải một chiếc mũ len vô tình bị ném vào chuồng. Fiona từng gây sốt mạng xã hội khi chào đời sớm vào năm 2017 với cân nặng thấp kỷ lục là 13kg (hà mã sơ sinh thường nặng khoảng 45kg). Đây là cái chết thứ hai của một “ngôi sao” động vật tại vườn thú này: Harambe, chú khỉ đột từng trở thành hiện tượng mạng, đã bị bắn chết tại đây vào năm 2016.

Con số trong ngày: 39 tỷ USD, là số tiền mà ByteDance, công ty Trung Quốc sở hữu TikTok, đang đầu tư vào một tổ hợp trung tâm dữ liệu ở vùng đông bắc Brazil.

TIÊU ĐIỂM

Burnham chạm vào nỗi đau lớn nhất của chính trường Anh

Thủ tướng Anh Andy Burnham đang khơi lại những vết thương cũ thời Brexit. Hôm nay, Anh và Liên minh châu Âu (EU) sẽ ký một thỏa thuận tại Brussels nhằm đồng bộ hóa các quy định về thực phẩm, kết nối thị trường năng lượng, và thiết lập chương trình di cư tạm thời cho lao động trẻ. Quá trình đàm phán bắt đầu từ thời người tiền nhiệm của Burnham là Ngài Keir Starmer và đã mất hơn một năm để hoàn tất. Nhưng ngay cả ở hiện tại, vẫn còn những tranh cãi xoay quanh một số chi tiết của thỏa thuận di cư, cũng như việc Anh tham gia chương trình “Made in Europe” (Sản xuất tại châu Âu) – một hệ thống trợ cấp được thiết kế để bảo vệ các nhà sản xuất của châu lục này.

Những bước đi tiếp theo vẫn rất bất định. Vị thủ tướng chưa nói rõ liệu ông có thúc đẩy việc đảo ngược hoàn toàn Brexit hay không, trong khi Công Đảng của ông đang bị chia rẽ về vấn đề này. Cũng chưa rõ EU sẽ đưa ra những điều kiện gì làm cái giá cho “Brejoin” (Anh tái gia nhập EU). Thỏa thuận hôm nay chỉ là phần dễ mà đã đủ gian nan, thì những gì ở phía trước sẽ còn khó khăn gấp bội.

Tranh cãi và trì hoãn tại COP31

Hội nghị thượng đỉnh khí hậu thường niên lần thứ 31 của Liên Hiệp Quốc tại Thổ Nhĩ Kỳ dự kiến sẽ kết thúc vào hôm nay. Tất nhiên điều đó sẽ không xảy ra: chưa có hội nghị nào kết thúc đúng hạn kể từ năm 2003. Tính đến hôm qua, các đại biểu vẫn đang cãi vã về cách cắt giảm khí thải, tài trợ cho việc thích ứng với một thế giới đang nóng lên, và thời điểm công bố các báo cáo khoa học quan trọng – cùng nhiều vấn đề khác.

Thành quả duy nhất là một “cam kết điện khí hóa,” theo đó các nước tham gia đặt mục tiêu đến năm 2035, điện năng sẽ chiếm 35% “nhu cầu năng lượng cuối cùng” – nghĩa là lượng năng lượng đến tay người tiêu dùng, không tính phần do chính ngành năng lượng sử dụng – tăng so với mức 23% hiện nay. Nếu tất cả các nước đều làm được điều đó, lượng khí thải carbon sẽ giảm 4,1 tỷ tấn mỗi năm, tương đương khoảng 7% tổng lượng phát thải toàn cầu.

Nhưng đó mới chỉ là mục tiêu mang tính tự nguyện. Đây là kỳ hội nghị COP đầu tiên kể từ khi Liên Hiệp Quốc chính thức thừa nhận rằng thế giới chắc chắn sẽ nóng lên hơn 1,5°C so với mức trung bình thời tiền công nghiệp, vượt qua mục tiêu khí hậu nổi tiếng nhất thế giới. Tiến trình đàm phán chính thức vốn đang bế tắc ngày càng cho thấy không còn đáp ứng được mục tiêu đề ra.

Nhật Bản đã có thể tuyên bố chiến thắng giảm phát?

Hôm nay, Nhật Bản sẽ công bố số liệu lạm phát của tháng 10. Chỉ số giá tiêu dùng lõi tăng 2,2% so với cùng kỳ năm trước, vượt mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) tháng thứ hai liên tiếp. Tháng trước, BoJ cho biết lạm phát cơ bản nhìn chung đã phù hợp với mục tiêu của họ.

Các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản hy vọng đã giành chiến thắng trong cuộc chiến kéo dài hàng thập kỷ chống lại giảm phát. Tuy nhiên, họ cũng muốn thấy đà tăng lương bền vững. Dù tiền lương thực tế (tiền lương điều chỉnh theo lạm phát) đã tăng 9 tháng liên tiếp nhờ các doanh nghiệp mạnh tay tăng lương cho người lao động, nhưng những con số này có phần khả quan hơn thực tế nhờ các gói trợ cấp hào phóng giúp kìm hãm giá năng lượng.

BoJ dường như đã sẵn sàng tăng lãi suất một lần nữa vào tháng 12 để ngăn lạm phát vượt quá mục tiêu và bào mòn mức tăng lương. Điều đó có thể trở thành bài toán đau đầu đối với chính phủ đang ngập trong nợ nần của Nhật Bản, những người sẽ phải đối mặt với chi phí đi vay cao hơn. Thủ tướng Takaichi Sanae đang muốn tăng chi tiêu quốc phòng và có kế hoạch cắt giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm.