Nguồn: Frederick Douglass delivers his “What to the slave is the Fourth of July?” speech, History.com
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vào ngày này năm 1852, trong lễ kỷ niệm Quốc khánh Mỹ tại Rochester, New York, Frederick Douglass đọc bài diễn văn sau này trở thành bài phát biểu nổi tiếng nhất của ông, “Ngày 4 tháng 7 có ý nghĩa gì đối với người nô lệ?” Căng thẳng xoay quanh chế độ nô lệ đang ở mức cao vào đầu thập niên 1850, và bài hùng biện của nhà hoạt động bãi nô lừng danh này là một lời nhắc nhở nhức nhối: vào thời điểm đó, chỉ một phần nhỏ dân số Mỹ được hưởng nền tự do mà cả quốc gia đang ăn mừng.
Đọc bài diễn văn trước khoảng 600 thính giả tại Hội Phụ nữ Chống Chế độ Nô lệ Rochester, ở Hội trường Corinthian mới xây dựng, Douglass – người thoát khỏi cảnh nô lệ ở tuổi 20 – công nhận những người ký vào Bản Tuyên ngôn Độc lập là “những vĩ nhân thực sự.” Nhưng ông cũng gay gắt chỉ ra “sự đạo đức giả của quốc gia”, nơi “di sản phong phú về công lý, tự do, thịnh vượng và độc lập, do cha ông các người để lại, được các người chia sẻ, chứ không phải tôi.”
Bài phát biểu mạnh mẽ của Douglass diễn ra hơn một thập kỷ trước khi Tu chính án thứ 13 của Hiến pháp ra đời, điều khoản sẽ bãi bỏ chế độ nô lệ ở Mỹ. Tại đỉnh điểm bài diễn văn, nhà hùng biện vĩ đại tuyên bố: “Đối với người nô lệ Mỹ, ngày 4 tháng 7 của họ là gì? Tôi xin trả lời; đó là một ngày vạch trần cho anh ta thấy, rõ ràng hơn mọi ngày khác trong năm, sự bất công và tàn ác gớm ghiếc mà anh ta luôn là nạn nhân. Đối với anh ta, lễ kỷ niệm của các người là một trò lừa bịp… sự vĩ đại quốc gia của các người chỉ là thói kiêu ngạo phình to… những tiếng hô hào về tự do và bình đẳng của các người là sự nhạo báng sáo rỗng; những lời cầu nguyện và thánh ca, những bài giảng đạo và lễ tạ ơn của các người, với tất cả sự phô trương và trang nghiêm của tôn giáo, đối với anh ta, chỉ là những lời đao to búa lớn, gian lận, lừa dối, bất kính và đạo đức giả – một tấm màn thưa che đậy những tội ác có thể làm nhục cả một quốc gia của những kẻ dã man.”
Douglass, tên khai sinh là Frederick Augustus Washington Bailey, chào đời trong cảnh nô lệ năm 1818 tại Hạt Talbot, Maryland. Cải trang thành một thủy thủ da đen tự do, ông trốn thoát đến bến bờ tự do ở Thành phố New York, trước khi tìm đường đến New Bedford, Massachusetts, và đổi tên để che giấu danh tính. Douglass sau này trở thành người da đen nổi bật nhất ở nước Mỹ thế kỷ 19, được biết đến nhờ hoạt động trong phong trào chống chế độ nô lệ cũng như sự ủng hộ đối với các quyền con người rộng lớn hơn, bao gồm quyền bầu cử của phụ nữ. Ông xuất bản ba cuốn tự truyện bán chạy nhất, trong đó có The Narrative of the Life of Frederick Douglass, An American Slave (Tự truyện về cuộc đời của Frederick Douglass, một nô lệ Mỹ; xuất bản năm 1845), tác phẩm khiến những năm tháng chịu cảnh xiềng xích của ông trở nên bất tử. Douglass cũng biên tập và xuất bản một tờ báo có ảnh hưởng lớn dành cho người da đen, đồng thời trở thành cố vấn được kính trọng của Tổng thống Lincoln.
