Nguồn: Adam Y. Liu, “How Does the World Really View China?,” Foreign Affairs, 02/09/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vấn đề nằm ở chỗ người ta có thể đang đánh giá quá cao quyền lực mềm của Bắc Kinh.
Tháng 7 vừa qua, Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố một phát hiện đáng chú ý: lần đầu tiên trong gần hai thập kỷ tiến hành khảo sát toàn cầu, Trung Quốc hiện được nhìn nhận thiện cảm hơn Mỹ. Xu hướng này không xuất hiện ở mọi nơi, nhưng tại 25 trong số 36 quốc gia được khảo sát trong năm nay — bao gồm cả một số đồng minh thân cận của Mỹ — tỷ lệ người có đánh giá tích cực về Trung Quốc đã vượt tỷ lệ dành cho Mỹ. Một số nhà phân tích coi đây là bằng chứng cho thấy thời kỳ hoàng kim của quyền lực mềm Mỹ đã kết thúc, trong khi Trung Quốc đang trỗi dậy. Theo cách diễn giải này, các chính sách của chính quyền Trump về thuế quan, viện trợ và quan hệ với đồng minh đã làm xói mòn vị thế của Mỹ, tạo cơ hội để công chúng trên thế giới chuyển sang ủng hộ Trung Quốc.
Dù nghe có vẻ hợp lý, cách giải thích này cần được xem xét kỹ hơn. Khi đào sâu vào dữ liệu, có thể thấy rằng dù hình ảnh của Mỹ trong mắt thế giới thực sự đã suy giảm mạnh và mức độ ủng hộ dành cho Trung Quốc đã gia tăng kể từ năm 2022, phần lớn thế giới vẫn muốn Mỹ hơn Trung Quốc với tư cách là đối tác kinh tế — kể cả tại nhiều quốc gia hiện có cái nhìn tích cực hơn về Bắc Kinh. Đây là một khác biệt rất quan trọng, bởi quan hệ đối tác và lợi ích kinh tế thường có ảnh hưởng trực tiếp hơn tới định hướng chính sách quốc gia. Nói cách khác, bức tranh tổng thể phức tạp hơn nhiều so với câu chuyện đơn giản về sự kết thúc của bá quyền Mỹ và sự mở đầu của một kỷ nguyên Trung Quốc thống trị toàn cầu.
Dẫu vậy, sự cải thiện trong hình ảnh của Trung Quốc không nên bị xem nhẹ. Việc ngày càng có nhiều người đánh giá Bắc Kinh tích cực hơn Washington cuối cùng có thể trở thành một nguồn lực đáng kể khi Trung Quốc tìm cách mở rộng quyền lực mềm. Nhưng vào lúc này, những con số chủ yếu cho thấy thế giới đang thích nghi với một thực tế mới của cạnh tranh siêu cường, trong đó nhiều quốc gia cảm thấy bị buộc phải lựa chọn giữa hai bên mà không hẳn thực sự yêu thích bên nào.
VẪN DẪN ĐẦU
Về bản chất, mức độ thiện cảm là một cảm xúc. Khi được hỏi họ nhìn nhận tích cực đến mức nào đối với một quốc gia, người trả lời thực chất đang được hỏi liệu họ có thích quốc gia đó hay không và thích đến mức nào, chứ câu hỏi này không hàm ý nhiều hơn thế. Câu hỏi của Pew cũng chỉ yêu cầu người tham gia cho biết họ có ấn tượng tích cực hay tiêu cực về Trung Quốc và Mỹ, chứ không trực tiếp hỏi họ thích nước nào hơn. Dù vậy, Bắc Kinh rõ ràng đã giành lợi thế ở chỉ số này. Mức độ thiện cảm đối với Mỹ giảm đáng kể tại 15 trong số 24 quốc gia được khảo sát trong cả hai năm 2025 và 2026. Đáng chú ý, ở một số đồng minh của Mỹ như Canada, Pháp, Đức, Ý, Hàn Quốc và Anh, tỷ lệ đánh giá tích cực hiện ở mức thấp nhất hoặc gần thấp nhất kể từ khi Pew bắt đầu khảo sát vào năm 2002. Trong khi đó, hình ảnh của Trung Quốc lại liên tục được cải thiện ở một số nước phương Tây. Tại Ý, tỷ lệ người có quan điểm tích cực về Trung Quốc tăng từ 31% năm 2022 lên 51% năm 2026. Ở Tây Ban Nha, con số này tăng từ 37% năm 2025 lên 54% năm 2026.
Truyền thông và giới quan sát tập trung nhiều vào những con số đó, nhưng trong cùng cuộc khảo sát Pew còn có một câu hỏi mang hàm ý chiến lược lớn hơn: “Đối với đất nước của bạn, việc duy trì quan hệ kinh tế chặt chẽ với Trung Quốc hay với Mỹ quan trọng hơn?” Câu hỏi này buộc người trả lời phải đặt hai siêu cường lên bàn cân và chọn một bên. Quan trọng hơn, nó yêu cầu họ không chỉ cân nhắc cảm xúc cá nhân đối với từng nước mà còn suy nghĩ xem quốc gia mình nên hợp tác kinh tế với bên nào. Năm 2025, năm gần nhất có dữ liệu cấp cá nhân theo từng nước, số người ưu tiên quan hệ kinh tế với Mỹ cao hơn Trung Quốc tại 20 trong số 24 quốc gia được khảo sát.
Đáng chú ý là ở 7 trong số 20 quốc gia này, câu trả lời cho hai loại câu hỏi đi theo những hướng khác nhau. Đa số người được hỏi tại Canada, Pháp, Hy Lạp, Hà Lan, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Thổ Nhĩ Kỳ nhìn nhận Trung Quốc tích cực hơn Mỹ, nhưng khi được hỏi về quan hệ kinh tế, họ lại ưu tiên Mỹ hơn Trung Quốc, đôi khi với khoảng cách rất lớn. Chẳng hạn, tại Thụy Điển, tỷ lệ người ưu tiên quan hệ kinh tế với Mỹ cao hơn Trung Quốc tới 48 điểm phần trăm. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc được đánh giá tích cực hơn Mỹ 13 điểm phần trăm, nhưng Mỹ vẫn được ưu tiên hơn với tư cách đối tác kinh tế, với chênh lệch 10 điểm phần trăm.
Australia là trường hợp ngoại lệ duy nhất: người dân nước này ưu tiên quan hệ kinh tế với Trung Quốc nhưng lại có cái nhìn thiện cảm hơn về Mỹ. Điều đó không quá bất ngờ vì Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Australia, chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước này. Tuy nhiên, một nửa người Australia vẫn coi Trung Quốc là mối đe dọa lớn nhất đối với đất nước họ, trong khi khoảng một phần ba xem Mỹ là đồng minh quan trọng nhất, so với chỉ 7% dành vai trò đó cho Trung Quốc. Thế nhưng khi được hỏi nền kinh tế Australia nên thắt chặt quan hệ với nước nào hơn, 54% chọn Trung Quốc và 43% chọn Mỹ. Rõ ràng, chỉ số thiện cảm khó có thể phản ánh đầy đủ những sắc thái phức tạp trong quan điểm của công chúng đối với hai cường quốc, chứ chưa nói đến khả năng dự báo những thay đổi trong cán cân quyền lực mềm.
Trên phạm vi toàn cầu, những người chọn Trung Quốc làm đối tác kinh tế dường như chủ yếu làm vậy vì họ tin nước này đã trở thành cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới. Trong số những người ưu tiên quan hệ kinh tế với Trung Quốc, 60% tin rằng Bắc Kinh đang dẫn đầu nền kinh tế toàn cầu, trong khi chỉ 20% cho rằng Mỹ giữ vị trí đó. Logic tương tự cũng đúng với Mỹ: khoảng 58% những người muốn tăng cường quan hệ kinh tế với Washington cho rằng Mỹ vẫn là cường quốc kinh tế số một thế giới, trong khi chỉ 26% tin rằng Trung Quốc đã vươn lên dẫn đầu. Điều này khá dễ hiểu: người ta có xu hướng muốn hợp tác với bên mà họ cho là đang chiến thắng. Nhưng dữ liệu của Pew cũng cho thấy xu hướng nghiêng về Mỹ mạnh hơn thế. Trong số những người cho rằng Mỹ vẫn đứng đầu thế giới về kinh tế, 75% chọn tăng cường quan hệ với Mỹ, so với chỉ 15% chọn Trung Quốc. Trong khi đó, ngay cả trong nhóm cho rằng Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế dẫn đầu thế giới, chỉ 49% chọn Bắc Kinh, còn một tỷ lệ đáng kể 38% vẫn muốn duy trì quan hệ kinh tế chặt chẽ hơn với Mỹ.
NHỮNG NGƯỜI KHÔNG MUỐN CHỌN BÊN
Dù vậy, không phải ai cũng cho rằng họ buộc phải lựa chọn giữa Mỹ và Trung Quốc. Trong 24 quốc gia được khảo sát năm 2025, trung bình cứ chín người thì có một người muốn đất nước mình duy trì quan hệ kinh tế chặt chẽ với cả hai cường quốc thay vì nghiêng về một bên duy nhất. Ở một số quốc gia, nhóm người không muốn chọn phe đủ lớn để không thể bỏ qua. Tại Nigeria, có tới 39% người được hỏi — tỷ lệ cao nhất trong các quốc gia khảo sát — từ chối lựa chọn giữa Washington và Bắc Kinh. Tỷ lệ này là 32% ở Israel, 27% ở Hungary, 23% ở Đức và 20% ở Thổ Nhĩ Kỳ. Xét trên toàn bộ mẫu khảo sát, 16% những người vừa xem Mỹ là đồng minh quan trọng nhất của đất nước mình, vừa tin rằng Trung Quốc hiện là nền kinh tế hàng đầu thế giới, đã từ chối chọn một đối tác kinh tế duy nhất; trong khi tỷ lệ này ở các nhóm khác chỉ là 11%.
Điều đó không có nghĩa nhóm công chúng hiện không muốn chọn phe sẽ tiếp tục giữ thái độ này nếu cạnh tranh Mỹ – Trung ngày càng gay gắt. Họ hoàn toàn có thể nghiêng về một phía nếu bên đó chứng minh được rằng mình là một đối tác bảo vệ đáng tin cậy trước một mối đe dọa cụ thể. Ở khía cạnh này, Washington vẫn giữ lợi thế đáng kể. Tại 20 trong số 24 quốc gia được khảo sát, số người coi Mỹ là đồng minh quan trọng nhất của nước mình vẫn cao hơn số chọn Trung Quốc. Bắc Kinh chỉ dẫn trước tại Indonesia, Nigeria, Nam Phi và Thổ Nhĩ Kỳ. Không có quốc gia nào ghi nhận đa số tuyệt đối coi Trung Quốc là đồng minh quan trọng nhất, trong khi Mỹ đạt được tỷ lệ đa số tại 5 nước. Khoảng cách này chính là một trong những điểm yếu lớn của Bắc Kinh, đồng thời là một trong những lợi thế quan trọng còn lại của Washington.
Tuy nhiên, cách chính quyền Trump thể hiện cam kết lúc mạnh lúc yếu đối với các đồng minh có nguy cơ làm xói mòn lợi thế đó. Niềm tin phổ biến — dù không chính xác — rằng Trung Quốc đã giành chiến thắng trong cuộc đua kinh tế cũng có thể tạo ra tác động tương tự. Theo hầu hết các thước đo, Mỹ vẫn là nền kinh tế lớn nhất hoặc có năng suất cao nhất thế giới. Nhưng trong mắt công chúng quốc tế, mỗi cuộc chiến thương mại mới và mỗi lần quan hệ với đồng minh rạn nứt đều có nguy cơ củng cố thêm nhận thức rằng nền kinh tế Mỹ đang đi sai hướng.
Dù vậy, ở thời điểm hiện tại, những lo ngại rằng dư luận thế giới đang nghiêng hẳn về phía Trung Quốc có vẻ đã bị phóng đại. Khi buộc phải lựa chọn, phần lớn công chúng thế giới vẫn ưu tiên hợp tác với Washington hơn Bắc Kinh, còn nhiều người lựa chọn Trung Quốc dường như đang đặt cược vào kỳ vọng rằng nền kinh tế nước này sẽ tiếp tục vươn lên. Vì vậy, Bắc Kinh không nên nhầm lẫn giữa thiện cảm và quan hệ đối tác. Còn Washington phải duy trì độ mở của thị trường Mỹ và chứng minh các cam kết của mình là đáng tin cậy, trước khi nhận thức về một nước Mỹ đang suy giảm về kinh tế thực sự trở thành một lời tiên tri tự ứng nghiệm.
Adam Y. Liu là Giáo sư tại Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu thuộc Đại học Quốc gia Singapore.