Nguồn: Natalia Cote-Muñoz, “China’s Quiet Quest to Dominate Latin America”, Foreign Affairs, 03/08/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Trong nhiều năm qua, các quan chức Mỹ luôn lo ngại về những siêu dự án của Trung Quốc tại Mỹ Latinh. Các chính quyền kế tiếp nhau từng lên tiếng cảnh báo về Cảng Chancay ở Peru, do một tập đoàn vận tải biển khổng lồ của Trung Quốc kiểm soát và vận hành, cũng như Đập Coca Codo Sinclair do Trung Quốc xây dựng tại Ecuador. Để đáp trả, Washington đã đưa ra những lời chỉ trích ngoại giao nhằm vào các quan chức Mỹ Latinh, thu hồi thị thực, thậm chí đe dọa sử dụng vũ lực đối với một số chính phủ trong khu vực.
Không khó hiểu vì sao Mỹ lại lo ngại đến vậy trước những cơ sở hạ tầng trọng yếu do Trung Quốc xây dựng và vận hành. Trong mắt nhiều quan chức Mỹ, các dự án này là phương tiện để Bắc Kinh tích lũy đòn bẩy ảnh hưởng đối với các chính phủ Mỹ Latinh. Washington đã nêu lên mối quan ngại này từ năm 2017, khi Chiến lược An ninh Quốc gia của chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu cảnh báo rằng Trung Quốc đang tìm cách “kéo khu vực đi theo quỹ đạo của mình thông qua các khoản đầu tư và cho vay do nhà nước hậu thuẫn”.
Tuy nhiên, Washington đang quá tập trung vào những thách thức của ngày hôm qua. Bắc Kinh giờ đây không còn chủ yếu đặt cược vào các siêu dự án trị giá hàng tỷ USD để cải thiện vị thế tại Tây bán cầu. Thay vào đó, họ đang cắm rễ trong khu vực thông qua những sáng kiến nhỏ hơn, âm thầm hơn, thường được triển khai ở cấp thành phố hoặc tỉnh.
Các công ty Trung Quốc đang phát triển các dự án lithium tại nhiều tỉnh của Argentina. Họ vận hành toàn bộ các công ty phân phối điện phục vụ thành phố Lima của Peru. Họ cũng cung cấp trang thiết bị cho lực lượng cảnh sát tại nhiều đô thị Mỹ Latinh, đồng thời lắp đặt các hệ thống camera giám sát.
Xét riêng lẻ, những hoạt động này có vẻ không quá đáng chú ý. Nhưng khi được kết hợp lại, chúng đang khiến các quốc gia tiếp nhận ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc. Chẳng hạn, các thỏa thuận an ninh của Bắc Kinh đồng nghĩa với việc nhiều thành phố và tỉnh của Mỹ Latinh hiện phụ thuộc đáng kể vào Trung Quốc về hạ tầng thực thi pháp luật và ứng phó khẩn cấp; riêng trong trường hợp Lima, sự phụ thuộc còn mở rộng sang cả hạ tầng điện lực.
Đó là một mức độ phụ thuộc mà nhiều chính trị gia cấp quốc gia chưa bao giờ chủ động theo đuổi, thậm chí có thể không lường trước. Họ có thể chưa nhận thức đầy đủ những rủi ro đi kèm với quy mô và hình thức phụ thuộc này, cũng như chưa sẵn sàng đối phó với các hệ quả có thể phát sinh.
Những nỗ lực như vậy không chỉ diễn ra tại Mỹ Latinh. Trung Quốc cũng đang triển khai cách tiếp cận tương tự ở nhiều khu vực khác trong thế giới đang phát triển. Xét cho cùng, những sáng kiến này rẻ hơn nhiều so với các chiến lược trước đây của Bắc Kinh, đồng thời khó bị nhận diện hơn. Nói cách khác, Trung Quốc đang đi tiên phong trong một hình thức quản trị quyền lực mới, ưu tiên thâu tóm âm thầm ở cấp độ cận quốc gia thay vì đầu tư vào các dự án khổng lồ mang tính phô trương.
NHỎ NHƯNG HỜI
Trong phần lớn thập niên 2010, Bắc Kinh đã đổ hàng tỷ USD vào các dự án cơ sở hạ tầng tại Mỹ Latinh, từ cảng biển, đập thủy điện khổng lồ cho đến một tuyến đường sắt xuyên lục địa dự kiến nối bờ Thái Bình Dương của Peru với bờ Đại Tây Dương của Brazil. Tuyến đường sắt này chưa bao giờ được xây dựng, dù nhiều phiên bản khác của dự án vẫn tiếp tục được thảo luận.
Các khoản đầu tư này nằm trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường, thông qua đó Trung Quốc đã chi những khoản tiền khổng lồ cho các siêu dự án trên khắp Nam bán cầu. Bằng cách này, Trung Quốc kỳ vọng bảo đảm nguồn cung nguyên liệu thô, mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp trong nước, rồi chuyển hóa sức nặng kinh tế thành sự ủng hộ ngoại giao, trong đó có việc thuyết phục những quốc gia vẫn công nhận Đài Loan chuyển sang công nhận Bắc Kinh.
Tuy nhiên, từ đầu thập niên 2020, Trung Quốc bắt đầu điều chỉnh chiến lược, đặc biệt tại Tây bán cầu. Bắc Kinh nhận ra rằng các dự án khổng lồ quá tốn kém trong bối cảnh nền kinh tế trong nước chịu nhiều áp lực, đồng thời gây ra phản ứng địa chính trị quá lớn.
Thay vào đó, Trung Quốc chuyển sang tập trung vào những sáng kiến mà họ gọi là “nhỏ nhưng hời”. Đây là những khoản đầu tư không tạo ra sự hiện diện vật chất áp đảo và thường nhắm vào các hệ thống quy mô nhỏ hơn ở cấp quốc gia hoặc tỉnh.
Bản thân Bắc Kinh sử dụng cụm từ này theo nghĩa khá hẹp. Trong sách trắng năm 2025 về Mỹ Latinh, thuật ngữ “nhỏ nhưng hời” chỉ được dùng cho các dự án giảm nghèo quy mô nhỏ. Tuy nhiên, đây vẫn là một lăng kính hữu ích để nhìn nhận hình thức quản trị quyền lực mới của Trung Quốc: một mô hình đầu tư từ dưới lên, tích tụ dần thành sự phụ thuộc lẫn nhau và tạo ra đòn bẩy chính trị.
Để thấy chiến lược này đã trở nên quan trọng đến mức nào, chỉ cần nhìn vào dòng vốn, hoặc ít nhất là phần có thể đo đếm được. Các khoản vay truyền thống thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường dành cho khu vực đã giảm từ gần 25 tỷ USD vào năm 2010 xuống mức trung bình khoảng 1,3 tỷ USD mỗi năm.
Tuy nhiên, theo những ước tính theo dõi các giao dịch ở cấp doanh nghiệp, các công ty Trung Quốc vẫn đầu tư khoảng 8,5 tỷ USD vào Mỹ Latinh trong năm 2024, chỉ giảm khoảng một phần mười so với năm trước. Con số thực tế có thể còn cao hơn.
Điểm khác biệt là nguồn tiền này giờ đây chủ yếu chảy qua các giao dịch thương mại, thay vì các khoản vay được chính phủ Trung Quốc bảo lãnh. Phần lớn nguồn vốn được sử dụng để các công ty Trung Quốc thâu tóm tài sản hiện hữu, như doanh nghiệp phân phối điện hoặc mỏ khoáng sản, thay vì xây dựng các siêu dự án mới.
Trong những trường hợp khác, dòng tiền vẫn được dùng để mua sắm phần cứng mới, nhưng với quy mô nhỏ hơn rất nhiều, chẳng hạn thiết bị dành cho cảnh sát. Vì các giao dịch này thường liên quan đến những hạng mục không được thống kê như đầu tư, bao gồm bán thiết bị, đào tạo, viện trợ và hợp đồng bảo trì thuộc hoạt động mua sắm công, chúng ít thu hút sự chú ý hơn.
Đôi khi, những giao dịch này còn được che giấu bằng các điều khoản bảo mật và chỉ bị phát hiện khi một nhà báo địa phương tìm thấy hợp đồng.
Chính phủ Trung Quốc vẫn tham gia vào hệ sinh thái này, đôi khi thông qua các chỉ đạo từ trên xuống. Tuy nhiên, vai trò của Bắc Kinh có thể gián tiếp hơn. Chính phủ thường trợ cấp cho các công ty trong nước, giúp họ bán sản phẩm với giá thấp cho các chính phủ Mỹ Latinh.
Khi các hợp đồng và giao dịch tích tụ dần, Trung Quốc nhận ra rằng chính những thỏa thuận đó tạo nên một tài sản chiến lược. Cuối cùng, Bắc Kinh kết nối các dự án thương mại riêng lẻ trong một quốc gia thành các khuôn khổ hợp tác chính thức với chính phủ nước đó.
Chẳng hạn, tại tỉnh Jujuy giàu lithium của Argentina, một chương trình trao đổi nghiên cứu giữa các cơ quan địa chất hai nước đã phát triển thành một quan hệ đối tác nhà nước chính thức, tập trung vào khảo sát các cánh đồng muối trong tỉnh. Sau đó, một công ty Trung Quốc giành được cổ phần chi phối trong một dự án lithium tại địa phương.
Trung Quốc đã len lỏi vào nhiều loại hình hệ thống địa phương để xây dựng ảnh hưởng. Các công ty Trung Quốc, chẳng hạn, đã cung cấp hàng nghìn xe buýt điện cho nhiều thành phố Nam Mỹ, một sự bổ sung thiết yếu tại một trong những khu vực đô thị hóa cao nhất thế giới.
Các đoàn tàu do Trung Quốc sản xuất chuyên chở hành khách trên cả ba tuyến đường sắt điện chính của Buenos Aires. Đáng chú ý hơn cả, Trung Quốc đã tham gia cung cấp hỗ trợ an ninh nội địa.
An ninh là một vấn đề chính trị lớn tại Mỹ Latinh, nơi tỷ lệ giết người vào khoảng 20 vụ trên 100.000 dân, cao gấp ba lần mức trung bình toàn cầu. Tội phạm có tổ chức, các băng nhóm, trộm cắp hàng hóa và tấn công tống tiền bằng mã độc là những mối đe dọa lớn đối với người dân, khiến các chính trị gia liên tục hứa hẹn sẽ hành động mạnh tay hơn.
Trung Quốc đã tự xây dựng hình ảnh như một nhà cung cấp thiết bị cảnh sát với giá phải chăng.
Các nước tiếp nhận thường bắt đầu bằng việc mua những thiết bị cơ bản, như dụng cụ chống bạo động và xe bọc thép viện trợ cho lực lượng vũ trang Bolivia, hay xe máy viện trợ cho cảnh sát tại Caribe. Mỗi giao dịch đều đáp ứng nhu cầu cấp bách của các quan chức thiếu trang thiết bị và chịu áp lực phải chứng minh rằng họ đang hành động chống tội phạm.
Theo thời gian, quan hệ hợp tác mở rộng sang các hệ thống tinh vi hơn. Tháng 4/2025, Thống đốc bang Rio de Janeiro bay tới Trung Quốc và ký thỏa thuận với hai công ty công nghệ giám sát Hikvision và Dahua để mua hơn 27.000 camera gắn trên người và phương tiện.
Tại thành phố Ciudad Juárez của Mexico, nằm ngay bên kia biên giới với thành phố El Paso của Mỹ, chính quyền địa phương đã mua 1.000 camera nhận diện khuôn mặt từ chính hai nhà cung cấp này. Cả Hikvision và Dahua lúc đó đều nằm trong danh sách cấm của Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ.
Đến năm 2018, Trung Quốc chiếm 62% lượng thiết bị giám sát nhập khẩu của Argentina, trong khi Mỹ chỉ chiếm 5%. Ngày nay, ít nhất 35 thành phố tại Mỹ Latinh đang sử dụng các hệ thống giám sát của Trung Quốc.
Một khi các giao dịch này được ký kết, hợp tác thường tăng tốc. Đôi khi, quan hệ còn được nâng lên cấp cao nhất của chính phủ.
Hệ thống ứng phó khẩn cấp ECU-911 của Ecuador là một ví dụ điển hình. Dự án bắt đầu năm 2011, khi chính phủ Ecuador ký hợp đồng với CEIEC, một doanh nghiệp điện tử quốc phòng nhà nước của Trung Quốc, để xây dựng mạng lưới giám sát sử dụng camera Huawei.
Hệ thống được tài trợ bằng khoản vay 240 triệu USD từ Ngân hàng Phát triển Trung Quốc. Khoản vay không được bảo đảm bằng tài sản thế chấp chủ quyền, mà bằng một hợp đồng bán dầu, theo đó công ty dầu khí nhà nước PetroEcuador cam kết cung cấp 72.000 thùng dầu mỗi ngày cho PetroChina trong suốt thời gian hệ thống vận hành.
Theo thời gian, dự án thu hút sự quan tâm cấp cao từ Bắc Kinh. Năm 2016, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Ecuador và trực tiếp khánh thành một phòng thí nghiệm an ninh chung tại trụ sở ECU-911.
Bắc Kinh tiếp tục mở rộng hợp tác bằng cách viện trợ 10.000 khẩu AK-47 cho lực lượng vũ trang Ecuador. Đầu năm 2018, công nghệ nhận diện khuôn mặt của Trung Quốc được đưa vào sử dụng tại các cơ sở thuộc ECU-911. Đến năm 2024, camera tư nhân và camera đô thị trên khắp Ecuador cũng được tích hợp vào mạng lưới này.
Những gì khởi đầu từ một hợp đồng đơn lẻ đã trở thành xương sống của bộ máy an ninh nội địa Ecuador.
Cuối cùng, Trung Quốc còn tiến hành đào tạo cảnh sát Mỹ Latinh. Các đoàn đại biểu từ Argentina, Brazil, Cuba và Panama từng theo học tại Đại học Cảnh sát Điều tra Hình sự Trung Quốc ở Thẩm Dương.
Tháng 9/2024, Bộ trưởng Công an Trung Quốc ký thỏa thuận đào tạo với Giám đốc Cảnh sát Nicaragua, bao gồm các lĩnh vực ma túy, tội phạm mạng và khủng bố. Trước đó, Trung Quốc đã viện trợ thiết bị chống bạo động cho Nicaragua.
Mỹ vẫn đào tạo nhiều sĩ quan cảnh sát Mỹ Latinh hơn Trung Quốc. Tuy nhiên, khác với các khóa học của Washington, chương trình do Bắc Kinh cung cấp thường được đóng gói cùng camera, nền tảng công nghệ và các chương trình trao đổi tư pháp, qua đó giúp toàn bộ kiến trúc của Trung Quốc bám rễ sâu hơn.
Quan trọng nhất đối với Bắc Kinh là các sáng kiến này hầu như không thu hút sự chú ý. Phần lớn dự án khởi đầu ở quy mô nhỏ, có thể chỉ là hợp đồng cung cấp thiết bị cấp thành phố, biên bản ghi nhớ cấp tỉnh hoặc thỏa thuận bảo trì.
Chi phí của chúng đối với Trung Quốc cũng tương đối thấp. Một hợp đồng camera chỉ tốn một phần rất nhỏ so với chi phí xây dựng một con đập, nhưng lại ít bị giám sát hơn nhiều.
Vì vậy, các chính trị gia cấp trung ương có thể không nhận ra rằng các thành phố đang dần giao ngày càng nhiều dịch vụ cho doanh nghiệp Trung Quốc. Các quan chức Mỹ cũng có thể không nhận thấy điều đó.
Nhờ vậy, Bắc Kinh có thể thực hiện hết khoản đầu tư này đến khoản đầu tư khác mà hầu như không bị phát hiện, cho đến khi bất ngờ kiểm soát phần lớn hạ tầng an ninh thiết yếu của một quốc gia.
ĐƯỢC THIẾT KẾ ĐỂ TỒN TẠI LÂU DÀI
Một khi các hệ thống đan xen của Trung Quốc đã được thiết lập, việc tháo gỡ chúng trở nên vô cùng khó khăn. Đây là kết quả của một tính toán có chủ ý.
Thông qua quá trình can dự vào các nền dân chủ chưa hoàn thiện của Mỹ Latinh, Bắc Kinh đã nhận ra rằng họ cần một chiến lược có thể tồn tại qua nhiều chu kỳ chính trị, và mô hình này đáp ứng được yêu cầu đó.
Một khi phần lớn hạ tầng cảnh sát của một thành phố được sản xuất tại Trung Quốc, lực lượng cảnh sát và công tố viên từng được đào tạo ở Thẩm Dương, còn hệ thống tòa án ký các khuôn khổ hợp tác với Bắc Kinh, như Venezuela đã làm năm 2023, quan hệ này sẽ tích lũy kinh nghiệm thể chế và các mối liên hệ cá nhân.
Thông qua việc ký thỏa thuận với các quan chức địa phương, Trung Quốc còn xây dựng những quan hệ chính trị bền vững, có thể trở nên giá trị hơn nhiều nếu các chính trị gia đó sau này đắc cử vào những vị trí cao hơn.
Việc tách khỏi các hệ thống Trung Quốc cũng đặt ra những khó khăn tài chính lớn đối với bên tiếp nhận. Một đô thị Mỹ Latinh đã ký nhiều hợp đồng với Trung Quốc và muốn đa dạng hóa nhà cung cấp có thể vẫn tìm được các nhà thầu ngoài Trung Quốc với giá hợp lý cho một số nhu cầu đơn giản, chẳng hạn thiết bị chống bạo động.
Nhưng việc tháo gỡ những hệ thống đã được tích hợp sâu lại khó hơn nhiều. Tìm nhà cung cấp thay thế cho các sản phẩm tinh vi cũng là một thách thức lớn.
Trung Quốc hiện sản xuất một số hệ thống giám sát có giá thành cạnh tranh nhất và được sử dụng rộng rãi nhất thế giới. Tại các thị trường mà doanh nghiệp Trung Quốc hiện diện, họ thường đẩy các đối thủ trong nước ra ngoài nhờ những khoản trợ cấp hào phóng từ chính phủ.
Camera Trung Quốc cũng thường không thể sửa chữa nếu thiếu hỗ trợ liên tục từ phía nhà sản xuất, bởi phần lớn thiết kế là công nghệ độc quyền. Việc thay thế toàn bộ hệ thống vừa tốn kém vừa phức tạp.
Điều đó có nghĩa là khi camera hỏng, các thành phố phải tiếp tục tìm đến doanh nghiệp Trung Quốc. Không phải ngẫu nhiên mà một nghiên cứu năm 2020 không thể tìm thấy một chính phủ nào từng triển khai nền tảng giám sát và cảnh sát của Trung Quốc rồi sau đó loại bỏ hoàn toàn hệ thống đó.
Các chính phủ thường chỉ hạn chế một số chức năng cụ thể, thay vì tháo dỡ toàn bộ kiến trúc.
Hệ quả là nhiều quốc gia Mỹ Latinh trở nên dễ bị tổn thương trước các biện pháp cưỡng ép kinh tế. Nếu một quốc gia có lập trường trái với lợi ích của Bắc Kinh, Trung Quốc có thể siết chặt sức ép bằng cách ngừng cung cấp linh kiện thay thế, bản cập nhật phần mềm hoặc chuyên gia kỹ thuật, qua đó biến quan hệ thương mại thành công cụ gây ảnh hưởng.
Ngay cả khi chưa có hành vi cưỡng ép, sự phụ thuộc vào Trung Quốc cũng khiến nhiều chính trị gia trong khu vực thất vọng.
Ecuador là ví dụ điển hình. ECU-911 chưa bao giờ làm giảm tội phạm ở mức có thể đo lường được. Trái lại, số vụ giết người tại Ecuador tăng từ khoảng 1.000 vụ năm 2016 lên hơn 4.800 vụ năm 2022.
Hệ thống còn bộc lộ nhiều điểm yếu. Đến năm 2022, khoảng 1.100 trong tổng số 6.500 camera đã ngừng hoạt động. Hiện nay, ECU-911 phần lớn chỉ còn vận hành mang tính hình thức, khiến giới chức Ecuador ngày càng bất mãn.
Tuy nhiên, nước này không có phương án thay thế khả thi. Việc xây dựng một hệ thống mới sẽ tốn kém đến mức gần như không thể chịu nổi, đồng thời kéo theo nhiều gián đoạn.
Kết quả là ECU-911 tiếp tục tồn tại trong tình trạng trì trệ, khiến Ecuador phải tiếp tục phụ thuộc vào Bắc Kinh để duy trì một cơ chế ứng phó khẩn cấp đang gặp trục trặc.
Vòng luẩn quẩn tương tự cũng xuất hiện trong lĩnh vực viễn thông. Mạng 4G của ba trong bốn nhà mạng lớn nhất Brazil được xây dựng và vẫn đang được Huawei bảo trì. Điều này khiến cựu Tổng thống Jair Bolsonaro không thể cấm công ty này tham gia mạng 5G, bất chấp những nỗ lực mạnh mẽ của ông.
Tuy nhiên, đối với một số quan chức khác, cái giá này vẫn đáng chấp nhận khi so với việc thiếu các phương án thay thế kịp thời. Nhiều nhà lãnh đạo trong khu vực chủ động tìm đến các hệ thống Trung Quốc, bởi chúng cung cấp những giải pháp thực dụng cho các thách thức về an ninh và quản trị.
Các giải pháp này còn được triển khai nhanh đến mức lấn át những phản ứng thận trọng hơn. Một số nước Mỹ Latinh thậm chí chủ động nhượng bộ chính trị trước Bắc Kinh với hy vọng có thể nhanh chóng tiếp cận hàng hóa và công nghệ Trung Quốc.
Tháng 3/2023, Honduras cắt quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Loan và thiết lập quan hệ với Bắc Kinh. Ba tháng sau, nước này ký 17 thỏa thuận hợp tác với Trung Quốc, trong đó có một thỏa thuận về thành phố thông minh, đồng thời bày tỏ ủng hộ Sáng kiến An ninh Toàn cầu của Bắc Kinh, một khuôn khổ chính sách nhằm cạnh tranh ảnh hưởng với trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt.
Trong vòng một năm, hệ thống 911 của Honduras đã trao một hợp đồng không qua đấu thầu cạnh tranh cho một hệ thống quản lý video của Trung Quốc. Nước này cũng lắp đặt 3.500 camera do Huawei sản xuất.
Hệ quả là xuất hiện một câu hỏi về chủ quyền vốn quen thuộc đến mức đáng lo ngại đối với khu vực: Điều gì sẽ xảy ra khi chính quyền địa phương hoặc trung ương quay lưng với chính công dân của mình để bảo vệ lợi ích của các tác nhân nước ngoài?
Thông thường, lợi ích nước ngoài sẽ giành phần thắng.
Khi các cộng đồng bản địa phong tỏa các cánh đồng muối ở Argentina để phản đối tác động môi trường của những dự án lithium do Trung Quốc hậu thuẫn, cũng như việc họ không được tham vấn trước khi thỏa thuận có hiệu lực, Thống đốc tỉnh Jujuy nhanh chóng thúc đẩy một cuộc cải cách hiến pháp nhằm cấm hành vi phong tỏa đường sá.
Theo các nhóm nhân quyền, cảnh sát tỉnh còn hành hung và giam giữ trái phép những người biểu tình.
TIẾN HÀNH TỪ DƯỚI LÊN
Các hoạt động của Bắc Kinh tại Mỹ Latinh đã tạo ra những rủi ro mà chưa quốc gia nào đánh giá đầy đủ. Bằng cách xây dựng các hệ thống quản trị dựa trên nền tảng Trung Quốc, khu vực đang đánh đổi khả năng chi trả trước mắt lấy sự phụ thuộc, và cùng với đó là đòn bẩy ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với quá trình ra quyết định.
Tuy nhiên, đối với Trung Quốc, kết quả đạt được rất rõ ràng. Bắc Kinh đã giành được ảnh hưởng mới tại Mỹ Latinh.
Trung Quốc hiện duy trì các mối quan hệ thường trực với chính quyền cấp thành phố, tỉnh và trung ương, trong đó có gần 180 thỏa thuận kết nghĩa thành phố tại 17 quốc gia Mỹ Latinh.
Chiến lược này cũng không tồn tại một điểm yếu duy nhất mà đối thủ có thể dễ dàng nhắm tới. Bắc Kinh tránh những lĩnh vực dễ bị chú ý như cảng biển, nơi nguy cơ phản ứng dữ dội cao nhất, và thay vào đó len lỏi vào những nhu cầu hằng ngày của thị trưởng, thống đốc, cơ quan tỉnh và những đơn vị ít được chú ý trong chính quyền trung ương.
Không có gì lạ khi Trung Quốc đang áp dụng mô hình tương tự tại nhiều khu vực khác.
Tại Lahore, Pakistan, Cơ quan Thành phố An toàn Punjab đã lắp đặt các trung tâm chỉ huy do Huawei xây dựng cùng 10.000 camera giám sát theo một hợp đồng trị giá 84,7 triệu USD.
Hệ thống giám sát của Kenya cũng vận hành trên nền tảng công nghệ Trung Quốc.
Bộ Công an Trung Quốc đã ký các thỏa thuận cảnh sát hoặc an ninh với khoảng 74 quốc gia, với tổng cộng hơn 200 giao dịch. Bắc Kinh đã đào tạo hơn 12.000 sĩ quan nước ngoài được xác nhận kể từ năm 2000.
Ngay cả tại Mỹ, Trung Quốc cũng từng bước thâm nhập ở cấp cận quốc gia, cụ thể thông qua việc bán cần cẩu cảng cho các cơ quan và nhà khai thác địa phương trong nhiều năm trước khi chính phủ liên bang có hành động ngăn chặn.
Trong nghệ thuật quản trị quyền lực của Trung Quốc, học thuyết không phải lúc nào cũng đi trước hành động. Đôi khi, học thuyết chỉ xuất hiện sau đó để hợp thức hóa và mở rộng những gì khởi đầu như các thử nghiệm.
Hai sách trắng đầu tiên của Trung Quốc về Mỹ Latinh, công bố năm 2008 và 2016, đều xem an ninh khu vực là vấn đề thứ yếu so với thương mại và Đài Loan.
Tuy nhiên, sách trắng mới nhất, được công bố vào tháng 12/2025, lại đưa hợp tác an ninh trở thành một thành phần cốt lõi. Bắc Kinh làm như vậy bởi các hợp đồng và chương trình của Trung Quốc liên quan đến cảnh sát và an ninh tại Mỹ Latinh vốn đã vận hành trên thực tế.
Do học thuyết của Trung Quốc xuất hiện sau để hợp thức hóa thực tiễn, Mỹ luôn rơi vào thế bị động đuổi theo. Cho đến nay, Washington vẫn chủ yếu tập trung phòng thủ trước một cẩm nang chiến lược của Trung Quốc dựa trên việc xây dựng các tài sản lớn và dễ nhận thấy, như cảng biển, mạng 5G và hạ tầng không gian, thay vì chú ý đến các thỏa thuận mà Bắc Kinh ký với văn phòng mua sắm đô thị và học viện cảnh sát.
Nếu Mỹ thực sự nghiêm túc trong việc kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Tây bán cầu, Washington cần phải thay đổi cách tiếp cận. Mỹ phải tìm ra cách cung cấp cho các tác nhân địa phương những giải pháp bền vững và hiệu quả để xử lý các vấn đề của họ. Nếu không, Trung Quốc sẽ tiếp tục là đối tác được nhiều quốc gia Mỹ Latinh ưu tiên lựa chọn.
NATALIA COTE-MUÑOZ là Quản lý Đối tác kiêm Giám đốc Điều hành của Vantage Point Strategies. Trong chính quyền Biden, bà từng công tác tại Văn phòng Hoạch định Chính sách thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ và giữ chức Quyền Phó Đại diện Đặc biệt phụ trách Ngoại giao Thành phố và Tiểu bang.
